Những dự án này đã trở thành ba trụ cột công nghiệp của tỉnh Quảng Ngãi sau sáp nhập. Các động thái gần đây cho thấy địa phương muốn thúc đẩy mạnh mẽ trách nhiệm của nhà đầu tư, đồng thời xử lý những điểm nghẽn kéo dài.
Tăng tốc chuỗi dự án công nghiệp nặng
Tập đoàn Hòa Phát đang triển khai ba dự án quy mô lớn, giữ vai trò xương sống trong chiến lược phát triển công nghiệp thép miền trung.
Thứ nhất, Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất 2 còn khoảng 36 ha chưa hoàn tất mặt bằng, chủ yếu phục vụ hệ thống công trình phụ trợ. Đây là yếu tố bắt buộc để chủ đầu tư cho chạy thử và nghiệm thu. Khi các thủ tục pháp lý được gỡ, dự án đã chuyển sang vận hành thử, hướng tới nghiệm thu toàn bộ vào quý IV/2025.
Thứ hai, Khu liên hợp gang thép Hòa Phát Dung Quất 1 (tổng vốn 86.000 tỷ đồng) được tỉnh giao chỉ tiêu nghiệm thu công suất 4 triệu tấn/năm trong quý IV/2025. Điểm nghẽn hiện nay là yêu cầu hoàn tất nghiệm thu công trình và phương án phòng cháy, chữa cháy cho phần mở rộng lên 6 triệu tấn/năm.
Thứ ba, dự án sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt Dung Quất, tổng vốn 10.000 tỷ đồng. Dự án vừa khởi công ngày 19/12/2025 với quy mô 700.000 tấn/năm, thời gian hoạt động 50 năm. Đây được xem là bước đi cụ thể hóa chỉ đạo của Chính phủ về sản xuất thép chất lượng cao phục vụ đường sắt tốc độ cao bắc - nam.
Ban Quản lý Khu kinh tế (KKT) Dung Quất cho biết, phần pháp lý và mặt bằng của dự án ray thép dự kiến hoàn tất trong giai đoạn quý III/2025 - quý II/2026, đưa vào vận hành từ quý III/2028. Chuỗi dự án của Hòa Phát được đánh giá có ảnh hưởng quyết định đến năng lực sản xuất thép thô và thép dẹt của Việt Nam trong giai đoạn tới.
Giấy và lọc, hóa dầu
Nếu Hòa Phát chủ yếu chạy đua tiến độ kỹ thuật, hai dự án lớn còn lại - bột giấy VNT19 và lọc hóa dầu của Công ty cổ phần Hóa dầu Bình Sơn (BRS) - lại đối diện các "nút thắt" phức tạp hơn, liên quan đến môi trường, chính sách thuế, đất đai và dòng tiền.
Nhà máy bột giấy VNT19 (công suất 350.000 tấn/năm) đã hoàn thành hơn 90% khối lượng lắp đặt, nhưng vẫn “đứng hình” do chưa chốt được tuyến ống xả thải ra vịnh Việt Thanh. Một bộ phận người dân địa phương chưa đồng thuận khiến hồ sơ pháp lý môi trường chưa thể hoàn thiện. Song song đó, doanh nghiệp đề xuất bổ sung thêm 16 ha đất cho trạm biến áp 110 kV và khu xử lý nước thải - hai hạng mục bắt buộc trong dây chuyền sản xuất. Từ năm 2011 đến nay, dự án đã 5 lần điều chỉnh chủ trương. Dù từng được yêu cầu hoàn thành cuối năm 2024, tiến độ tiếp tục lùi sang quý I/2026.
Ban Quản lý KKT Dung Quất nhấn mạnh, doanh nghiệp phải hoàn thiện toàn bộ nghĩa vụ đất đai trước khi triển khai phần kỹ thuật còn lại. Một nút thắt khác là quá trình thẩm định máy móc, thiết bị đã qua sử dụng của dự án.
Tại Văn bản số 82/TB-UBND ban hành tháng 3/2017, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi kết luận: “Qua xem xét tình hình thực tế… UBND tỉnh thống nhất thực hiện việc giám định chất lượng và giá trị máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ của Nhà máy bột - giấy VNT19 sau khi lắp đặt, chạy thử nhưng phải trước khi vận hành nhà máy”.
Theo Giấy chứng nhận đầu tư năm 2011, nhà máy bột giấy VNT19 do liên doanh Tập đoàn JK, Tập đoàn Sojitz, Tổng công ty Lâm nghiệp Việt Nam (Vinafor) thực hiện, tổng mức đầu tư khoảng 350 triệu USD. Dự án được ngân hàng BIDV và NCB đồng ý cấp vốn hơn 4.200 tỷ đồng.
Trong khi đó, BSR, đơn vị vận hành Nhà máy lọc dầu Dung Quất, đang đối diện ba nhóm áp lực lớn.
Thứ nhất, vốn chủ sở hữu không đủ để triển khai dự án mở rộng trị giá 1,489 tỷ USD. PVN đã trình phương án tăng vốn điều lệ BSR lên 50.073 tỷ đồng, thông qua phát hành cổ phiếu thưởng và trả cổ tức bằng cổ phiếu với tổng tỷ lệ 61,5%, song việc xin ý kiến Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước vẫn chưa có kết quả.
Thứ hai là chính sách thuế. Theo Thông tư 176/2014, BSR có thể phải chịu thuế xuất khẩu lần hai với dầu thô mỏ Bạch Hổ trong trường hợp buộc phải xuất khẩu khi nhà máy dừng sản xuất, khiến phương án này gần như không khả thi. Do đó, BSR kiến nghị sửa đổi theo hướng hoàn hoặc khấu trừ thuế.
Thứ ba là tiến độ giải phóng mặt bằng. Việc tồn đọng hồ sơ bồi thường từ năm 1998 khiến dự án mở rộng có nguy cơ chậm mốc thi công giữa năm 2025. Ngoài ra, khoảng 2.700 tỷ đồng tiền gửi tại OceanBank (nay thuộc MB Bank sau tái cơ cấu) vẫn bị phong tỏa, hạn chế dòng tiền tái đầu tư.
Trong năm nay, BSR buộc phải hoàn thành loạt mốc then chốt gồm FEED, hồ sơ mời thầu EPC, lựa chọn nhà thầu và san lấp mặt bằng, để kịp vận hành vào quý I/2028.
Ba nhóm dự án lớn - thép của Hòa Phát, bột giấy VNT19 và lọc hóa dầu BSR - tạo thành ba trụ cột công nghiệp nặng của Quảng Ngãi. Trong đó, Hòa Phát quyết định năng lực sản xuất thép nguyên liệu và thép chất lượng cao cho hạ tầng quốc gia. VNT19 ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung bột giấy, một phân khúc đang tăng trưởng nhanh. Cuối cùng, dự án của BSR giữ vai trò trọng yếu trong an ninh năng lượng và sự ổn định của thị trường xăng dầu Việt Nam.
Việc tháo gỡ đồng bộ các rào cản về pháp lý, mặt bằng và vốn không chỉ giúp các dự án duy trì đúng tiến độ, mà còn quyết định việc Khu kinh tế Dung Quất có tiếp tục giữ được vị thế “cực tăng trưởng” công nghiệp miền trung trong giai đoạn 2025-2030 hay không.
