Sức sống rừng U Minh Thượng

Trên con đường bê-tông uốn lượn qua các phân khu Vườn quốc gia U Minh Thượng, nắng tháng 5 được lọc qua các tầng lá tràm xanh ngắt trở nên dịu dàng, đổ vàng như mật chín. Gió từ những con kênh mang theo hơi nước mát rượi, xua tan cái nóng dọc đường.

Hồ Hoa Mai trong Vườn quốc gia U Minh Thượng.
Hồ Hoa Mai trong Vườn quốc gia U Minh Thượng.

Ít người nghĩ rằng, ở chính nơi này, 24 năm trước từng là “vùng đất chết” theo đúng nghĩa đen, bởi vụ cháy rừng kinh hoàng.

Ký ức vụ cháy rừng năm 2002

Lịch sử vùng đất Kiên Giang (nay là An Giang) có một “vết sẹo” chưa bao giờ phai mờ là vụ cháy Vườn quốc gia U Minh Thượng năm 2002. Dẫn chúng tôi qua các khu rừng tràm, nhắc lại chuyện xưa, ông Nguyễn Văn Điện, Trưởng phòng Quản lý bảo vệ và phát triển rừng Vườn quốc gia giọng chùng xuống: “Toàn bộ khu vực xanh tươi này từng là tâm điểm của vụ cháy rừng lịch sử. Khi ngọn lửa hung tàn đi qua, chỉ còn lại một màu đen tối tăm, mùi tro than khét lẹt bốc lên, kéo dài hàng nghìn héc-ta”.

Nhân chứng sống của thời khắc đau thương ấy là Đại tá, Anh hùng Lao động Bành Văn Đởm (thường gọi Mười Đởm), nguyên Giám đốc Vườn quốc gia. Ở tuổi 97, mái tóc bạc phơ như mây trắng, nhưng ký ức về ngày 24/3/2002 vẫn hiện rõ trong tâm trí ông như mới hôm qua. “Lúc đó, khu bảo tồn được Chính phủ quyết định nâng lên thành Vườn quốc gia chưa đầy hai tháng. Niềm vui của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân địa phương chưa kịp trọn vẹn thì ngọn lửa bùng lên tại Tiểu khu 138”, ông Mười Đởm nghẹn ngào nhớ lại.

Trận chiến với giặc lửa năm ấy kéo dài gần 20 ngày đêm. Khoảng 4.000 con người, từ kiểm lâm, bộ đội, công an đến người dân địa phương đổ biết bao mồ hôi, nước mắt giữa khói bụi mù trời. Nhưng sức người nhỏ bé trước cơn cuồng nộ của thiên nhiên. Gặp mùa hạn dài, lớp thực bì khô khốc, nhất là lớp than bùn quá dày khiến ngọn lửa không chỉ cháy trên bề mặt mà còn âm ỉ dưới lòng đất. Cứ dập tắt chỗ này, lửa lại bùng lên chỗ khác. “Khi đám lửa cuối cùng được dập tắt, thống kê hơn 3.200ha rừng bị thiệt hại, trong đó 2.200ha bị xóa sổ hoàn toàn. Nhìn cảnh hoang tàn, đất xám xịt, tràm đổ rạp, trong nhiều ngày tôi đã không cầm nổi nước mắt”, ông Mười Đởm tâm sự.

Nhà cách cổng chào Vườn quốc gia U Minh Thượng không xa, ông Lữ Văn Nót, dù 75 tuổi vẫn phải thốt lên: “Thật kinh hoàng, tôi chưa từng chứng kiến vụ cháy nào lớn như vậy”. Lúc đó, ông Nót tham gia hậu cần, vận động nhân dân vùng đệm tham gia nấu cơm, tiếp nước bộ đội, công an chữa cháy.

