Khoảng trống tại những cánh rừng phòng hộ
Trong hai tháng 6 và 7/2026, tại xã Triệu Cơ và Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị, liên tục xảy ra các vụ cháy rừng phòng hộ. Tại Tiểu khu 794, xã Triệu Cơ, khu vực xảy ra cháy hơn 90 ha, nhưng qua kiểm đếm, chỉ khoảng 40% diện tích có cây rừng; 60% còn lại là đất trống với cỏ dại, cây bụi và lớp thực bì dày.
Cách đó không xa, tại rừng phòng hộ trên cát ở thôn Linh Chiểu, xã Triệu Cơ, nhiều khu vực cũng chỉ lác đác cây tràm được trồng từ hơn 20 năm trước. Một số cây đường kính thân chỉ khoảng hơn 25 cm, chiều cao thấp, tán nhỏ; xen giữa là những khoảng cát trắng phủ cỏ dại. Ở những vùng thấp trũng thường xuyên ngập úng, gần như không có bóng dáng cây rừng.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Triệu Cơ Đoàn Quang Diện cho biết, nhiều diện tích rừng phòng hộ trên cát ở địa phương có tình trạng cây thưa thớt, còi cọc, do đó, chức năng chắn gió, chắn cát chưa phát huy được như kỳ vọng. Toàn xã có khoảng 678 ha rừng phòng hộ, nhưng cây bản địa chỉ chiếm 49,77 ha, phần lớn diện tích còn lại là tràm hoa vàng và keo lai.
Tại khu vực Hạt Kiểm lâm Triệu Phong quản lý, gồm xã Triệu Cơ và Nam Cửa Việt, diện tích đáp ứng tiêu chí thành rừng chỉ đạt khoảng 50-60%, trong khi vẫn còn khoảng 520 ha đất trống quy hoạch lâm nghiệp.
Phần lớn rừng phòng hộ ven biển nam Quảng Trị được hình thành từ các chương trình PAM, 327 và 661 cách đây 20-30 năm. Qua thời gian, nhiều diện tích tràm hoa vàng đã già cỗi, cây mục thân hoặc chết dần do nắng hạn, bão, cát bay và ngập úng. Trong khi đó, vùng cát nghèo dinh dưỡng, nhiễm mặn, thường xuyên chịu gió mạnh cho nên điều kiện phục hồi rừng khó khăn hơn nhiều so với vùng đất đồi.
Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Triệu Phong Nguyễn Khánh Chưởng cho rằng, các chương trình trồng rừng trước đây đã góp phần phủ xanh vùng cát, nhưng điều kiện khắc nghiệt khiến nhiều cây chết do hạn, ngập úng; số còn lại già cỗi, suy giảm sinh trưởng. Vì vậy, nhiều khu vực hiện đan xen cây rừng, đất trống và cát trắng, khiến chức năng phòng hộ suy giảm.
Gỡ vướng để phục hồi rừng
Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị cho biết, trong sáu tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh xảy ra hàng chục vụ cháy rừng. Qua rà soát tại các vị trí xảy ra cháy, cây trồng có mật độ thấp, phân bố không đều, sinh trưởng kém hoặc già cỗi; diện tích đáp ứng tiêu chí thành rừng chỉ đạt khoảng 50-60% tùy địa bàn.
Trước thực trạng đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là phòng cháy, chữa cháy, mà còn phải nâng chất lượng và khả năng chống chịu của rừng.
Theo ông Nguyễn Khánh Chưởng, cần thay đổi cách tổ chức rừng phòng hộ trên cát, trong đó chú trọng trồng rừng hỗn loài, tăng tỷ lệ cây bản địa phù hợp với điều kiện lập địa. Rừng có nhiều tầng, nhiều loài cây sẽ phát huy chức năng phòng hộ tốt hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ cháy lan so với việc phụ thuộc vào một số loài keo, tràm.
Tuy nhiên, để phục hồi những diện tích rừng nghèo, thưa cây, khó khăn lớn hiện nay không chỉ nằm ở điều kiện tự nhiên. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị Phan Văn Phước, một trong những vướng mắc đáng chú ý là cơ chế xử lý những diện tích rừng phòng hộ đã thoái hóa, già cỗi.
Nghị định 42/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung quy định về trình tự, thủ tục thanh lý rừng trồng. Tuy nhiên, rừng trồng phòng hộ có mật độ thưa, già cỗi hoặc thoái hóa không thuộc các trường hợp được thanh lý. Vì vậy, dù hiệu quả phòng hộ đã suy giảm, các chủ rừng chưa thể thanh lý toàn bộ để trồng lại bằng cơ cấu cây phù hợp hơn, mà chủ yếu phải trồng bổ sung nhằm bảo đảm mật độ thành rừng.
Khó khăn chủ yếu hiện nay không nằm ở nguồn kinh phí mà là ở cơ sở pháp lý. Việc chưa có quy định cho phép thanh lý rừng trồng phòng hộ bị thoái hóa, quá tuổi đã hạn chế khả năng chuyển hóa rừng sang các loài cây bản địa phù hợp.
Ông Phan Văn Phước cho biết.
Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, nếu không được trồng bổ sung, phục hồi hoặc chuyển hóa phù hợp, những diện tích rừng được hình thành từ 20-30 năm trước sẽ tiếp tục suy giảm mật độ do tác động của nắng hạn, bão, gió mạnh, cát bay và ngập úng.
Trước mắt, ngành Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các chủ rừng thực hiện trồng bổ sung theo quy định về biện pháp lâm sinh, nhằm bảo đảm mật độ cây trồng chính hoặc mật độ thành rừng. Việc trồng mới, trồng bổ sung rừng phòng hộ có thể được triển khai thông qua hỗ trợ từ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh.
Về lâu dài, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh triển khai sáu nhóm giải pháp, trong đó ưu tiên lựa chọn cây trồng phù hợp điều kiện lập địa, sử dụng giống chất lượng cao, cải tạo đất, giữ ẩm.
