Thái Nguyên nâng tầm giá trị cây chè

Tỉnh phấn đấu đến năm 2030, tổng giá trị sản phẩm thu được từ cây chè đạt 25.000 tỷ đồng; củng cố vị thế “Đệ nhất danh trà”, số 1 Việt Nam và hướng tới vị thế hàng đầu khu vực Đông Nam Á, trở thành thủ phủ chè của châu Á trong tương lai.

Khẳng định vị thế

Thái Nguyên hiện có hơn 24.000ha chè, sản lượng mỗi năm khoảng 280.000 tấn, chiếm hơn 18% diện tích và hơn 24% sản lượng chè búp tươi cả nước. Tỉnh được định danh trên bản đồ chè với thương hiệu “Đệ nhất danh trà”. Giữa trung tâm núi rừng Việt Bắc, cây chè hiện hữu ở phần lớn các xã, phường, hình thành khu vực “Ngũ đại danh trà”, gồm: Trại Cài, Khe Cốc, Tân Cương, La Bằng, Bằng Phúc.

Trên độ cao hàng nghìn mét so với mực nước biển, xã Đồng Phúc có 740 cây chè shan tuyết cổ thụ, độ tuổi từ 65 năm tới gần 100 năm.

Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Triệu Quang Hùng, bên cạnh những cây chè cổ thụ này, xã còn phát triển được gần 320ha chè shan tuyết. Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đã liên kết với các hộ dân chế biến thành các sản phẩm hồng trà, bạch trà với giá bán từ 500 nghìn đồng/kg trở lên, một số đơn vị xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Đặc biệt, trong tháng 12/2025, quần thể 12 cây chè shan tuyết tại đây đã được công nhận là Cây di sản Việt Nam, mở hướng phát triển gắn với du lịch cho cây chè trên địa bàn xã.

Tại các xã vùng thấp, cây chè đã và đang là sinh kế bền vững, làm giàu cho hàng nghìn hộ dân. Xã Bình Thành có hơn 950ha chè, sản lượng đạt gần 7.700 tấn chè tươi/năm, sản xuất theo hướng an toàn, gắn với chương trình OCOP.

Đến nay, xã đã có bảy tổ hợp tác và ba hợp tác xã chế biến chè VietGAP. Một số sản phẩm trà được đưa lên sàn thương mại điện tử. Bên cạnh mở rộng diện tích, nâng cao sản lượng, chất lượng, tỉnh Thái Nguyên đã thực hiện hiệu quả việc xây dựng, bảo hộ sở hữu trí tuệ; xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, quảng bá, xúc tiến thương mại và phát triển du lịch gắn với văn hóa trà,...

Hiện tại, Thái Nguyên đã có Chỉ dẫn địa lý Tân Cương, được Liên minh châu Âu (EU) bảo hộ theo Hiệp định EVFTA, trở thành một trong số ít nông sản của Việt Nam bước chân vào thị trường này. Ngoài ra, tỉnh có 10 nhãn hiệu tập thể của cây chè được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng. Nhãn hiệu tập thể “Chè Thái Nguyên” được bảo hộ tại sáu quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tỉnh có hơn 200 sản phẩm chè đạt tiêu chuẩn OCOP 3 đến 5 sao, trong đó có ba sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia, kết nối lên các sàn thương mại điện tử lớn. Giá trị cây chè mang lại cho Thái Nguyên đạt hơn 13.000 tỷ đồng/năm, bình quân mỗi hecta chè đạt thu nhập 400 triệu đồng/năm.

Nâng tầm phát triển

Hiện tại, giá trị ngành chè trên thế giới đang dịch chuyển mạnh sang sản phẩm tiện dụng, giàu hàm lượng công nghệ nên thách thức đặt ra với ngành chè Thái Nguyên là không nhỏ.

Theo Tiến sĩ Bùi Bá Chính, Giám đốc Trung tâm Mã số, mã vạch quốc gia, Ủy ban Tiêu chuẩn, đo lường chất lượng quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), để trà Thái Nguyên vươn xa, yếu tố truy xuất nguồn gốc, mã số, mã vạch và minh bạch thông tin sản phẩm là yêu cầu tất yếu. Đây không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là nền tảng để bảo vệ thương hiệu, nâng cao niềm tin thị trường và giúp sản phẩm tiếp cận hiệu quả thị trường trong nước và quốc tế.