Sau vụ cháy, Vườn quốc gia U Minh Thượng đứng trước bài toán nan giải mà giới khoa học lâm nghiệp thời bấy giờ đánh giá là bất khả thi. Lớp than bùn được ví như trái tim, như túi dưỡng chất của rừng tràm bị thiêu rụi, tổn thương nặng nề. Nước biến đổi mạnh, đất hóa phèn chua loét, hệ sinh thái gần như bị phá hủy hoàn toàn. Nhiều chuyên gia lâm nghiệp trong nước và nước ngoài lo ngại, phải mất ít nhất nửa thế kỷ thì rừng mới có thể phục hồi, hoặc thậm chí vĩnh viễn không trở lại một U Minh Thượng như xưa.

Hồi sinh trên đất chết

Với phương châm “còn người là còn rừng”, ông Mười Đởm cùng nhân viên Vườn quốc gia bắt tay ngay vào công cuộc tái sinh từ đống tro tàn. Những sáng kiến độc đáo, chưa từng có trong tiền lệ lâm nghiệp Việt Nam được áp dụng, một trong số đó là phương pháp “trục sậy sạ tràm”. Thông thường, người ta trồng rừng bằng cách trồng cây con, nhưng trên nền đất cháy U Minh Thượng, cách làm truyền thống này tốn kém, mất thời gian mà tỷ lệ sống rất thấp do đất nhiễm phèn nặng. Cán bộ Vườn quốc gia đã đưa máy móc, trục những bãi sậy hoang dại thành từng ô lớn, làm tơi xốp đất, sau đó sạ hạt tràm trực tiếp xuống. Trời không phụ công người, những chấm xanh li ti đầu tiên sau đó đã nhú lên mạnh mẽ.

Cùng với trồng mới, Vườn quốc gia thiết kế lại bản đồ thủy văn, kiên quyết giữ vùng lõi hơn 8.000ha nhằm bảo vệ cao nhất diện tích than bùn còn sót lại. Hệ thống đê bao, cống đập được xây dựng khoa học để điều tiết chế độ thủy văn: Giữ nước vào mùa khô để duy trì độ ẩm cho thảm thực vật; đồng thời xả phèn vào mùa mưa để cây cối sinh trưởng. Dòng nước ngọt được quản lý bài bản đã quyết định khả năng phục hồi của rừng tràm.

Hành trình 24 năm qua là chu kỳ sinh sôi nảy nở kỳ diệu. Đưa chúng tôi đi trên con đường tuần tra được đầu tư tươm tất, ông Điện tự hào khẳng định: “Chúng tôi quyết tâm khôi phục, bảo vệ rừng, như bảo vệ chính lá phổi của mình”. Sau vụ cháy, Vườn quốc gia tái sinh tự nhiên, trồng bổ sung 100ha tràm. Trên 280ha đất than bùn suy thoái, đơn vị trồng sáu loài cây bản địa, đến nay đã cao 5-7m, thân thẳng tắp vươn lên trong nắng, đan thành những bức tường xanh kiên cố. Diện tích rừng phục hồi sau cháy đã đạt gần 2.530ha. Bên cạnh tràm, các loài cây bản địa khác cùng nhau quần tụ như mốp, bùi, dấu dầu ba lá, trâm và cà na.

Phó Giám đốc Vườn quốc gia U Minh Thượng Trần Văn Thắng cho biết, dù đạt kỳ tích tưởng chừng như không thể, song những người gác rừng vẫn không nguôi trăn trở. Vết thương năm 2002 vẫn để lại di chứng. Một số khu vực cháy mất hoàn toàn lớp than bùn dày, biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, làm thay đổi lượng mưa, nhiệt độ tăng cao và khô hạn kéo dài. “Chỉ cần một chút lơ là trong quản lý, ngọn lửa có thể cháy bất cứ lúc nào, xóa sổ công sức của hơn 20 năm ròng rã”, ông Thắng lo ngại.

Sự phục hồi của rừng đã tái tạo lại “ngôi nhà” an lành cho nhiều loài hoang dã. Thống kê mới nhất cho thấy, hiện có tới 57 loài động vật, thực vật nguy cấp, quý hiếm đang sinh sống, chọn nơi đây làm nơi trú ẩn an toàn. Tại Trung tâm Du lịch sinh thái, Giáo dục môi trường và Cứu hộ phát triển sinh vật rộng 4ha nằm cạnh bìa rừng, những nhân viên đang hằng ngày đóng vai “bảo mẫu” cho muôn loài.

