Sức sống rừng U Minh Thượng

Trên con đường bê-tông uốn lượn qua các phân khu Vườn quốc gia U Minh Thượng, nắng tháng 5 được lọc qua các tầng lá tràm xanh ngắt trở nên dịu dàng, đổ vàng như mật chín. Gió từ những con kênh mang theo hơi nước mát rượi, xua tan cái nóng dọc đường.

Hồ Hoa Mai trong Vườn quốc gia U Minh Thượng.
Hồ Hoa Mai trong Vườn quốc gia U Minh Thượng.

Ít người nghĩ rằng, ở chính nơi này, 24 năm trước từng là “vùng đất chết” theo đúng nghĩa đen, bởi vụ cháy rừng kinh hoàng.

Ký ức vụ cháy rừng năm 2002

Lịch sử vùng đất Kiên Giang (nay là An Giang) có một “vết sẹo” chưa bao giờ phai mờ là vụ cháy Vườn quốc gia U Minh Thượng năm 2002. Dẫn chúng tôi qua các khu rừng tràm, nhắc lại chuyện xưa, ông Nguyễn Văn Điện, Trưởng phòng Quản lý bảo vệ và phát triển rừng Vườn quốc gia giọng chùng xuống: “Toàn bộ khu vực xanh tươi này từng là tâm điểm của vụ cháy rừng lịch sử. Khi ngọn lửa hung tàn đi qua, chỉ còn lại một màu đen tối tăm, mùi tro than khét lẹt bốc lên, kéo dài hàng nghìn héc-ta”.

Nhân chứng sống của thời khắc đau thương ấy là Đại tá, Anh hùng Lao động Bành Văn Đởm (thường gọi Mười Đởm), nguyên Giám đốc Vườn quốc gia. Ở tuổi 97, mái tóc bạc phơ như mây trắng, nhưng ký ức về ngày 24/3/2002 vẫn hiện rõ trong tâm trí ông như mới hôm qua. “Lúc đó, khu bảo tồn được Chính phủ quyết định nâng lên thành Vườn quốc gia chưa đầy hai tháng. Niềm vui của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân địa phương chưa kịp trọn vẹn thì ngọn lửa bùng lên tại Tiểu khu 138”, ông Mười Đởm nghẹn ngào nhớ lại.

Trận chiến với giặc lửa năm ấy kéo dài gần 20 ngày đêm. Khoảng 4.000 con người, từ kiểm lâm, bộ đội, công an đến người dân địa phương đổ biết bao mồ hôi, nước mắt giữa khói bụi mù trời. Nhưng sức người nhỏ bé trước cơn cuồng nộ của thiên nhiên. Gặp mùa hạn dài, lớp thực bì khô khốc, nhất là lớp than bùn quá dày khiến ngọn lửa không chỉ cháy trên bề mặt mà còn âm ỉ dưới lòng đất. Cứ dập tắt chỗ này, lửa lại bùng lên chỗ khác. “Khi đám lửa cuối cùng được dập tắt, thống kê hơn 3.200ha rừng bị thiệt hại, trong đó 2.200ha bị xóa sổ hoàn toàn. Nhìn cảnh hoang tàn, đất xám xịt, tràm đổ rạp, trong nhiều ngày tôi đã không cầm nổi nước mắt”, ông Mười Đởm tâm sự.

Nhà cách cổng chào Vườn quốc gia U Minh Thượng không xa, ông Lữ Văn Nót, dù 75 tuổi vẫn phải thốt lên: “Thật kinh hoàng, tôi chưa từng chứng kiến vụ cháy nào lớn như vậy”. Lúc đó, ông Nót tham gia hậu cần, vận động nhân dân vùng đệm tham gia nấu cơm, tiếp nước bộ đội, công an chữa cháy.

Sau vụ cháy, Vườn quốc gia U Minh Thượng đứng trước bài toán nan giải mà giới khoa học lâm nghiệp thời bấy giờ đánh giá là bất khả thi. Lớp than bùn được ví như trái tim, như túi dưỡng chất của rừng tràm bị thiêu rụi, tổn thương nặng nề. Nước biến đổi mạnh, đất hóa phèn chua loét, hệ sinh thái gần như bị phá hủy hoàn toàn. Nhiều chuyên gia lâm nghiệp trong nước và nước ngoài lo ngại, phải mất ít nhất nửa thế kỷ thì rừng mới có thể phục hồi, hoặc thậm chí vĩnh viễn không trở lại một U Minh Thượng như xưa.