Bắt kịp xu thế này và với quyết tâm nâng tầm giá trị cây chè, các hộ dân, hợp tác xã và chính quyền cơ sở trong tỉnh đã kịp thời thay đổi.

Tại xã Tân Cương, Hợp tác xã Chè Hảo Đạt là đơn vị đi đầu trong ứng dụng khoa học-công nghệ vào sản xuất chè, tự nghiên cứu cải tiến và đưa ống diệt men chè vào quy trình chế biến truyền thống tại cơ sở của mình.

So với phương pháp chảo thủ công, ống diệt men rút ngắn thời gian xao mỗi mẻ xuống chỉ 3 đến 5 phút, lá chè chín đều, mềm dẻo, giữ nguyên màu xanh sẫm tự nhiên và hương thơm đặc trưng. Một ống diệt men có thể thay thế tới tám chảo thủ công, giảm hai lao động/mẻ, tăng sản lượng gấp 3 đến 5 lần.

Thái Nguyên đã chỉ đạo, hỗ trợ các đơn vị đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ trong sản xuất, chế biến chè. Tỉnh triển khai Trạm thời tiết thông minh iMetos giúp đưa ra dự báo, cảnh báo thời tiết chính xác phục vụ trồng, chăm sóc cây chè; ứng dụng hệ thống tưới nước tiết kiệm tự động, lưới cắt nắng, đăng ký mã số vùng trồng, thu hút đầu tư nhà máy chế biến quy mô, công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường.

Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, khoảng 70% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ; 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng và 100% số cơ sở chế biến, kinh doanh bảo đảm quy định an toàn thực phẩm.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Tân Cương Dương Thị Thu Hằng, xã đang triển khai nhiều giải pháp để Tân Cương trở thành trung tâm dịch vụ du lịch cộng đồng, sinh thái, nghỉ dưỡng gắn với các vùng sản xuất chè.

Theo đó, xã thực hiện quy hoạch và phát triển hạ tầng du lịch song song với mở rộng diện tích, nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm chè, văn hóa trà. Đồng thời, nâng cấp quy mô, đa dạng hình thức các lễ hội, sự kiện, như: Lễ hội văn hóa Trà Tân Cương; tổ chức các tour du lịch trải nghiệm, như “Một ngày làm người Tân Cương”; xây dựng mô hình mỗi hộ trồng chè là một “Đại sứ văn hóa Trà”; xây dựng thương hiệu “Tân Cương-Thủ phủ du lịch trà Việt”…

Tỉnh Thái Nguyên đã quyết định đầu tư hơn 500 tỷ đồng để hỗ trợ toàn bộ chi phí khi trồng mới hoặc thay thế giống chè cũ, hỗ trợ tới 70% chi phí phân bón hữu cơ, vi sinh trong năm đầu; hỗ trợ 100% kinh phí chứng nhận lần đầu tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ,… Các hợp tác xã, doanh nghiệp được hỗ trợ chi phí xây dựng hệ thống tưới thông minh, chi phí mua máy móc chế biến hiện đại.

Tỉnh cũng hỗ trợ chi phí cấp mã vùng trồng, tem điện tử, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, phát triển sản phẩm OCOP; hỗ trợ hoạt động chủ thể ngành chè quảng bá, tham gia hội chợ, triển lãm trong nước và nước ngoài; khuyến khích phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với vùng chè.

Tháng 12/2025, Tỉnh ủy Thái Nguyên ban hành đề án về phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, xác định một trong những trụ cột là phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, làng nghề gắn với văn hóa trà theo hướng nâng cao trải nghiệm và khẳng định vị thế “Thủ phủ du lịch cộng đồng văn hóa trà của Việt Nam”.

Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên Vương Quốc Tuấn, sau hợp nhất, giá trị và không gian ngành trà của tỉnh tiếp tục mở rộng. Tỉnh tổ chức Lễ hội Thái Nguyên - Hương sắc danh trà, đánh dấu bước khởi đầu quan trọng trong quá trình chuẩn bị hồ sơ văn hóa trà Việt trình UNESCO ghi danh Danh sách thực hành tốt về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể theo Công ước năm 2003. Đây là cơ hội quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, trong đó có Thái Nguyên ra thế giới, gắn với bảo tồn di sản, phát triển du lịch, ẩm thực.