Nhiều năm không về quê đón Tết, anh Nguyễn Sỹ Huyền (47 tuổi, quê Nghệ An), công nhân Công ty TNHH Sản xuất thương mại dịch vụ Nhật Long chuyên sản xuất bạt nhựa bộc bạch anh muốn dành dụm chút tiền để gửi về cho người thân. Trong con hẻm trên đường Lê Trọng Tấn (quận Tân Phú), vợ chồng anh Huyền cùng cậu con trai năm tuổi vui mừng với những phần bánh, mứt do Liên đoàn Lao động thành phố tặng dịp Tết Nguyên đán Giáp Thìn 2024 vừa qua.
Anh Huyền chia sẻ: Năm 2023, công ty giảm đơn hàng cho nên lao động phải nghỉ luân phiên, ảnh hưởng lớn đến thu nhập. Vợ anh làm công nhân may, tổng lương hai vợ chồng nhận được hằng tháng chỉ hơn chục triệu đồng, chỉ vừa đủ lo cho con nhỏ và trả tiền thuê trọ. “Dù rất khó khăn, chật vật nhưng chúng tôi cố gắng bám trụ, cố gắng giữ việc làm bởi nếu chẳng may mất việc ở độ tuổi này, không biết làm gì để nuôi con nhỏ vừa mới năm tuổi”, anh Huyền cho biết.
Trong căn phòng trọ tại hẻm Phan Huy Ích (quận Tân Bình), chị Lê Thị Minh Thu (50 tuổi, quê Quảng Bình) đang làm công nhân may tại Quận 12 ăn vội tô mì gói cho kịp giờ đến nhà máy. Gần 30 năm xa quê đến thành phố mưu sinh, chị Thu có tiền gửi về quê cho gia đình, nuôi hai con ăn học nên người. Nữ công nhân cho biết: Thời gian qua, công ty ít đơn hàng cho nên lương giảm tới 50%, hiện thu nhập chỉ khoảng 7 triệu đồng/tháng. Số tiền đó vừa đủ để thuê nhà trọ, ăn uống và dành dụm chút đỉnh phòng thân, điều chị lo lắng nhất hiện nay là công ty không có đơn hàng, sẽ sa thải lao động. Vì lớn tuổi, nữ công nhân này lo ngại sẽ là đối tượng có nguy cơ bị sa thải đầu tiên.
Chia sẻ về tình trạng lao động lớn tuổi lo mất việc, ở góc độ quản lý, Giám đốc Công ty May mặc Dony Phạm Quang Anh (huyện Bình Chánh) cho rằng: Thật ra, khi các doanh nghiệp gặp khó, họ không hề có ý định cắt giảm lao động lớn tuổi mà chỉ giảm biên chế với những trường hợp năng suất thấp nhưng hưởng lương cao; bởi doanh nghiệp khi ra làm ăn đều phải tính toán lợi nhuận, chi phí; tuy nhiên, khi sa thải bất cứ lao động nào, họ cũng đều tính toán, cân nhắc rất kỹ.
Tại Công ty Dony, lực lượng lao động nữ chiếm tới 70%, hầu hết ở độ tuổi từ 30- 35. Những năm trước, Dony đã thực hiện chuyển đổi công việc cho lao động lớn tuổi. Lao động tầm 40 tuổi có nhiều kinh nghiệm, lại tỉ mỉ nhưng phần lớn khó cạnh tranh năng suất với người 20-25 tuổi, doanh nghiệp này bố trí để họ qua bộ phận may mẫu hoặc những vị trí yêu cầu cao hơn, nhưng phần lớn đều từ chối. Cuối cùng, kế hoạch phá sản sau hai năm triển khai. “Theo tôi, người lao động lớn tuổi ngại thay đổi, ngại va chạm và chỉ muốn làm những việc quen tay. Tôi cho rằng: Không phải người lao động không có cơ hội nhưng chính bản thân họ không muốn học tập và rèn luyện để vươn lên”, ông Quang Anh nhìn nhận.
“Nếu tôi là chủ doanh nghiệp và công ty đang gặp khó khăn, tôi cũng phải hy sinh một số người để cứu cả con tàu sắp chìm. Mục đích chính của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chính là doanh thu, lợi nhuận cho nên họ biết cần giữ ai, cắt giảm ai và sẽ không vì lời kêu gọi nào đó mà làm những việc tổn hại đến lợi ích của mình”, đại diện một doanh nghiệp chuyên sản xuất linh kiện điện tử trong Khu Công nghệ cao thành phố Thủ Ðức nêu ý kiến.
Theo vị này, để hài hòa lợi ích đôi bên, cơ quan quản lý nhà nước cần đóng vai trò điều phối nguồn lao động, chuyển từ nơi có người lao động dư thừa sang nơi có nhu cầu tuyển dụng. Các hội nghề nghiệp, đoàn thể có thể nghiên cứu, tạo công ăn việc làm cho nhóm người lao động lớn tuổi bị mất việc để họ có thu nhập.
Qua khảo sát, hiện nhiều doanh nghiệp có nhu cầu tuyển lao động và không giới hạn độ tuổi. Phụ trách bộ phận tuyển dụng Công ty TNHH Liên doanh Vĩnh Hưng (Quận 12) Ðỗ Ngọc Trinh cho biết: Doanh nghiệp chỉ căn cứ vào sức khỏe, tay nghề để bố trí công việc phù hợp. Trường hợp ứng viên gặp vấn đề sức khỏe nhưng làm việc được, bộ phận nhân sự tư vấn chuyển sang vị trí phù hợp.
Theo bà Trinh, lao động ngoài 40 tuổi nếu thể trạng đáp ứng được công việc sẽ rất chăm chỉ, gắn bó lâu dài, ít nhảy việc. Tương tự, Công ty May mặc Thái Dương Thế Giới (huyện Củ Chi) không giới hạn độ tuổi khi tuyển công nhân may, với thu nhập từ 7 đến 12 triệu đồng/tháng. Người tìm việc chỉ cần có đủ sức khỏe, biết đọc, biết viết, công ty sẽ hỗ trợ xăng xe, nuôi con nhỏ dưới sáu tuổi và bảo đảm đầy đủ chế độ bảo hiểm xã hội, ký túc xá cho người ở xa…
Nhằm hỗ trợ người lao động bảo đảm chất lượng việc làm, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội thành phố có chính sách hỗ trợ đào tạo lao động đang làm việc trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa với chi phí 2 triệu đồng/người/khóa học, phần chênh lệch học phí sẽ do doanh nghiệp cử người đi học, người học thỏa thuận đóng góp.
Với đối tượng lao động là phụ nữ, lao động nông thôn, người khuyết tật, hộ cận nghèo tham gia các chương trình đào tạo trình độ sơ cấp, đào tạo dưới ba tháng sẽ được hỗ trợ từ 2-6 triệu đồng/người/khóa học. Ngoài ra, tùy trường hợp cụ thể, người lao động còn được hỗ trợ tiền ăn hằng ngày và hỗ trợ một lần tiền đi lại nếu địa điểm học cách nơi ở từ 15 km trở lên.