Hồi sinh trên đất chết

Với phương châm “còn người là còn rừng”, ông Mười Đởm cùng nhân viên Vườn quốc gia bắt tay ngay vào công cuộc tái sinh từ đống tro tàn. Những sáng kiến độc đáo, chưa từng có trong tiền lệ lâm nghiệp Việt Nam được áp dụng, một trong số đó là phương pháp “trục sậy sạ tràm”. Thông thường, người ta trồng rừng bằng cách trồng cây con, nhưng trên nền đất cháy U Minh Thượng, cách làm truyền thống này tốn kém, mất thời gian mà tỷ lệ sống rất thấp do đất nhiễm phèn nặng. Cán bộ Vườn quốc gia đã đưa máy móc, trục những bãi sậy hoang dại thành từng ô lớn, làm tơi xốp đất, sau đó sạ hạt tràm trực tiếp xuống. Trời không phụ công người, những chấm xanh li ti đầu tiên sau đó đã nhú lên mạnh mẽ.

Cùng với trồng mới, Vườn quốc gia thiết kế lại bản đồ thủy văn, kiên quyết giữ vùng lõi hơn 8.000ha nhằm bảo vệ cao nhất diện tích than bùn còn sót lại. Hệ thống đê bao, cống đập được xây dựng khoa học để điều tiết chế độ thủy văn: Giữ nước vào mùa khô để duy trì độ ẩm cho thảm thực vật; đồng thời xả phèn vào mùa mưa để cây cối sinh trưởng. Dòng nước ngọt được quản lý bài bản đã quyết định khả năng phục hồi của rừng tràm.

Hành trình 24 năm qua là chu kỳ sinh sôi nảy nở kỳ diệu. Đưa chúng tôi đi trên con đường tuần tra được đầu tư tươm tất, ông Điện tự hào khẳng định: “Chúng tôi quyết tâm khôi phục, bảo vệ rừng, như bảo vệ chính lá phổi của mình”. Sau vụ cháy, Vườn quốc gia tái sinh tự nhiên, trồng bổ sung 100ha tràm. Trên 280ha đất than bùn suy thoái, đơn vị trồng sáu loài cây bản địa, đến nay đã cao 5-7m, thân thẳng tắp vươn lên trong nắng, đan thành những bức tường xanh kiên cố. Diện tích rừng phục hồi sau cháy đã đạt gần 2.530ha. Bên cạnh tràm, các loài cây bản địa khác cùng nhau quần tụ như mốp, bùi, dấu dầu ba lá, trâm và cà na.

Phó Giám đốc Vườn quốc gia U Minh Thượng Trần Văn Thắng cho biết, dù đạt kỳ tích tưởng chừng như không thể, song những người gác rừng vẫn không nguôi trăn trở. Vết thương năm 2002 vẫn để lại di chứng. Một số khu vực cháy mất hoàn toàn lớp than bùn dày, biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, làm thay đổi lượng mưa, nhiệt độ tăng cao và khô hạn kéo dài. “Chỉ cần một chút lơ là trong quản lý, ngọn lửa có thể cháy bất cứ lúc nào, xóa sổ công sức của hơn 20 năm ròng rã”, ông Thắng lo ngại.

Sự phục hồi của rừng đã tái tạo lại “ngôi nhà” an lành cho nhiều loài hoang dã. Thống kê mới nhất cho thấy, hiện có tới 57 loài động vật, thực vật nguy cấp, quý hiếm đang sinh sống, chọn nơi đây làm nơi trú ẩn an toàn. Tại Trung tâm Du lịch sinh thái, Giáo dục môi trường và Cứu hộ phát triển sinh vật rộng 4ha nằm cạnh bìa rừng, những nhân viên đang hằng ngày đóng vai “bảo mẫu” cho muôn loài.

Anh Danh Ngọt đang vệ sinh chuồng trại cho hàng chục con cua đinh (ba ba) chia sẻ: “Động vật khi được bàn giao chúng tôi chăm sóc thường đã kiệt sức, thương tích hoặc yếu do quá trình vận chuyển kéo dài. Nếu chậm trễ, hoặc chăm sóc không đúng cách, các cá thể có thể chết và nguy cơ không thể tái tạo loài đang hiện hữu”. Nhờ sự mát tay và lòng yêu nghề của những “bảo mẫu” như anh Ngọt, thời gian qua, trung tâm đã cứu sống hàng trăm loài động vật quý hiếm, đồng thời tái tạo hàng triệu con cá giống,...

