Tại họp báo, ông Lê Long khẳng định việc doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán, một để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh và một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước, là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Hành vi này không chỉ nhằm gian lận thuế mà còn có thể phục vụ các mục đích sai lệch khác như lập báo cáo tài chính không trung thực để tham gia đấu thầu, vay vốn ngân hàng…, qua đó cho thấy ý thức trách nhiệm xã hội còn hạn chế của một bộ phận chủ doanh nghiệp.
Ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế khẳng định việc doanh nghiệp sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán, một để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh và một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng để gian lận thuế hoặc gian lận trong lập, phát hành báo cáo tài chính nhằm mục đích xấu (tham gia thầu, vay vốn ngân hàng ...), thể hiện ý thức trách nhiệm xã hội yếu kém của chủ doanh nghiệp.
Theo đại diện Cục Thuế, đây không chỉ là vấn đề thất thu ngân sách nhà nước mà còn gây ảnh hưởng lâu dài cho nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Điểm đáng lo ngại của hành vi này đó là có thể diễn ra có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che giấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng.
Thực tế thời gian qua đã ghi nhận nhiều vụ việc điển hình. Cụ thể, vụ án tại Công ty Hoàng Long đã sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán để che giấu doanh thu, gây thiệt hại cho ngân sách hơn 241 tỷ đồng. Tương tự, tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu, doanh nghiệp đã sử dụng hai phần mềm kế toán để quản lý và kê khai thuế, gây thất thu khoảng 150 tỷ đồng. Những vụ việc này đã nêu lên thực tế đáng báo động về quy mô, tính chất nghiêm trọng ngày càng gia tăng của hành vi phạm tội này.
Phân tích nguyên nhân, ông Lê Long cho rằng tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế; động cơ quyết liệt tối đa hóa lợi nhuận, giảm nghĩa vụ thuế; chưa nhận thức đầy đủ rủi ro pháp lý, thậm chí chấp nhận đánh đổi. Ngoài ra, một số doanh nghiệp cho rằng hành vi này dễ che giấu, khó bị phát hiện nên cố tình vi phạm.
Trước thực trạng đó, Cục Thuế đã có những động thái cụ thể nhằm tăng cường quản lý. Mới đây, cơ quan này đã ban hành công văn yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng đang sử dụng phần mềm kế toán đến hết ngày 31/3 và gửi về trước ngày 8/4, đồng thời cập nhật danh sách định kỳ hằng tháng trước ngày mùng 5.
Việc thu thập dữ liệu này giúp cơ quan thuế có cái nhìn tổng thể về số lượng doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán, từ đó triển khai các giải pháp hỗ trợ kê khai, nộp thuế và quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Tính đến ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã nhận được dữ liệu từ 42 tổ chức với thông tin của 12.809 khách hàng sử dụng phần mềm kế toán và đang tiếp tục tổng hợp trên phạm vi cả nước.
Trên cơ sở dữ liệu thu thập, từ tháng 4/2026, cơ quan thuế sẽ tiến hành rà soát, đưa ra các cảnh báo và khuyến nghị đối với các tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có dấu hiệu sử dụng song song nhiều hệ thống sổ kế toán, phục vụ công tác quản lý thuế.
Cùng với đó, ngành Thuế đang triển khai nhiều nhóm giải pháp theo hướng hiện đại hóa công tác quản lý. Trong đó, trọng tâm là kiểm soát chặt dòng tiền, giảm sử dụng tiền mặt, tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng, kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản.
Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như : Sử dụng Big Data, AI để: Phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu “2 hệ thống sổ kế toán” từ biến động doanh thu bất thường, biên lợi nhuận thấp bất hợp lý . Chuyển từ: “kiểm tra thủ công” sang “giám sát dựa trên dữ liệu”.
Ngành Thuế cũng tăng cường quản lý rủi ro đối với hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng theo thời gian thực đối với các lĩnh vực rủi ro cao, đồng thời phối hợp với các đơn vị cung cấp phần mềm để kiểm soát việc doanh nghiệp sử dụng nhiều hệ thống kế toán. Công tác phối hợp điều tra và xử lý hình sự cũng được chú trọng, với việc kịp thời chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi phát hiện dấu hiệu tội phạm.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông, công khai minh bạch tiếp tục được đẩy mạnh nhằm cảnh báo rủi ro pháp lý, khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn, đồng thời có cơ chế khuyến khích tố cáo hành vi vi phạm về thuế.
Liên quan đến hiện tượng doanh nghiệp doanh thu lớn nhưng báo lỗ hoặc lãi rất thấp, ông Lê Long cho biết qua rà soát dữ liệu trên toàn quốc, cơ quan thuế xác định có trên 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên nhưng vẫn kê khai lỗ.
Mặc dù có thể tồn tại những nguyên nhân khách quan, song thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp thua lỗ trong thời gian dài vẫn mở rộng quy mô, tăng vốn đầu tư, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong kê khai thuế và chấp hành pháp luật kế toán.
Để khắc phục tình trạng doanh nghiệp kê khai lỗ nhiều năm, thời gian qua ngành thuế đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo hướng quản lý rủi ro, tăng cường minh bạch như đẩy mạnh tuyên truyền trong việc thực hiện kê khai trung thực, chính xác và đầy đủ nghĩa vụ thuế theo đúng quy định pháp luật; cảnh báo hậu quả pháp lý và các chế tài xử lý đối với các trường hợp người nộp thuế kê khai không chính xác, không trung thực;
Bên cạnh đó, tăng cường rà soát việc khai thuế, nộp thuế của các doanh nghiệp và tăng cường công tác kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế. Trường hợp phát hiện doanh nghiệp có sai sót, cơ quan thuế sẽ hướng dẫn đầy đủ để doanh nghiệp thực hiện kê khai, điều chỉnh kịp thời.
Cục Thuế cũng đã xây dựng chuyên đề tăng cường quản lý thuế đối với doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, lãi mỏng; lập danh sách các doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên lỗ liên tiếp hai năm để phân tích rủi ro và đưa vào kế hoạch kiểm tra năm 2026. Đồng thời, đã ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề và trực tiếp thực hiện kiểm tra tại 6 doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao.
Theo Cục Thuế, việc kết hợp giữa hoàn thiện chính sách, ứng dụng công nghệ và nâng cao ý thức tuân thủ của người nộp thuế sẽ góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, tạo nền tảng vững chắc cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
