Ngày 2/7/2026 đánh dấu tròn 50 năm thành phố Sài Gòn-Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chặng đường nửa thế kỷ phát triển, Thành phố đã vượt qua bao khó khăn, thách thức nhưng cũng ghi dấu ấn đầy tự hào với những thành tựu rực rỡ trên các lĩnh vực.
Thành phố hôm nay mang trong mình khát vọng lớn lao là trở thành thành phố toàn cầu. Nỗ lực và quyết tâm cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới, thành phố đang viết tiếp những trang sử vàng bằng tiềm lực vượt trội, bằng vị thế mới, tầm nhìn mới.
Với góc nhìn toàn diện từ những chia sẻ của các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý cùng những trăn trở, hiến kế tâm huyết, loạt bài viết này sẽ phác họa bức tranh toàn cảnh về một Thành phố Hồ Chí Minh bản lĩnh trong quá khứ, nội lực ở hiện tại và sẵn sàng bứt phá, khẳng định tầm vóc trên bản đồ các đô thị phát triển của thế giới.
Bài 1: Hành trình 50 năm chuyển mình kỳ diệu
Ngày 2/7/1976, Quốc hội khóa VI chính thức đổi tên thành phố Sài Gòn-Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là vinh dự, tự hào, mà còn đặt lên vai Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố sứ mệnh xây dựng thành phố kiểu mẫu. Vượt qua khó khăn, thách thức, chặng đường 50 năm là hành trình thành phố đã hồi sinh, phát triển mạnh mẽ, luôn khẳng định vị thế tiên phong.
Bản lĩnh trong gian khó, mở đường cho những tư duy đột phá
Nhìn lại chặng đường 50 năm, có những giai đoạn Thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách. Những năm đầu sau giải phóng, mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp cùng với sự bao vây, cấm vận ngặt nghèo của các thế lực thù địch đã đẩy thành phố vào cảnh thiếu hụt lương thực, thực phẩm, hàng hóa tiêu dùng nghiêm trọng. Trước thực tế ấy, tinh thần năng động, sáng tạo, không chịu lùi bước của con người nơi đây đã được kích hoạt.
Nhớ lại những năm tháng ấy, ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Trưởng ban Kinh tế Trung ương, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đây là giai đoạn có thể nói kinh tế thành phố rơi vào tình trạng kiệt quệ, nhà máy thiếu nguyên liệu trầm trọng, công nhân thất nghiệp, khủng hoảng thiếu lương thực khiến cho hàng triệu người dân phải “chạy ăn từng bữa”, lạm phát có lúc lên tới hơn 700%.
Thay vì chờ Trung ương tháo gỡ khó khăn, thành phố đã chủ động tìm mọi cách để “tự cởi trói” cho chính mình bằng cơ chế “xé rào”, “bung ra” táo bạo, với các sáng kiến như: mua gạo theo giá thỏa thuận, cơ chế hai giá, khoán sản phẩm, cho phép các doanh nghiệp Nhà nước được tự tìm kiếm nguồn nguyên liệu bên ngoài, bán sản phẩm ngoài định mức sau khi hoàn thành chỉ tiêu và sử dụng lợi nhuận để cải thiện đời sống công nhân… Những quyết sách đột phá ấy không chỉ gỡ khó trước mắt mà còn gợi mở tư duy cải cách, tạo tiền đề thực tiễn quan trọng cho công cuộc đổi mới của cả nước.
Thực tế đã cho thấy, Thành phố Hồ Chí Minh chính là cái nôi của những tư duy đột phá táo bạo, tư duy dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, mở đường cho công cuộc Đổi mới năm 1986 của Đảng ta. Cũng từ thực tiễn, trước trách nhiệm với nhân dân, những nhà lãnh đạo kiên trung, sâu sát thực tế của thành phố lúc bấy giờ như đồng chí Nguyễn Văn Linh, đồng chí Võ Văn Kiệt đã dũng cảm đứng ra bảo lãnh, khích lệ các mô hình sản xuất thử nghiệm. Đó là câu chuyện "chạy gạo" cứu đói cho nhân dân của Công ty Lương thực thành phố, là mô hình tự chủ tài chính đầy đột phá của Xí nghiệp dệt Thành Công, hay việc thành lập Khu chế xuất Tân Thuận - khu chế xuất đầu tiên của cả nước. Tiếp đó là những mô hình tiêu biểu thành công được nhân rộng ra toàn quốc, như: thí điểm cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, triển khai Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, thí điểm mô hình “một cửa, một dấu” trong cải cách dịch vụ hành chính công, đề xuất xây dựng Trung tâm giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, thành lập Quỹ đầu tư phát triển đô thị, nhượng quyền khai thác đường cho các thành phần kinh tế, thí điểm phát hành trái phiếu đô thị, … đặc biệt là đi đầu trong các chính sách xóa đói giảm nghèo, chính sách an sinh xã hội.