Anh Danh Ngọt đang vệ sinh chuồng trại cho hàng chục con cua đinh (ba ba) chia sẻ: “Động vật khi được bàn giao chúng tôi chăm sóc thường đã kiệt sức, thương tích hoặc yếu do quá trình vận chuyển kéo dài. Nếu chậm trễ, hoặc chăm sóc không đúng cách, các cá thể có thể chết và nguy cơ không thể tái tạo loài đang hiện hữu”. Nhờ sự mát tay và lòng yêu nghề của những “bảo mẫu” như anh Ngọt, thời gian qua, trung tâm đã cứu sống hàng trăm loài động vật quý hiếm, đồng thời tái tạo hàng triệu con cá giống,...

Trên cánh rừng U Minh Thượng, từ đống tro tàn của ngày cũ, một sức sống mới đã vươn lên mạnh mẽ, nhờ bàn tay của những con người không tiếc mồ hôi và công sức cho rừng.

Có thể bạn quan tâm

Trượt lở đất diễn biến ngày càng phức tạp tại các địa phương. (Ảnh: MINH TIỀN)

Nâng cao năng lực cảnh báo trượt lở đất

Sau thảm họa Làng Nủ (Lào Cai) năm 2024 và nhiều vụ trượt lở nghiêm trọng tại miền bắc, miền trung, yêu cầu nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai sớm ngày càng cấp thiết. 

(Ảnh minh họa)

Thời tiết ngày 26/7: Bão số 2 suy yếu, Hà Nội ngày nắng, Nam Bộ mưa to đến rất to

Dự báo, ngày 26/7, do ảnh hưởng của bão số 2 vùng biển phía bắc khu vực bắc Biển Đông có gió mạnh, sóng lớn và biển động dữ dội. Trên đất liền, sáng nay, khu vực Tây Bắc Bắc Bộ, Nam Bộ và Lâm Đồng có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to trên 60mm. Thủ đô Hà Nội ngày nắng, nhiệt độ cao nhất từ 33-35 độ C.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 26/7/2026: Bão số 2 suy yếu, Bắc Bộ giảm mưa, Trung Bộ có nơi xuất hiện nắng nóng

[Video] Dự báo thời tiết ngày 26/7/2026: Bão số 2 suy yếu, Bắc Bộ giảm mưa, Trung Bộ có nơi xuất hiện nắng nóng

Hôm nay, bão số 2 tiếp tục suy yếu khi di chuyển vào khu vực tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) và ít có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam. Trên đất liền, Bắc Bộ mưa giảm, Trung Bộ ngày nắng, cục bộ có nơi nắng nóng; Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ chiều và tối tiếp tục xuất hiện mưa dông.

Bản đồ dự báo quỹ đạo và cường độ bão phát lúc 5 giờ ngày 25/7.

Bão số 2, giật cấp 13, trên khu vực bắc Biển Đông

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, hồi 4 giờ ngày 25/7, tâm bão số 2 (tên quốc tế là Noul) ở khoảng 20,3 độ vĩ bắc; 118,8 độ kinh đông, trên vùng biển phía đông bắc của khu vực bắc Biển Đông, cách Hồng Kông (Trung Quốc) khoảng 580km về phía đông nam.

Bản đồ dự báo quỹ đạo và cường độ bão phát lúc 20 giờ tối 24/7/2026. (Nguồn: Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia)

Đêm nay, bão Noul sẽ vào Biển Đông

Dự báo, đêm nay (24/7), bão Noul sẽ đi vào vùng biển phía đông bắc của khu vực bắc Biển Đông. Sau đó, bão chủ yếu di chuyển theo hướng tây tây bắc, khả năng cao sẽ đổ bộ vào khu vực tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) và ít có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam.

