Khi hướng về di ảnh của người mẹ, đôi mắt ông đượm buồn. Ẩn sâu dưới nếp nhăn và mái tóc bạc của ông là di nguyện của bà Phan Thị Thủy - Mẹ của 3 liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc thân yêu.
Thuở cơ hàn
Tháng Bảy - tháng của lòng tri ân và biết ơn, chúng tôi thành kính đến nhà ông Trần Trung dâng nén tâm hương trước anh linh hai liệt sĩ Võ Tấn Thọ và Trần Sỹ Lực.
Khác với mường tưởng ban đầu của chúng tôi, hai liệt sĩ được thờ cúng tại đây lại mang hai dòng họ khác nhau, họ Võ và họ Trần. Qua lời kể của ông Trần Trung, chúng tôi được biết: Liệt sĩ Võ Tấn Thọ sinh năm 1944 là con trai đầu của ông Trần Tuyền và bà Phan Thị Thủy, liệt sĩ Trần Sỹ Lực là con trai thứ của ông Tuyền và bà Thủy. Ngoài hai liệt sĩ Võ Tấn Thọ và Trần Sỹ Lực, gia đình ông Tuyền và bà Thủy còn có 4 người con, trong đó có 3 gái và 1 trai.
Thuở cơ hàn, dưới tác động của nạn đói năm 1945, ông Tuyền và bà Thủy không có điều kiện để nuôi dưỡng, chăm sóc người con trai đầu của mình, chính vì vậy, ông Thọ đã được gia đình khác nhận nuôi lúc 2 tuổi, kể từ đó ông Thọ mang họ Võ theo gia đình nhận nuôi và sinh sống tại xã Thiên Lộc (nay là xã Can Lộc, Hà Tĩnh) đến lúc nhập ngũ.
Ông Thọ hy sinh năm 1968 tại Quảng Trị, phần mộ của ông đã được quy tập về nghĩa trang xã Can Lộc. Hiện nay, việc hương khói, thờ tự liệt sĩ Võ Tấn Thọ đang được gia đình người con trai cả của ông là Võ Tấn Hà (Can Lộc) chăm lo. Riêng liệt sĩ Trần Sỹ Lực hy sinh năm 1970 ở mặt trận phía nam, hiện gia đình chưa tìm được phần mộ của ông.
Men theo dòng ký ức của thân nhân hai liệt sĩ, chúng tôi tìm về thôn Quyết Tiến, xã Can Lộc (Hà Tĩnh) để hiểu rõ hơn cuộc sống của gia đình liệt sĩ Võ Tấn Thọ.
Thật đáng mừng, khi biết mục đích của chúng tôi đến đây, các đồng chí cấp ủy, ban cán sự thôn Quyết Tiến và gia đình liệt sĩ đã đón tiếp niềm nở, chân thành. Bà Võ Thị Thảo, con út gia đình nhận nuôi ông Thọ cho biết: Gia đình ông Võ Tôn Chỉ và bà Võ Thị Nậy trước đây hiếm muộn, trong một lần đi chợ huyện, biết được hoàn cảnh khó khăn và mong muốn của gia đình ông Trần Tuyền (Cổ Đạm) nên ông Võ Tôn Chỉ đã nhận ông Thọ làm con và đưa về nhà chăm sóc, nuôi dưỡng. Năm 1962, ông Võ Tấn Thọ lập gia đình và sinh được hai người con trai. Ông Thọ nhập ngũ năm 1967, hy sinh tháng 2/1968 tại Quảng Trị.
Cuộc hội ngộ đầy nước mắt
“Thuở còn sống, anh Thọ luôn khát khao tìm về nguồn cội, tuy vậy do bố tôi mất từ sớm nên những thông tin về nơi anh sinh ra không nhiều. Cả gia đình chỉ biết anh Thọ được nhận nuôi tại chợ huyện từ một gia đình khó khăn ở Nghi Xuân. Mãi đến năm 1967 khi có Đại đội thanh niên xung phong về Thiên Lộc chiến đấu, phục vụ chiến đấu, sản xuất, những thông tin chính xác về nơi anh Thọ sinh ra mới được biết đến”, bà Võ Thị Thảo cho biết.
