Hàng loạt tuyến giao thông bị chia cắt, nhiều ngôi nhà của người dân bị nhấn chìm hoặc đặt trong tình trạng nguy hiểm.Trước tình hình thiên tai khẩn cấp, chính quyền thành phố đang dồn lực ứng phó, thay đổi căn bản từ tư duy ứng phó thụ động sang chủ động phòng ngừa, thuận thiên để bảo vệ bền vững tính mạng và tài sản nhân dân.
Số liệu thống kê từ các cơ quan chức năng cho thấy bức tranh đáng báo động về tốc độ sạt lở tại Cần Thơ qua từng năm. Năm 2011, toàn thành phố chỉ ghi nhận 24 điểm sạt lở, nhưng đến năm 2025 con số này đã tăng lên 121 điểm. Đáng lo ngại hơn, chỉ trong vòng 5 tháng đầu năm 2026, thành phố tiếp tục ghi nhận thêm 54 điểm sạt lở mới, tập trung dọc theo các tuyến giao thông thủy huyết mạch như sông Ô Môn, Bình Thủy, Trà Nóc, Nàng Mau, Rạch Mọp… và nhiều tuyến kênh rạch lớn khác.
Mới đây nhất, ngày 23/5, một vụ sạt lở nghiêm trọng đã xảy ra tại khu vực cống Bà Xẩm, thuộc xã Đại Ngãi. Trước đó chỉ một ngày, áp lực dòng nước chảy xiết đã kéo sập hoàn toàn đoạn bờ sông dài khoảng 20m, ăn sâu 2m vào đất liền, đe dọa trực tiếp đến an toàn giao thông của vùng xung yếu này.
Trước đó, rạng sáng ngày 18/5, trận mưa lớn kết hợp dòng nước xoáy mạnh đã nuốt chửng một đoạn lộ bê tông ven sông Bến Bạ dài khoảng 30m, rộng 4m tại khu vực Phú Thuận, phường Hưng Phú. Sự cố làm chia cắt hoàn toàn tuyến giao thông độc đạo, khoét sâu những "hàm ếch" khổng lồ, cuốn phăng hàng rào và nền nhà dân xuống dòng nước dữ.
Tác động tiêu cực từ thiên tai không chỉ đe dọa tính mạng mà còn ảnh hưởng sinh kế của người dân. Nhiều hộ buôn bán tại khu vực sông Bến Bạ cho biết con đường độc đạo bị lở khiến việc kinh doanh đình trệ hoàn toàn; hiện tại người dân muốn di chuyển phải chạy vòng rất xa vào sâu trong ngọn kênh vô cùng trắc trở.
Tại xã Nhơn Mỹ, tình hình thậm chí còn khốc liệt hơn khi địa phương ghi nhận tới 70 điểm cùng hàng chục vị trí có nguy cơ sạt lở cao với tổng chiều dài hơn 1,2km, làm sụp đổ hoàn toàn 4 căn nhà và ảnh hưởng trực tiếp đến 5 căn khác. Bà Trần Thị Thanh, một người dân tại đây bày tỏ lo lắng: “Mỗi khi đêm xuống, nhất là khi mưa dầm gặp triều cường lớn, tôi nhiều hộ dân nơi đây ngủ không yên vì lo sợ sạt lở. Vì hoàn cảnh khó khăn không có nơi di dời, gia đình tôi chỉ biết bám trụ và mong mỏi một bờ kè kiên cố để an tâm sinh sống”.
Tuyến kênh Xáng Nàng Mau đoạn qua xã Thạnh Hòa cũng đang là một "điểm nóng" nhức nhối. Tính từ đầu năm đến nay, sự thay đổi dòng chảy bất thường tác động lên nền địa chất yếu đã gây ra hai vụ sạt lở lớn, phá hủy gần 40m đường giao thông nông thôn, đe dọa trực tiếp 12 căn nhà với thiệt hại ước tính vượt mức 1 tỷ đồng.
Về nguyên nhân sạt lở, theo Chi cục Thủy lợi thành phố Cần Thơ, kênh Xáng Nàng Mau là tuyến giao thương thủy huyết mạch nối sông Mái Dầm với sông Hậu nên lưu lượng phương tiện và vận tốc dòng chảy vô cùng lớn. Tại các đoạn gần mố cầu Nàng Mau (Quốc lộ 1A), lưu lượng nước và tốc độ dòng chảy lớn tạo nên những hố xói hàm ếch ăn sâu vào bờ, làm nứt toác tường nhà và đẩy nguy cơ đổ sụp lên mức báo động đỏ.
Các chuyên gia và ngành chức năng đánh giá, bên cạnh các yếu tố tự nhiên như nền đất yếu, mưa lớn và triều cường, việc khai thác cát, nước ngầm quá mức, sự suy giảm trầm tích, phù sa từ thượng nguồn sông Mê Công cùng mật độ xây dựng công trình quá dày đặt sát bờ sông chính là những tác nhân cốt lõi đẩy nhanh tốc độ hủy hoại lòng sông.
Trước tình hình thiên tai bủa vây, Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ đã ban hành tình huống khẩn cấp đối với các đoạn xung yếu tại kênh Xáng Nàng Mau, nhằm tập trung nguồn lực phòng, chống sạt lở. Các địa phương đang nỗ lực tối đa theo phương châm "bốn tại chỗ", huy động lực lượng vũ trang hỗ trợ dân di dời, cắm biển cảnh báo và gia cố tạm thời bằng vật liệu tại chỗ.
Ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ nhấn mạnh: Giải pháp hiệu quả cho phòng chống sạt lở ở các khúc sông cong, điểm xung yếu vẫn là xây dựng hệ thống kè kiên cố và ngành đang tích cực đề xuất thành phố bố trí ngân sách trung hạn. Tuy vậy, kinh phí phục vụ cho công tác xây dựng kè, di dời dân, tái định cư đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn trong khi ngân sách địa phương hạn hẹp.
Nhìn nhận về những khó khăn trong phòng, chống sạt lở, ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ cho biết: Thách thức lớn nhất hiện nay là việc vận động di dời người dân khỏi vùng nguy hiểm do tập quán định cư lâu đời gắn liền với sông nước.
Thêm vào đó, thành phố đang thiếu hụt nghiêm trọng quỹ đất tái định cư cho các hộ nghèo sống tại nhà tạm ven sông không có quyền sử dụng đất hợp pháp, tạo ra rào cản lớn về thủ tục pháp lý xây dựng. Sự khan hiếm nguồn cát ngọt san lấp cũng là một bài toán đau đầu, trong khi cát biển thay thế vẫn chưa có quy chuẩn kỹ thuật cụ thể áp dụng cho vùng nước ngọt để tránh nguy cơ nhiễm mặn thổ nhưỡng.
Thành phố Cần Thơ đã kiến nghị Trung ương hỗ trợ khẩn cấp 570 tỷ đồng từ nguồn ngân sách dự phòng để xử lý các điểm nóng sạt lở và chống ô nhiễm rạch Khai Luông. Đồng thời, các bộ, ngành sớm ban hành hướng dẫn kỹ thuật dùng cát biển và xây dựng đề án tổng thể di dời dân cư gắn với xóa nhà tạm ven sông, rạch.
