Là một trong các địa phương đầu tiên tham gia mô hình “Tick xanh trách nhiệm”, phường Tân Mỹ chọn cách xây dựng chuỗi thực phẩm an toàn cho bếp ăn trường học nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho học sinh.

Thực hiện mô hình này, mỗi nhà cung cấp chịu trách nhiệm về nguồn gốc nguyên liệu; đơn vị chế biến chịu trách nhiệm về chất lượng bữa ăn; nhà trường chịu trách nhiệm trong việc lựa chọn và giám sát đơn vị cung ứng; cơ quan quản lý chịu trách nhiệm kiểm tra, hỗ trợ và công khai thông tin. Trong đó, phụ huynh sẽ là “người giám sát thông minh” khi có thể tiếp cận đầy đủ thông tin về suất ăn của con thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Việc truy xuất nguồn gốc, vì thế, không còn chỉ là câu chuyện của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp. Người tiêu dùng được trao thêm một công cụ để biết sản phẩm mình sử dụng đến từ đâu và đã đi qua những khâu nào trước khi đến tay mình.

Tại phường Tân Mỹ, mục tiêu được đặt ra không chỉ là triển khai mô hình trong một vài trường học, mà từng bước hình thành mạng lưới doanh nghiệp và nhà cung cấp uy tín, có đầy đủ hồ sơ pháp lý, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc điện tử và các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm.

Các cơ sở giáo dục được định hướng xem an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc là tiêu chí bắt buộc khi lựa chọn đơn vị cung ứng. Cùng với đó, địa phương tiếp tục tuyên truyền, vận động các trường và nhóm lớp ngoài công lập tham gia, mở rộng chuỗi thực phẩm an toàn đến nhiều cơ sở giáo dục hơn.

Cũng tại phường Tân Mỹ, Sở Công thương và địa phương này tổ chức công bố hai điểm bán thịt heo “Tick xanh trách nhiệm” tại chợ Tân Mỹ. Nỗ lực này đánh dấu bước đi mới trong nỗ lực đưa hàng hóa có nguồn gốc, chất lượng vào chợ truyền thống. Hình ảnh nhiều người dân đưa điện thoại lên quét mã QR và nhận được niêm yết giá công khai và nguồn gốc của sản phẩm, thời gian giết mổ, vận chuyển đã tỏ ra thích thú và rất yên tâm với sản phẩm đã mua.

Các tiểu thương tham gia chương trình được đơn vị cung cấp hỗ trợ từ nguồn hàng đến trang thiết bị, tủ mát bảo quản từ đó giúp tiểu thương dễ dàng tiếp cận nguồn thịt sạch, có truy xuất nguồn gốc.

Từ hai điểm bán đầu tiên tại chợ Tân Mỹ sẽ là cơ sở để đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng mô hình ra các chợ truyền thống khác. Không dừng ở hệ thống bán lẻ và chợ truyền thống, “Tick xanh trách nhiệm” còn đưa chương trình này lên môi trường thương mại điện tử - lĩnh vực đang phát triển rất nhanh nhưng cũng phát sinh nhiều rủi ro về hàng giả, hàng nhái và quảng cáo sai sự thật.

NHIỀU “ÔNG LỚN” NGÀNH BÁN LẺ VÀO CUỘC

Sau hơn hai năm triển khai, “Tick xanh trách nhiệm” đã thu hút nhiều hệ thống bán lẻ lớn như Saigon Co.op, Satra, MM Mega Market, Central Retail, AEON, Lotte Mart, Bách Hóa Xanh, WinCommerce, GS25, King Food Market, Genshai và Farmers Market cùng tham gia. Các sản phẩm tham gia đều phải đáp ứng yêu cầu minh bạch thông tin, đồng thời chịu sự giám sát thường xuyên nếu không sẽ bị loại khỏi toàn bộ hệ thống tham gia chương trình.

Nếu trước đây việc kiểm soát chất lượng chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy hoặc kiểm tra định kỳ thì nay dữ liệu số giúp việc giám sát diễn ra gần như theo thời gian thực. Chương trình ứng dụng blockchain kết hợp với mã QR để lưu trữ và truy xuất toàn bộ hành trình sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển cho đến khi hàng hóa đến tay người tiêu dùng hoặc trở thành suất ăn phục vụ học sinh. Chỉ bằng một thao tác quét mã, phụ huynh, nhà trường hay người mua hàng đều có thể tiếp cận đầy đủ thông tin về nguồn gốc, đơn vị cung ứng và quy trình chế biến. Điều đó không chỉ tạo điều kiện cho cơ quan quản lý mà còn biến người tiêu dùng thành một "mắt xích" trong hệ thống giám sát xã hội.

Trên môi trường thương mại điện tử, cách tiếp cận này được mở rộng thành một hệ sinh thái cùng giám sát. Sàn thương mại điện tử, nhà bán hàng, KOC và người tiêu dùng đều được đặt trong mối quan hệ trách nhiệm với nhau.

Những chủ thể thực hiện tốt được cộng đồng ghi nhận và ưu tiên quảng bá. Những trường hợp vi phạm có thể bị công khai và chia sẻ thông tin trong toàn hệ sinh thái. Uy tín, vì thế, trở thành một phần của cơ chế giám sát.

Các cách tiếp cận này cho thấy, Thành phố Hồ Chí Minh đang chuyển dần từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, sự tham gia của cộng đồng và công nghệ số. Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia đang áp dụng nhằm giảm gánh nặng cho cơ quan quản lý nhưng vẫn nâng cao hiệu quả giám sát thị trường.