Tăng cường phối hợp kiểm soát loài ngoại lai xâm hại

Loài ngoại lai xâm hại là một trong năm nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm đa dạng sinh học toàn cầu, với thiệt hại kinh tế lên tới hàng trăm tỷ USD mỗi năm. Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp bách trong việc siết chặt quản lý, nâng cao năng lực phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả các loài này.

Cây mai dương đang một loại thực vật xâm hại xuất hiện ở rừng Việt Nam. (Ảnh: nhandan.vn)
Cây mai dương đang một loại thực vật xâm hại xuất hiện ở rừng Việt Nam. (Ảnh: nhandan.vn)

Ngày 31/7, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội thảo “Tăng cường hợp tác để quản lý hiệu quả các loài ngoại lai xâm hại tại Việt Nam”.

Thiệt hại toàn cầu do loài ngoại lai xâm hại tăng gấp 4 lần mỗi thập kỷ

Phát biểu tại Hội thảo, bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam cho biết: Loài ngoại lai xâm hại đang là một trong năm nguyên nhân hàng đầu gây mất đa dạng sinh học toàn cầu, bên cạnh khai thác quá mức, ô nhiễm, biến đổi khí hậu và thay đổi môi trường đất liền-biển. Tuy nhiên, vấn đề này hiện vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

Theo bà Khalidi, báo cáo năm 2023 của Diễn đàn liên Chính phủ về đa dạng sinh học và dịch vụ hệ sinh thái (IPBES) cho thấy, hơn 3.500 loài ngoại lai đã được ghi nhận gây tác động nghiêm trọng, với tổng thiệt hại kinh tế toàn cầu ước tính lên tới 420 tỷ USD mỗi năm. Tốc độ lan rộng của các loài này đang tăng nhanh chưa từng có do tác động từ thương mại, du lịch và hoạt động của con người, trong đó chi phí thiệt hại tăng gấp 4 lần sau mỗi thập kỷ kể từ năm 1970.

2040-loai-ngoai-lai-xam-hai-091951-900-6661.jpg
Theo bà Ramla Khalidi, xử lý vấn đề loài ngoại lai xâm hại không chỉ là bảo vệ hệ sinh thái, mà còn bảo vệ con người - sức khỏe, sinh kế và tương lai của con người.

Tại Việt Nam, các loài sinh vật ngoại lai xâm hại đã và đang gây ra những hậu quả rõ rệt, như gây thiệt hại mùa màng, làm tắc nghẽn sông ngòi, phá vỡ cân bằng hệ sinh thái bản địa. Bà Khalidi dẫn chứng: Năm 1997, ốc bươu vàng đã xâm nhiễm hơn 132 nghìn ha ruộng lúa tại 57/63 tỉnh, thành phố, ảnh hưởng lớn đến an ninh lương thực và sinh kế của người dân.

Đại diện UNDP cho rằng, mục tiêu toàn cầu giảm 50% mức độ lan rộng của loài ngoại lai xâm hại đến năm 2030 là táo bạo nhưng cần thiết. Để đạt được mục tiêu này, cần có cách tiếp cận đồng bộ, dựa trên cơ sở khoa học, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, phát hiện sớm, ứng phó nhanh, khoanh vùng và kiểm soát lâu dài.

Tuy nhiên, các nỗ lực hiện nay vẫn còn rời rạc. Các lĩnh vực như nông nghiệp, thủy sản, lâm nghiệp, kiểm soát biên giới, giao thông vận tải… đều chịu ảnh hưởng, song sự phối hợp giữa các cơ quan vẫn chưa hiệu quả. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh sắp xếp lại tổ chức bộ máy, đây là cơ hội để tăng cường phối hợp, làm rõ vai trò và xây dựng phương pháp quản lý thống nhất đối với sinh vật ngoại lai xâm hại.

Hướng tới hệ sinh thái an toàn, phát triển bền vững

Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh, theo Công ước Đa dạng sinh học (CBD) và Diễn đàn IPBES, loài ngoại lai xâm hại là một trong năm nguyên nhân chính làm suy giảm đa dạng sinh học toàn cầu. Không chỉ ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái, các loài này còn đe dọa đời sống cộng đồng, lấn át loài bản địa, làm suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên và giá trị đa dạng sinh học.

loai-ngoai-lai-xam-hai-091813-976-141623-6451.jpg
Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị nhận định: Việc kiểm soát hiệu quả loài ngoại lai xâm hại đang là thách thức lớn đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Việc kiểm soát hiệu quả loài ngoại lai xâm hại đang là thách thức lớn đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp nhập khẩu sinh vật ngoại lai gây tác động tiêu cực như: nhập khẩu 40 tấn rùa tai đỏ tại Cần Thơ, tôm càng đỏ làm giống tại Sóc Trăng, cá lau kiếng làm cảnh ở Đồng bằng sông Cửu Long, hay ốc bươu vàng lây lan diện rộng.

Hội thảo là dịp để các cơ quan quản lý, nhà khoa học, tổ chức quốc tế chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận về giải pháp điều tra, phát hiện, kiểm soát và ngăn chặn sự xâm nhập của loài ngoại lai xâm hại.

