Côn Minh là xã miền núi, nằm cách trung tâm tỉnh Thái Nguyên hơn 110 km. Điều kiện đất đai, khí hậu vùng đất này rất phù hợp để phát triển các cây trồng đặc hữu, như: dong riềng, hồng không hạt, quế, hồi và dược liệu dưới tán rừng. Tiềm năng này đã được chính quyền và người dân Côn Minh “đánh thức”, nhất là đối với nghề trồng, chế biến miến dong... Sản phẩm miến dong của Hợp tác xã Tài Hoan đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, được xuất khẩu sang một số thị trường ở châu Âu, khẳng định chất lượng vượt trội và uy tín thương hiệu miến dong của vùng đất này.
Theo Bí thư Đảng ủy xã Côn Minh Nguyễn Ngọc Cương, xã xác định phát triển sản phẩm OCOP là giải pháp chiến lược để phát huy lợi thế, nâng cao giá trị nông sản. Nhờ đó, đến nay, địa phương đã có 6 sản phẩm nông nghiệp đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên, như: mật ong hương rừng, miến tráng tay Bảy Hoa, miến dong Quý Tám… Việc phát triển sản phẩm OCOP không chỉ nâng cao giá trị kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của làng nghề địa phương.
Mặc dù vùng cao của Thái Nguyên còn khó khăn, nhất là về hạ tầng phục vụ phát triển thương mại. Trước những khó khăn này, đồng bào các dân tộc nơi đây đã có nhiều nỗ lực, cách làm sáng tạo để phát triển các sản phẩm OCOP mang hương vị bản địa, quyết tâm “làm giàu trên chính quê hương mình”.
Nhận thấy tiềm năng từ những cây chè Shan tuyết cổ thụ trong bản, chị Đặng Thị Dất (ở thôn Phiêng Phung, xã Đồng Phúc) đã mạnh dạn vay vốn ngân hàng để đầu tư mở xưởng chế biến và thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Bình An, quy tụ nhiều người dân trong bản cùng tham gia sản xuất, chế biến. Chị Dất đã nghiên cứu, sáng tạo ra phương pháp làm chè độc đáo đó là nhồi chè Shan tuyết vào ống nứa tươi rồi đem lên gác bếp để chè lên men, tạo ra sản phẩm “Trà lam gác bếp”. Nhờ quá trình lên men tự nhiên, hương vị càng đậm, vị ngọt hậu và thơm dịu hơn. Đặc biệt, sản phẩm bảo quản được lâu, càng để càng ngon. Mỗi ống trà lam nhỏ gọn, chứa 2,5-3 lạng chè, được bán với giá từ 120.000-150.000 đồng.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Triệu Quang Hùng cho biết, Đồng Phúc có hàng trăm héc-ta chè Shan tuyết, trong đó có hơn 700 cây cổ thụ là tiềm năng lớn để phát triển các sản phẩm OCOP. Những cách làm sáng tạo như của chị Đặng Thị Dất đã phản ánh sự năng động của đồng bào dân tộc nơi đây nhằm phát huy giá trị các sản phẩm nông nghiệp của địa phương.
Việc phát triển các sản phẩm OCOP ở vùng cao Thái Nguyên phát huy hiệu quả có vai trò rất lớn của hệ thống các hợp tác xã. Theo chị Triệu Thị Tâm, thôn Phiêng Phàng, xã Thượng Minh, trước đây người dân trong thôn sản xuất lúa nếp theo kiểu tự phát, thu nhập không cao. Từ khi có liên kết với Hợp tác xã Yến Dương, bà con nông dân không chỉ được hỗ trợ, hướng dẫn về kỹ thuật canh tác hữu cơ mà còn được bao tiêu sản phẩm, mang lại thu nhập cao, ổn định, giống lúa nếp bản địa có thương hiệu được nhiều người biết tới.
Xã vùng cao Thượng Minh cũng là điểm sáng về phát triển sản phẩm OCOP. Đến nay, toàn xã có 10 sản phẩm được công nhận, trong đó 3 sản phẩm đạt 4 sao gồm: bí thơm, gạo nếp Tài, trà bí thơm; 7 sản phẩm đạt 3 sao: miến dong Yến Dương, miến dong Triệu Thị Tá, trà Lê Hà, miến dong Hoàng Mười, trà túi lọc xạ đen… Các sản phẩm này không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà đã vươn tới các tỉnh lân cận và bước đầu tiếp cận thị trường xuất khẩu.
Thái Nguyên là một trong những địa phương triển khai OCOP bài bản, đồng bộ và đạt kết quả cao trong cả nước. Toàn tỉnh hiện có 598 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có nhiều sản phẩm 4 sao và 10 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia (xếp thứ 3 toàn quốc). Tỉnh là một trong hai địa phương đầu tiên trong cả nước có sản phẩm OCOP 5 sao về du lịch.
Chương trình OCOP đã tác động tích cực, sâu rộng, “khơi dậy tiềm năng, thế mạnh” đối với kinh tế khu vực nông thôn. Giá trị sản phẩm nông nghiệp được nâng lên rõ rệt nhờ tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn mác và câu chuyện sản phẩm. Nhiều sản phẩm sau khi được công nhận OCOP có doanh thu tăng từ 1,3 đến hàng chục lần so với trước, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, tạo việc làm ổn định tại chỗ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Nhờ phát triển các sản phẩm OCOP, các xã vùng cao đã nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông nghiệp và dịch vụ đặc trưng của từng địa phương. Thông qua việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng tiên tiến, cải tiến mẫu mã, bao bì và xây dựng thương hiệu, các sản phẩm OCOP đã có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, với mức giá cạnh tranh và ổn định hơn, trực tiếp cải thiện nguồn thu nhập cho các hộ nông dân, các hợp tác xã.
Để hỗ trợ đưa các sản phẩm OCOP vươn xa, tỉnh đã tổ chức hiệu quả các chương trình xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm. Đồng thời địa phương xây dựng website để thực hiện số hóa việc quản lý, đánh giá, xếp hạng và quảng bá phát triển các sản phẩm OCOP tỉnh; hỗ trợ kinh phí xây dựng website quảng bá, giới thiệu và bán sản phẩm cho các chủ thể; hỗ trợ biển hiệu giới thiệu và bán sản phẩm OCOP cho hơn 360 cửa hàng tại các đơn vị cấp huyện, cấp xã; xây dựng gian hàng công nghệ thực tế ảo sản phẩm OCOP; tổ chức Hội chợ triển lãm sản phẩm OCOP tỉnh Thái Nguyên…
Theo đại diện Chi cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn Thái Nguyên, thời gian tới, đơn vị sẽ tăng cường hỗ trợ hoàn thiện và nâng cao chất lượng sản phẩm, từ tư vấn tiêu chí, hồ sơ OCOP, nâng hạng sao đến hướng dẫn cải tiến bao bì, nhãn mác và tiêu chuẩn kỹ thuật; đồng thời đẩy mạnh kết nối thị trường và xúc tiến thương mại, đưa sản phẩm OCOP tham gia các hội chợ, triển lãm, tuần lễ quảng bá trong và ngoài tỉnh; kết nối với hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, sàn thương mại điện tử và các kênh phân phối hiện đại; chú trọng đào tạo, nâng cao năng lực cho các chủ thể OCOP.
Thái Nguyên phấn đấu đến năm 2030 phát triển thêm 100 lượt sản phẩm được chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên, ít nhất có thêm 5 lượt sản phẩm được chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia. Trong đó, điểm nhấn là việc phấn đấu có 250 sản phẩm trà được chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3-5 sao, ít nhất 6 sản phẩm trà đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao.
