Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, không gian diễn xướng của nhiều phường rối nước truyền thống đang dần bị thu hẹp. Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Hoàng Tuấn, Chủ tịch Hội Sân khấu Hà Nội cho biết, năm 1986, toàn miền bắc có tới 27 phường rối nhưng đến nay chỉ còn 14. Nhiều tích trò, kịch bản gốc đã thất truyền, gây khó khăn cho công tác khôi phục, gìn giữ. Nhân lực nghiên cứu, lý luận và phê bình sân khấu thiếu vắng trầm trọng, tạo ra cả khoảng trống lớn về nền tảng kiến thức để rối có thể đi đường dài…
Từ thực tế của phường rối Đào Thục (xã Thư Lâm, Hà Nội), ông Đặng Minh Hưng-Trưởng phường rối không khỏi băn khoăn khi hằng năm, dù các lớp đào tạo rối vẫn được mở theo ngân sách thành phố, nhưng sau khi học xong, các bạn trẻ không mặn mà theo đuổi nghề. Thêm nữa, chế độ đãi ngộ nghệ nhân còn hạn chế, các suất diễn lại không thường xuyên, cho nên rất khó giữ chân họ gắn bó với nghề.
Rối Việt còn phải đối diện áp lực thích nghi với đời sống hiện đại, nhất là trong thế cạnh tranh với nhiều loại hình nghệ thuật giải trí khác. Khán giả của nghệ thuật rối hiện nay đa phần là khách quốc tế, trong đó rối nước là loại hình được quan tâm nhiều hơn, bởi đây là hình thức sân khấu dân gian độc đáo chỉ có ở Việt Nam. Với khán giả trong nước, rối chưa thật sự khẳng định được sức hút, ngoại trừ với đối tượng học sinh, trẻ nhỏ, thông qua hợp đồng biểu diễn với các trường.
Để múa rối Việt có đời sống trong dòng chảy đương đại, theo các chuyên gia, nên quan tâm đến việc xây dựng không gian văn hóa sáng tạo tại các phường rối truyền thống ở địa phương - nơi sản sinh ra di sản, cũng là nơi lưu giữ, truyền dạy các tích trò, thói quen diễn xướng qua nhiều thế hệ.
Trưởng phường rối nước Đào Thục Đặng Minh Hưng cho rằng, cần có thêm sự quan tâm từ các cấp trong hỗ trợ đầu tư trang thiết bị, nâng cấp cơ sở vật chất; có chính sách đãi ngộ nghệ nhân làm nghề, giữ nghề và truyền dạy.
Nhiều ý kiến cho rằng giải pháp cần kíp là các địa phương phải có sự rà soát để tổng hợp, lưu giữ các trò rối trên địa bàn, làm căn cứ cho nghiên cứu, truyền dạy và sáng tạo.
Theo Nghệ sĩ Ưu tú Lê Văn Ngọ, nguyên Giám đốc Nhà hát Múa rối Thăng Long, không thể chỉ tập trung bảo tồn 17 trò diễn cổ đang được trình diễn tại các nhà hát ở thành phố, trong khi có tới hàng trăm trò khác trong dân gian. Trước thực tế có nhiều phường rối hiện nay không tự làm được con rối mà phải đi thuê, ông đề xuất cần quan tâm nhiều hơn đến nghệ thuật tạo hình con rối; đầu tư xây dựng “nhà bảo tồn” rối để lưu giữ tài liệu lịch sử và hình ảnh con rối cổ, giúp thế hệ sau hiểu rõ xuất xứ, chuẩn mực, truyền thống nghề.
Đưa rối đến với trường học là giải pháp bền vững để nuôi dưỡng sự thích thú, tình yêu dành cho nghệ thuật rối của giới trẻ. Các nhà hát, phường rối cần phát huy năng lực sáng tạo để đưa chính bài học văn hóa, lịch sử của các em tái hiện sống động trên sân khấu rối.
-------------
Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi,
Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam
Liên quan công tác tạo nguồn khán giả cho sân khấu rối, Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam khẳng định, đưa rối đến với trường học là giải pháp bền vững để nuôi dưỡng sự thích thú, tình yêu dành cho nghệ thuật rối của giới trẻ. Các nhà hát, phường rối cần phát huy năng lực sáng tạo để đưa chính bài học văn hóa, lịch sử của các em tái hiện sống động trên sân khấu rối.
Với tính độc đáo và khả năng kể chuyện bằng hình ảnh, nghệ thuật rối Việt Nam có tiềm năng mạnh mẽ tham gia chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa. Nếu được đầu tư một cách bài bản, rối Việt Nam còn có thể trở thành thương hiệu văn hóa đặc trưng.