Những bước đi tiên phong ấy không chỉ cứu nguy cho kinh tế thành phố, mà quan trọng hơn, đã cung cấp những luận cứ thực tiễn vô giá để Trung ương đúc kết, hình thành nên đường lối đổi mới, chuyển dịch từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trên phạm vi toàn quốc.
Chia sẻ về Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Tiến sĩ khoa học, Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, đây là biểu tượng cho bước đột phá trong tầm nhìn chiến lược của những nhà lãnh đạo "dám nghĩ, dám làm". Lần đầu tiên, mô hình công-tư hợp tác liên doanh với đối tác nước ngoài được thực thi trong lĩnh vực phát triển đô thị, không chỉ là việc thu hút vốn, mà là sự dũng cảm phá bỏ rào cản chính sách để mời gọi những bộ óc tinh hoa nhất thế giới về giúp cho thành phố nói riêng, và Việt Nam nói chung.
“Thành công của Khu đô thị Phú Mỹ Hưng cũng như các kinh nghiệm hợp tác công-tư, sau đó đã được nhân rộng ra cả nước, đánh dấu bởi sự hình thành hàng trăm khu đô thị mới theo mô hình tương tự từ bắc chí nam”, ông Sơn cho biết.
Với truyền thống năng động, sáng tạo, trong suốt 50 năm qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã có những đóng góp quan trọng vào sự hình thành chính sách, cơ chế vận hành kinh tế thị trường cho chính sách và cơ chế chung của cả nước trên nhiều phương diện kinh tế, xã hội, quản lý đô thị…trong đó đặc biệt là về thể chế kinh tế.
Chia sẻ về vấn đề này, Tiến sĩ Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, từ đầu thập niên 2000, Trung ương đã chủ trương mở rộng cơ chế phân cấp, phân quyền, cho phép thành phố thí điểm nhiều chính sách mới, nhằm nâng cao tính năng động, sáng tạo để huy động nguồn lực phát triển, thông qua các Nghị quyết của Bộ Chính trị như: Nghị quyết 20-NQ/TW (năm 2002), Nghị quyết 16-NQ/TW (năm 2012), Nghị quyết 31-NQ/TW (năm 2022) và gần đây là Nghị quyết 09-NQ/TW. Trên cơ sở các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội cũng đã ban hành nhiều Nghị quyết về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh như: Nghị quyết 54/2017/QH14, Nghị quyết 98/2023/QH15, Nghị quyết 260/2025/QH15.
“Một khi chính sách, pháp luật không bắt kịp cuộc sống và không phản ánh được hơi thở của cuộc sống thì phát huy sự năng động, sáng tạo của người dân, của chính quyền địa phương để làm cơ sở nghiên cứu điều chỉnh chính sách pháp luật là rất cần thiết. Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường của nước ta là một quá trình bắt đầu từ đổi mới và đang tiếp tục trong kỷ nguyên mới nên Thành phố Hồ Chí Minh còn nhiều dư địa để đóng góp vào quá trình này”, ông Lịch nhấn mạnh.
Khẳng định đầu tàu kinh tế vững vàng
Khi cơ chế được khơi thông, Thành phố Hồ Chí Minh như một lò xo nén chặt được bung tỏa sức mạnh. Trải qua nửa thế kỷ, quy mô kinh tế của thành phố đã tăng trưởng vượt bậc, trở thành động lực phát triển quan trọng nhất của quốc gia.
Trong đó, giai đoạn những năm 1991-1995, tăng trưởng kinh tế thành phố đạt trung bình 12,62%/năm, đầu tư nước ngoài gia tăng nhanh chóng, đạt trung bình 67,97%/năm.
Đến năm 2024, GRDP của thành phố đã đạt hơn 1,7 triệu tỷ đồng, tăng 7,17%; tổng thu ngân sách hơn 502.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 27% cả nước.