Các đại biểu tập trung phân tích các mô hình quản lý thành công trong nước và quốc tế, đồng thời đề xuất những chính sách và kỹ thuật tiên tiến để bảo vệ hiệu quả đa dạng sinh học, góp phần thực hiện Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Để hoàn thiện khung pháp lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang sửa đổi Thông tư số 35/2018/TT-BTNMT quy định tiêu chí xác định và ban hành Danh mục loài ngoại lai xâm hại. Bên cạnh đó, cần rà soát, cập nhật các chính sách phù hợp với mục tiêu toàn cầu, coi đây là một phần trong chiến lược phát triển bền vững và thân thiện với thiên nhiên.

Theo các chuyên gia, giải pháp căn cơ chính là tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng, huy động khu vực tư nhân và trao quyền cho địa phương. Quản lý loài ngoại lai xâm hại không chỉ là vấn đề môi trường, mà còn là hành động bảo vệ sức khỏe, sinh kế và tương lai của con người. Việc hành động kịp thời hôm nay sẽ giúp bảo vệ hệ sinh thái bền vững cho các thế hệ mai sau.

Có thể bạn quan tâm

Năm thứ hai liên tiếp nhân viên Panasonic tại Việt Nam trồng rừng ngập mặn tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thái Thụy.

Chung tay trồng rừng ngập mặn, bảo vệ hệ sinh thái ven biển

Hơn 150 cán bộ, nhân viên Panasonic Việt Nam cùng đối tác, khách hàng và các bạn trẻ đã trực tiếp tham gia trồng 9.000 cây bần chua tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Thái Thụy (tỉnh Hưng Yên), góp phần phục hồi rừng ngập mặn, bảo vệ hệ sinh thái ven biển và lan tỏa lối sống xanh trong cộng đồng.

Hội nghị quán triệt và triển khai Chỉ thị số 05/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Đà Nẵng: Triển khai Chỉ thị số 05 đẩy nhanh đo đạc, lập bản đồ, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai

Ngày 5/3, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng tổ chức Hội nghị quán triệt và triển khai Chỉ thị số 05/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc khẩn trương tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ đo đạc, lập bản đồ địa chính; đăng ký đất đai; lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trên địa bàn thành phố.

Sơ đồ tác hại của ô nhiễm dầu đối với con người.

Xử lý ô nhiễm dầu bằng màng vi sinh vật

Xử lý ô nhiễm dầu luôn là vấn đề khó đối với nhiều quốc gia, nhất là các quốc gia biển bởi chi phí lớn, thời gian kéo dài và ảnh hưởng đến môi trường. Do vậy, giải pháp sử dụng vi sinh vật tạo màng sinh học để xử lý sự cố ô nhiễm dầu trong môi trường tự nhiên có vai trò quan trọng.

Hồ chứa nước Sông Cái - Dự án hệ thống thủy lợi Tân Mỹ, xã Bác Ái Tây (Khánh Hòa), có dung tích 220 triệu m³, tiếp nước cho hệ thống thủy nông Nha Trinh-Lâm Cấm để tưới cho 12.800ha; tiếp nước cho sinh hoạt, dịch vụ, công nghiệp, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản; tạo nguồn cho thủy điện tích năng Bác Ái với công suất 1.200MW và 2 nhà máy thủy điện với công suất 24MW;... đang được quản lý, khai thác hiệu quả. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Giữ mạch nguồn xanh trên vùng đất "khát" Khánh Hòa

Giữa cái nắng hanh hao của vùng đất phía nam Khánh Hòa, nơi gió biển thổi qua những cánh đồng khô khát và những con suối mùa khô chỉ còn lấp loáng đáy, nay từng dòng nước được tích trữ, điều tiết về ruộng đồng mang ý nghĩa như giữ lại nhịp thở của sự sống. 

Thu gom rác thải nhựa tại cảng ở Quy Nhơn (cũ). (Ảnh minh họa)

Chung tay bảo vệ đại dương xanh

Không chỉ là vấn đề rác nổi trên mặt biển, rác thải ngư cụ còn là nguy cơ kéo dài đối với hệ sinh thái, nguồn lợi và sinh kế của cộng đồng ven biển. Thực trạng này đặt ra yêu cầu giảm rác thải ngư cụ nhằm bảo vệ đại dương xanh.

Các đại biểu và người dân tham gia trồng tre tại ấp Tân Lập, xã Thống Nhất. (Ảnh: BÙI DUYÊN)

Ngày hội trồng tre chung tay vì môi trường

Ngày 1/3, tại Trung tâm Văn hóa cộng đồng người Mường, ấp Tân Lập, xã Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai, Quỹ Phát triển Tre Việt phối hợp Ủy ban nhân dân xã Thống Nhất tổ chức chương trình khởi động Ngày hội trồng tre chung tay vì môi trường và sinh kế cộng đồng và trao tặng 230 phần quà cho người dân.

Cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk hướng dẫn người dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học. (Ảnh: HOÀI ANH)

Chuyển dịch sang nền nông nghiệp xanh, có trách nhiệm

Trong xu thế chuyển dịch sang nền nông nghiệp xanh và có trách nhiệm, việc xây dựng hệ thống quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học thống nhất ngày càng trở nên quan trọng tại khu vực ASEAN. Điều này không chỉ tạo sự đồng bộ trong việc đăng ký, lưu hành sản phẩm mà còn thúc đẩy thương mại nông sản giữa các quốc gia thành viên.