Vụ việc đặt ra loạt câu hỏi về an toàn xây dựng, giám sát công trường và trách nhiệm của các bên liên quan.
Ngày 29/11 vừa qua, Khu hành chính đặc biệt Hong Kong đã bắt đầu ba ngày tưởng niệm các nạn nhân trong vụ cháy chung cư ở khu phức hợp Wang Fuk Court. Quốc kỳ Trung Quốc và khu kỳ Hong Kong đồng loạt được treo rủ tại tất cả trụ sở công quyền. Trước đó, người dân liên tục mang hoa đến khu phức hợp này để tưởng niệm các nạn nhân. Tính đến sáng cùng ngày, ít nhất 146 người đã thiệt mạng, 79 người bị thương, trong đó 11 người nguy kịch vẫn còn 100 người mất tích; 89 thi thể chưa thể nhận dạng. Nhiều gia đình tiếp tục đi khắp các bệnh viện và trung tâm hỗ trợ để tìm người thân.
Theo điều tra ban đầu, ngọn lửa xuất phát từ tầng thấp một tòa nhà đang cải tạo. Nguyên nhân khiến ngọn lửa lan rộng "nhanh bất thường" là do các tấm xốp dễ bắt lửa được bọc bên ngoài cửa sổ các căn hộ để bảo vệ các tấm kính khỏi hoạt động cải tạo. Cục trưởng An ninh Hong Kong Chris Tan xác nhận: “Dựa trên thông tin sơ bộ, đám cháy bắt nguồn từ lưới chắn bên ngoài và nhanh chóng bốc lên trên do các tấm xốp bắt lửa… Các vật liệu bị cháy rơi xuống khiến lửa lan sang các tầng khác”.
Trước đó, khi thảm kịch xảy ra, truyền thông quốc tế nhanh chóng quy trách nhiệm cho giàn giáo tre, một biểu tượng văn hóa của Hong Kong. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và người dân phản bác các quy kết này. Chủ tịch Tổng liên đoàn Công nhân Xây dựng Hong Kong Chau Sze Kit nhấn mạnh: “Dù là tre hay kim loại, chúng đều an toàn khi được quản lý tốt và tuân thủ các quy định”. Ông cảnh báo, giàn giáo kim loại có thể nóng lên nhanh và dễ sập ở một số nhiệt độ nhất định. Các bức ảnh hiện trường cho thấy phần lớn khung tre vẫn còn nguyên sau khi đám cháy được khống chế, trong khi lưới xanh bọc bên ngoài đã tan chảy. Điều này củng cố đánh giá rằng vật liệu xốp mới là nguyên nhân chính khiến lửa lan mạnh.
Tuy nhiên, nguyên nhân khiến vụ cháy để lại hậu quả nghiêm trọng nhất được cho là nằm ở hệ thống báo cháy. Nhiều nhân chứng kể rằng, hệ thống báo cháy của cả tám tòa chung cư không phát tín hiệu, khiến họ chỉ phát hiện cháy khi khói đã tràn vào hành lang. Đám cháy lan từ tòa này sang tòa khác chỉ trong 15 phút, khiến việc thoát thân gần như bất khả thi. Giám đốc Sở Cứu hỏa Hong Kong Andy Yeung sau đó thừa nhận lỗi hệ thống báo cháy ở các tòa nhà này, đồng thời khẳng định sẽ có biện pháp cưỡng chế các nhà thầu chịu trách nhiệm.
Theo Reuters, nhiều người dân đặt câu hỏi về sự tắc trách trong công tác giám sát công trường, đặc biệt là việc kiểm định chất chống cháy và đánh giá mức độ dễ cháy của vật liệu theo tiêu chuẩn quốc tế. “Sự thiếu trách nhiệm của các nhà thầu, sự tắc trách của kỹ sư giám sát, sự chủ quan của cơ quan chính quyền và việc vứt tàn thuốc bừa bãi chính là nguyên nhân gốc rễ của thảm họa”, một cư dân bức xúc.
Trước mức độ nghiêm trọng của thảm họa, Cơ quan chống tham nhũng Hong Kong (ICAC) đã tạm giữ 11 người liên quan công tác cải tạo để phục vụ điều tra. Các đối tượng bị bắt bao gồm hai giám đốc công ty tư vấn Will Power Architects, hai quản lý dự án, ba người thuộc công ty bảo trì Prestige Construction & Engineering, ba nhà thầu giàn giáo tre, một môi giới. ICAC cũng khám xét 13 cơ sở, thu giữ nhiều tài liệu chuyên môn và hồ sơ ngân hàng. Lực lượng đặc nhiệm được thành lập để điều tra dấu hiệu tham nhũng và khả năng sử dụng vật liệu không đạt chuẩn, hoặc “cắt giảm chi phí an toàn”. Một trong các cáo buộc là để lại bao bì xốp và vật liệu dễ cháy tại công trường, góp phần khiến lửa lan rộng.
Cuộc điều tra toàn diện dự kiến kéo dài bốn tuần trước khi có kết luận cuối cùng. Dù vậy, không thể phủ nhận, thảm kịch Tai Po xuất phát từ chuỗi sơ suất kéo dài và sự buông lỏng trách nhiệm trong quản lý an toàn. Những mất mát nặng nề đã cho thấy nhu cầu cấp bách phải siết chặt giám sát, kiểm tra định kỳ hệ thống báo cháy, loại bỏ vật liệu dễ bén lửa, áp dụng chuẩn chống cháy quốc tế và tăng chế tài với các nhà thầu vi phạm.