Chương trình “Góp lá vá rừng 2026” hướng tới phục hồi 72ha rừng tự nhiên. (Ảnh: THẾ CƯỜNG)

Hồi sinh những khoảng xanh suy thoái ở Sơn La

Giữa những cánh rừng từng bị suy thoái ở Tây Bắc, mỗi mầm cây bản địa được trồng xuống là một bước đi trên hành trình khôi phục hệ sinh thái tự nhiên. Ngày 24/7, chương trình Góp lá vá rừng 2026 chính thức khởi động nhằm phục hồi 72ha rừng tự nhiên tại xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La.

(Ảnh: Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia)

Cảnh báo lốc sét, mưa đá trên khu vực Hà Nội và lũ trên các sông Bắc Bộ

Dự báo, sáng đến trưa nay (24/7), khu vực Hà Nội có mưa dông, đề phòng lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh, ngoài ra, từ hôm nay đến ngày mai, trên các sông ở khu vực Bắc Bộ có khả năng xuất hiện một đợt lũ, với biên độ lũ lên từ 2-5m, nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại vùng núi và ngập lụt các vùng trũng thấp ven sông.

Cây cối bị thiêu rụi do cháy rừng tại Barcelona, Tây Ban Nha. (Ảnh tư liệu minh họa: THX/TTXVN phát)

Cháy rừng bao vây Madrid, Tây Ban Nha trở thành quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất châu Âu

Tây Ban Nha đang phải đối mặt với một mùa cháy rừng đặc biệt nghiêm trọng khi hàng loạt đám cháy bùng phát trên khắp đất nước, trong đó nhiều đám cháy đang tiến gần thủ đô Madrid. Với diện tích rừng bị thiêu rụi tăng nhanh kể từ đầu tháng 7, Tây Ban Nha hiện là quốc gia châu Âu chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi các vụ cháy rừng.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Thời tiết ngày 24/7: Áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão, Bắc Bộ mưa to đến rất to

Dự báo, ngày 24/7, áp thấp nhiệt đới trên vùng biển phía đông đảo Lu-dông, Philippines tiếp tục di chuyển nhanh và có khả năng mạnh lên thành bão. Do ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới, Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An có mưa to đến rất to. Khu vực bắc Biển Đông có gió mạnh, sóng biển cao, biển động dữ dội.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 24/7/2026: Mưa lớn bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ dịu nắng

[Video] Dự báo thời tiết ngày 24/7/2026: Mưa lớn bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ dịu nắng

Hôm nay, áp thấp nhiệt đới tiếp tục mạnh lên trên khu vực Biển Đông, nhiều vùng biển có gió mạnh và biển động. Trong khi Bắc Bộ có nguy cơ chịu ngập úng, lũ quét và sạt lở đất do mưa gia tăng. Nắng nóng tại Trung Bộ tiếp tục suy giảm, chỉ còn xuất hiện cục bộ trước khi mưa dông quay trở lại vào chiều tối.

[Video] Cảnh báo lũ dâng cao đến 5m trên các sông miền Bắc

[Video] Cảnh báo lũ dâng cao đến 5m trên các sông miền Bắc

Liên quan đến tình hình lũ trên các sông thuộc khu vực Bắc Bộ, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia nhận định, từ đêm 23/7 đến 25/7, trên các sông ở khu vực Bắc Bộ có khả năng xuất hiện một đợt lũ, với biên độ lũ lên từ 2-5m.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 24/7/2026: Áp thấp nhiệt đới gần Biển Đông, Bắc Bộ bước vào đợt mưa lớn

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 24/7/2026: Áp thấp nhiệt đới gần Biển Đông, Bắc Bộ bước vào đợt mưa lớn

Đêm nay và ngày mai, trên biển, áp thấp nhiệt đới gần Biển Đông tiếp tục mạnh lên, nhiều vùng biển có gió mạnh và biển động. Trên đất liền, Bắc Bộ bước vào đợt mưa lớn mới, nhiều nơi có nguy cơ ngập úng, lũ quét và sạt lở đất. Trong khi đó, nắng nóng tại Trung Bộ tiếp tục suy giảm và chỉ còn xuất hiện cục bộ.