Cũng theo bà Nguyễn Thị Tâm, con dâu liệt sĩ Võ Tấn Thọ, từ lúc bố chồng hy sinh đến nay, con cháu trong gia đình thường xuyên đi lại, giữ mối liên hệ với dòng họ, gia đình nơi liệt sĩ Thọ sinh ra ở Cổ Đạm. “Cứ mỗi dịp lễ Tết, giỗ chạp, hai bên đều đi lại, thăm viếng nhau để thắt chặt tình cảm, thể hiện đạo hiếu 'Uống nước nhớ nguồn'”, bà Tâm chia sẻ thêm.
Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, mỗi lần nhắc đến anh trai Võ Tấn Thọ, đôi mắt bà Trần Thị Cừ cứ đỏ hoe. Những giọt nước mắt của nữ thương binh, cựu thanh niên xung phong Trần Thị Cừ không chỉ là nỗi nhớ thương của người em gái dành cho anh, còn là dòng chảy ký ức đầy tự hào, kiêu hãnh của gia đình có công với cách mạng.
Bà Trần Thị Cừ kể: Như một nhân duyên kỳ ngộ, sau hai năm tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu ở Đại Lộc (thị trấn Nghèn cũ), năm 1967 đơn vị tôi hành quân về xã Thiên Lộc cũ. Trong quá trình chiến đấu và phục vụ chiến đấu tại đây, đồng đội, bà con làng xóm thấy khuôn mặt tôi giống một người ở đây nên thường lui tới hỏi thăm. Lúc đầu tôi cũng không để ý, đến khi bố đẻ vào chiến trường thăm con, thấy ngoại hình của hai cha con tôi giống hệt với anh Võ Tấn Thọ nên mọi người dò hỏi, rồi nhận được câu trả lời từ bố tôi là: Năm 1946 vì hoàn cảnh khó khăn nên con trai đầu của ông được một người ở vùng chợ huyện nhận nuôi.
Từ thông tin do người bố cung cấp, bà Trần Thị Cừ đã trực tiếp đến nhà ông Võ Tấn Thọ để xác minh và nhận diện người anh thất lạc của mình. Xâu chuỗi các tình tiết trùng khớp do hai gia đình kể lại cũng như hình dáng của nhau, bà Cừ và ông Thọ ngay lập tức xác thực đây là người thân của mình. “Anh em gặp nhau nước mắt vỡ òa. Chiến tranh, đói kém có thể làm gián đoạn sự gắn kết nhưng không thể phai nhạt tình máu mủ, ruột rà. Anh em tôi cứ ôm chầm lấy nhau khóc”, bà Trần Thị Cừ nghẹn ngào chia sẻ.
Theo bà Cừ, sau cuộc gặp ấy, bà dự định trực tiếp đưa anh trai về nhận tổ tiên, ông bà, anh em và người thân. Tuy nhiên trong bối cảnh chiến tranh, Mỹ tăng cường phá hoại miền bắc nên cấp trên đã hướng dẫn bà phác thảo quãng đường và cung cấp thông tin, địa chỉ cho ông Võ Tấn Thọ tự mình tìm đường về quê. “Sau lần về quê ấy, anh Thọ lên đường nhập ngũ và hy sinh anh dũng tại chiến trường Quảng Trị”. Cựu nữ thanh niên xung phong Trần Thị Cừ tiếc nuối chia sẻ và cho biết thêm: bản thân bà cũng là thương binh và vợ của liệt sĩ Hồ Ước hy sinh năm 1969.
Vĩ thanh
Chiến tranh đã lùi xa nhưng sự hy sinh của các anh hùng, liệt sĩ chưa bao giờ là câu chuyện của quá khứ. Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã và đang đặc biệt quan tâm, thực hiện có hiệu quả công tác đền ơn, đáp nghĩa. Đây không chỉ là chính sách lớn mà còn là tình cảm, trách nhiệm chính trị và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của toàn hệ thống chính trị.
Được biết, gia đình ông Trần Trung đã từng đề xuất truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng đối với bà Phan Thị Thủy, người có hai con ruột và một con rể là liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Tuy nhiên, vì nhiều nguyên do khác nhau, đến nay tâm nguyện của gia đình vẫn chưa được hoàn thành. Vì vậy, đề nghị cấp có thẩm quyền sớm vào cuộc, xác minh, hỗ trợ gia đình thực hiện đúng Quy trình truy tặng danh hiệu "Bà mẹ Việt Nam Anh hùng", thỏa di nguyện người đã mất và tâm nguyện của thân nhân các liệt sĩ.