Trên cánh rừng U Minh Thượng, từ đống tro tàn của ngày cũ, một sức sống mới đã vươn lên mạnh mẽ, nhờ bàn tay của những con người không tiếc mồ hôi và công sức cho rừng.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 31/5/2026: Nắng nóng quay trở lại Bắc Bộ và Trung Bộ, Nam Bộ gia tăng mưa

[Video] Dự báo thời tiết ngày 31/5/2026: Nắng nóng quay trở lại Bắc Bộ và Trung Bộ, Nam Bộ gia tăng mưa

Khối khí lạnh suy yếu tạo điều kiện cho vùng áp thấp phía Tây mở rộng trở lại khiến miền Bắc tăng nhiệt nhanh trong ngày mai. Trong khi đó, khu vực Trung Bộ duy trì trạng thái ngày nắng, chiều tối có mưa dông cục bộ. Riêng cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục mưa dông xuất hiện nhiều nơi.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 31/5/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trở lại, Nam Bộ chiều tối mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 31/5/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trở lại, Nam Bộ chiều tối mưa dông

Miền Bắc đang bước vào giai đoạn tăng nhiệt trở lại khi vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng. Trong khi đó, Trung Bộ duy trì trạng thái ngày nắng, chiều tối có mưa dông cục bộ. Riêng khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông trên diện rộng do gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh dần.

Tập huấn và diễn tập ứng phó đa thiên tai tại tỉnh Gia Lai.

Tăng cường năng lực ứng phó thiên tai cho cộng đồng tại Gia Lai

Từ ngày 27 đến 30/5, Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) tại Việt Nam phối hợp Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức chuỗi hoạt động tập huấn và diễn tập ứng phó đa thiên tai tại tỉnh Gia Lai, nhằm nâng cao năng lực sẵn sàng ứng phó cho cộng đồng trước các tình huống thiên tai phức hợp.

Dàn ca sĩ tham dự Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Đêm nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh” phát vé miễn phí cho khán giả

Hướng tới Ngày Môi trường thế giới (5/6), Ngày Đại dương thế giới (8/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, tối 5/6, tại Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An sẽ diễn ra Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/5/2026: Mưa dông trở lại miền Bắc, oi nóng suy giảm tại miền Trung

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/5/2026: Mưa dông trở lại miền Bắc, oi nóng suy giảm tại miền Trung

Sau chuỗi ngày oi nóng kéo dài, thời tiết Bắc Bộ đã dịu hơn rõ rệt nhờ tác động của không khí lạnh và vùng hội tụ gió trên cao. Mưa dông xuất hiện trở lại tại nhiều nơi ở miền Bắc và gia tăng về chiều tối tại Nam Bộ, trong khi Trung Bộ giảm dần cường độ nắng nóng.

Một tảng băng trôi ở Nam Cực. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Sóng biển ảnh hưởng đến 16% bang ở Nam Cực

Các chuyên gia Australia vừa công bố kết quả nghiên cứu dựa trên những tiến hành đo đạc được tại Vùng băng ven biển: Khoảng 16% bang ở biển Nam Cực bị ảnh hưởng bởi sóng đến từ vùng biển Nam Đại Dương.

Nhiệt độ tại Hà Nội đo lúc 13 giờ ở trạm Láng là 36,6 độ C. (Ảnh minh họa: Đ.T)

Cảnh báo nắng nóng tiếp diễn ở khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ

Hôm nay (28/5), ở Bắc Bộ có nắng nóng với nhiệt độ lúc 13 giờ phổ biến 35-36 độ C, có nơi trên 36 độ C như trạm: Yên Châu (Sơn La) 37,3 độ, Hòa Bình (Phú Thọ) 36,3 độ C, Bảo Lạc (Cao Bằng) 36,6 độ C, Láng (Hà Nội) 36,8 độ C, Nho Quan (Ninh Bình) 36,7 độ C.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 28/5/2026: Bắc Bộ sắp giảm nhiệt, Trung Bộ vẫn nắng nóng gay gắt

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 28/5/2026: Bắc Bộ sắp giảm nhiệt, Trung Bộ vẫn nắng nóng gay gắt

Đêm nay và ngày mai, nắng nóng tại Bắc Bộ có xu hướng dịu dần nhưng thời tiết vẫn còn oi bức trước khi chuyển mưa dông vào chiều tối. Trong khi đó, Trung Bộ tiếp tục trải qua đợt khô nóng gay gắt kéo dài. Khu vực Nam Bộ và vùng biển phía Nam xuất hiện mưa dông rải rác, tiềm ẩn nguy cơ lốc xoáy và gió giật mạnh.