Sau một thiên niên kỷ được lưu truyền bằng ký ức cộng đồng và thực hành văn hóa qua nhiều thế hệ, tục kết chạ Vạn Phúc-Nga My được tôn vinh bằng chương trình nghệ thuật mang tên "Vạn Phúc-Nga My: Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích".
Từ 1.000 năm nay, tục kết chạ giữa hai làng Vạn Phúc (thuộc xã Vạn Phúc, huyện Thanh Trì cũ, nay thuộc xã Nam Phù, Hà Nội) và làng Nga My (thuộc xã Thanh Mai, huyện Thanh Oai cũ, nay thuộc xã Thanh Oai, Hà Nội) đã được lưu truyền như một biểu tượng đẹp của tinh thần đoàn kết, nghĩa tình của người Việt Nam.
Chương trình diễn ra tại đình Chính Vạn Phúc nằm trong quần thể Di tích Đình-Chùa Vạn Phúc, nơi được công nhận Di tích lịch sử-văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1992 và được công nhận là Điểm du lịch vào năm 2024. Không chỉ là không gian lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, đây còn là trung tâm sinh hoạt cộng đồng gắn với lễ hội truyền thống đặc sắc.
Không lựa chọn lối kể chuyện theo trình tự lịch sử thông thường, chương trình được dàn dựng như một bản trường ca sân khấu, nơi tư liệu lịch sử, âm nhạc, múa, lời bình và nghệ thuật trình diễn hòa quyện. Từ hình tượng những dòng sông bồi đắp phù sa, tiếng trống hội, nhịp lao động trên con đê Đỉnh Nhĩ đến nghi lễ kết chạ được gìn giữ qua nhiều thế kỷ, tất cả tạo nên một không gian nghệ thuật giàu tính sử thi nhưng vẫn gần gũi với đời sống đương đại.
Với sự đồng hành của ông Nguyễn Anh Huy, Bí thư Chi bộ thôn 1 Vạn Phúc, Trưởng Ban Tổ chức chương trình; do Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Truyền thông Xuân Thanh tổ chức sản xuất, cùng sự điều hành của ca sĩ Sao Mai Tuấn Anh trong vai trò Giám đốc điều hành, chương trình được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu công phu các nguồn tư liệu như thần phả, sắc phong, văn bản Hán Nôm và nhiều công trình khoa học về tục kết chạ, qua đó chuyển hóa những cứ liệu lịch sử thành một tác phẩm nghệ thuật giàu chiều sâu văn hóa và giá trị thẩm mỹ.
Dưới bàn tay dàn dựng của Tổng đạo diễn, nhà báo, tiểu thuyết gia Lục Hường, câu chuyện về Vạn Phúc-Nga My được kể bằng ngôn ngữ biểu tượng thay vì minh họa lịch sử.
Theo dòng chảy của ký ức, chương trình gồm phần Khai từ và 3 chương nghệ thuật, đưa khán giả từ buổi đầu khai mở vùng đất, công cuộc trị thủy bảo vệ kinh thành Thăng Long, sự hình thành tục kết chạ đến hành trình gìn giữ và trao truyền những giá trị ấy trong đời sống hôm nay.
Kịch bản nghệ thuật được xây dựng trên nền tảng các tư liệu lịch sử, kết hợp với ngôn ngữ sân khấu đương đại để mỗi hình tượng đều mang ý nghĩa biểu trưng: dòng sông là cội nguồn của sự sống, con đê là biểu tượng của ý chí cộng đồng, cây tre là sức sống bền bỉ của văn hóa Việt, còn nghĩa tình kết chạ trở thành sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại.
Toàn bộ mạch cảm xúc của chương trình được dẫn dắt qua giọng đọc trầm hùng của Nghệ sĩ Nhân dân Lê Chức, cùng phần biên tập của nhà báo Chử Đức Toàn - một người con làng Vạn Phúc, góp phần kết nối các lớp tư liệu lịch sử, truyền thuyết dân gian và ngôn ngữ nghệ thuật thành một dòng chảy xuyên suốt.
Không gian sân khấu do Tổng Biên đạo, Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Quỳnh Dương cùng các nghệ sĩ của Đoàn Nghệ thuật Nhà hát Ca Múa Nhạc Quốc gia Việt Nam thực hiện, đưa ngôn ngữ múa trở thành phương tiện kể chuyện về sức lao động, tinh thần cố kết cộng đồng và vẻ đẹp của văn hóa làng Việt.
Những đại cảnh tái hiện công cuộc đắp đê, dựng làng, lễ hội và nghi thức kết chạ được dàn dựng với quy mô lớn nhưng vẫn giữ được sự mộc mạc, dung dị của văn hóa đồng bằng Bắc Bộ.
Âm nhạc do nhạc sĩ Phạm Việt Tuân đảm nhiệm vai trò Giám đốc âm nhạc, là điểm nhấn xuyên suốt chương trình. Những sáng tác âm nhạc mới trên nền chất liệu dân gian Bắc Bộ, kết hợp yếu tố sử thi, những ca khúc ca ngợi quê hương đất nước được thể hiện qua tiếng hát của các nghệ sĩ Sao Mai Tuấn Anh, Minh Thúy, Dương Đức, Hạ Lan và Trâm Anh.
Không dừng lại ở một chương trình biểu diễn, "Vạn Phúc-Nga My: Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích" còn là cuộc đối thoại giữa các thế hệ với hình ảnh các bậc cao niên trao biểu tượng kết nghĩa cho thiếu nhi, hay nghi thức kết chạ với "Cây tre nghĩa tình", khúc hát đối thắm tình anh em do chính người dân của "quan anh" (làng anh) và "quan em" (làng em) của 2 làng Vạn Phúc-Nga My thể hiện…
Nói về chương trình, Tổng đạo diễn Lục Hường cho biết, điều khiến anh tự hào nhất trong chương trình này chính là sự cộng hưởng của cộng đồng: “Tôi đã kết hợp những nghệ sĩ chuyên nghiệp cùng với chính nhân dân của Vạn Phúc và Nga My, từ các cụ cao niên đến các thế hệ học sinh. Tại đây, ranh giới giữa diễn viên và khán giả hoàn toàn xóa bỏ. Các bác, các cô, các em học sinh không chỉ là người tham gia, mà chính là những 'nghệ sĩ' chân chính đang mang hơi thở cuộc sống vào từng màn diễn”.
Anh cho biết, sự mộc mạc của người dân cùng sự chuyên nghiệp của đội ngũ biểu diễn, dưới ánh sáng ban ngày chân thực, tạo nên một bức tranh đại đoàn kết vô cùng sống động.
“Với tôi, việc để những người dân làng - những chủ thể thực sự của di sản - cùng đứng trên sân khấu trong lễ kỷ niệm 1.000 năm này chính là cách truyền trao giá trị tốt đẹp nhất. Chương trình không chỉ là lời tri ân quá khứ, mà còn là lời cam kết mạnh mẽ của người dân Vạn Phúc và Nga My hôm nay trong việc tiếp nối và phát huy mạch nguồn văn hóa truyền thống, để tình giao hảo ấy sẽ mãi mãi trường tồn như dòng sông của lòng người", Tổng đạo diễn Lục Hường chia sẻ.