Đặc biệt, từ 1/7/2025, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, thành phố có những lợi thế mà không địa phương nào trong cả nước có được. Hiện nay, quy mô kinh tế thành phố tiếp tục mở rộng với GRDP năm 2025 ước đạt khoảng 3 triệu tỷ đồng, chiếm 23,5% GDP cả nước; GRDP bình quân đầu người đạt 8.755 USD và đóng góp khoảng 1/3 ngân sách quốc gia.
Sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh không dừng lại ở số lượng mà đã dịch chuyển mạnh mẽ về chất lượng. Nền kinh tế dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và kinh tế số đang dần thay thế các ngành công nghiệp thâm dụng lao động truyền thống. Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh (SHTP) đã trở thành thỏi nam châm thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Intel, Samsung, đóng góp hàng chục tỷ USD vào kim ngạch xuất khẩu mỗi năm. Thành phố cũng là trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo năng động nhất nước, nơi hội tụ của các dòng vốn đầu tư mạo hiểm và những ý tưởng công nghệ mang tầm khu vực.
Trên thực tế, có thể thấy, môi trường đầu tư của thành phố đã được cải thiện rõ rệt, hấp dẫn nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước đến đầu tư cũng như mở rộng đầu tư. Tính riêng trong năm 2025, trên địa bàn thành phố đã có khoảng 60.000 doanh nghiệp thành lập mới; thu hút vốn FDI đạt 8,1 tỷ USD, tăng hơn 21% so cùng kỳ.
Sự thịnh vượng của thành phố được nhìn thấy rõ nét qua diện mạo đô thị. Từ một đô thị còn nhiều hạn chế, chật hẹp, ngày nay Thành phố Hồ Chí Minh đã chuyển mình thành một siêu đô thị hiện đại. Thành phố có hơn 4.000km đường bộ, hàng trăm cây cầu lớn, nhỏ và nhiều công trình trọng điểm đang được triển khai với những công trình mang tầm vóc thế kỷ. Đại lộ Võ Văn Kiệt, hầm vượt sông Sài Gòn, những tuyến đường cao tốc trục dọc, trục ngang, hệ thống đường vành đai và các tuyến Metro đang dần hiện hữu, cùng những khu đô thị mới văn minh liên tiếp mọc lên, tất cả đã tạo nên một bức tranh đô thị rực rỡ, sầm uất, năng động, hiện đại, tràn đầy sức sống.
Đặc biệt, sau sáp nhập, không gian đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh được mở rộng, tạo điều kiện tổ chức lại mô hình phát triển theo hướng đa trung tâm. Các khu vực được định vị theo chức năng, gắn với các trục giao thông và hành lang kinh tế. Điều này giúp giảm áp lực cho khu vực nội đô, đồng thời tạo ra các cực tăng trưởng mới, khai thác hiệu quả các lợi thế của địa phương.
Cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới, Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành siêu đô thị toàn cầu. Để mục tiêu ấy sớm trở thành hiện thực, những giải pháp cụ thể, những chỉ tiêu cho từng giai đoạn đã được xây dựng với lộ trình rõ ràng. Trên hành trình ấy, bên cạnh những cơ hội chắc chắn không tránh khỏi những thách thức, khó khăn mà thành phố phải vượt qua.
Ý nghĩa biểu tượng đó đặt lên vai Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố một áp lực mang tính tích cực: phải luôn luôn sống, lao động, cống hiến sao cho xứng đáng với tên gọi của Người, phải liên tục giữ vững vị trí ngọn cờ đầu, là hình mẫu kinh tế và là động lực phát triển toàn diện của cả nước. Chúng ta cùng hy vọng với áp lực tích cực này, thành phố sẽ luôn vững vàng bước vào kỷ nguyên mới và những kỳ vọng đột phá, thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh, bền vững.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiệp, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Thủ Dầu Một
Chặng đường nửa thế kỷ mang tên Người, thành phố đã có một nguồn lực nội sinh cực kỳ mạnh mẽ, góp phần khơi dậy niềm tự hào sâu sắc cùng ý thức trách nhiệm lớn lao trong mọi tầng lớp nhân dân. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiệp, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Thủ Dầu Một, chính nguồn năng lượng tinh thần đặc thù này qua nhiều thế hệ đã hun đúc nên một bản sắc văn hóa rất riêng của con người nơi đây. Đó là tinh thần dũng cảm đón nhận cái mới và sự năng động, nghĩa tình cùng khát vọng sáng tạo không ngừng nghỉ.
