Đồng Nai tạo đột phá từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Chiều 4/9, tại tòa nhà Quốc hội, diễn ra Hội nghị giữa Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường khóa XVI và Đoàn công tác Thành ủy Đồng Nai về tư vấn, định hướng một số nội dung phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của thành phố Đồng Nai.

Chuyển hóa chủ trương thành sản phẩm

Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thanh Hải, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nêu rõ: Thường trực Ủy ban ghi nhận và đánh giá rất cao cách đặt vấn đề của Đồng Nai. Hai mươi sáu nội dung thuộc sáu nhóm mà Đồng Nai gửi tới Ủy ban đi thẳng vào những nút thắt khó nhất: đo lường, thể chế, công nghệ lõi, thị trường và con người. Đó là cách làm của một địa phương năng động, tự tin và cầu thị, đúng tinh thần "địa phương nêu vấn đề, Trung ương đồng hành tư vấn" mà Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đòi hỏi.

Theo bà Nguyễn Thanh Hải, Đồng Nai hôm nay hội tụ những điều kiện mà rất ít địa phương có được: quy mô kinh tế đứng thứ tư cả nước; 89 khu công nghiệp được quy hoạch; hơn 2.300 dự án FDI với hơn 45 tỷ USD từ 51 quốc gia và vùng lãnh thổ; hơn 730 nghìn lao động công nghiệp. Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị đã trao cho thành phố một khung thể chế vượt trội. Và trên hết là Cảng hàng không quốc tế Long Thành, điểm khởi đầu của một cấu trúc phát triển hoàn toàn mới cho cả vùng Đông Nam Bộ… Tuy nhiên, báo cáo của thành phố cũng thẳng thắn nhận diện một số thách thức, hạn chế.

Trong bối cảnh cả nước đang triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh, Ủy ban xác định rõ vai trò của mình: không chỉ là cơ quan thẩm tra, giám sát, mà phải là người đồng hành, kiến tạo và kết nối cùng địa phương. Hành lang pháp lý đến nay đã tương đối đầy đủ; vấn đề không còn là thiếu chủ trương, mà là năng lực chuyển hóa chủ trương thành sản phẩm.

Để hội nghị đạt kết quả thiết thực, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải đề nghị tập trung vào những vấn đề trọng tâm, có tính chất quyết định.

“Mỗi ý kiến tư vấn hôm nay cần được chuyển hóa thành nhiệm vụ có địa chỉ, có thời hạn”, bà Hải lưu ý.

Phát biểu tại hội nghị, bà Tôn Ngọc Hạnh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố, Trưởng Đoàn công tác thành phố Đồng Nai cho biết, thành phố có lợi thế là thủ phủ công nghiệp với 89 khu công nghiệp; đồng thời cũng là thủ phủ nông nghiệp với 1 triệu ha đất nông nghiệp rất màu mỡ, thuận lợi cho nông nghiệp công nghệ cao. Thành phố cũng có điều kiện cho phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch. Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị đã định hướng phát triển thành phố Đồng Nai trở thành đô thị đặc biệt và xây dựng quy hoạch thành phố với tầm nhìn 100 năm. Vừa qua, Quốc hội đã thông qua Luật Phát triển đô thị, tạo thể chế rất quan trọng giúp Đồng Nai có những điều kiện, căn cứ chính trị, căn cứ pháp lý để triển khai công việc trong thời gian tới tốt hơn.

Trên tinh thần cầu thị, bà Tôn Ngọc Hạnh cho hay, thành phố mong muốn được định hướng, tư vấn về những mô hình hay, cách làm tốt để thành phố có thể nghiên cứu, triển khai phù hợp với thực tiễn địa phương để rút ngắn thời gian, triển khai ngay các giải pháp để có thể có sản phẩm sớm nhất là cuối năm 2026.

Đề xuất thành phố Đồng Nai chọn một số nội dung có điều kiện chín muồi để triển khai ngay

Tại hội nghị, trình bày báo cáo đánh giá, nhận xét và định hướng tư vấn của Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải, đánh giá cao các lợi thế của Đồng Nai - là "cầu công nghệ" lớn bậc nhất khu vực phía nam, có lợi thế thể chế vượt trội; không gian phát triển mới; nền tảng số và nguồn nhân lực đã hình thành bước đầu. Tuy nhiên, ông Khải cũng chỉ ra các nghịch lý giữa quy mô công nghiệp và tỷ trọng kinh tế số; giữa FDI lớn và năng lực công nghệ nội sinh còn mỏng, nguồn lực có nhưng khả năng hấp thụ chậm, nhân lực đông nhưng nhân lực lõi thiếu hay dữ liệu nhiều nhưng giá trị khai thác thấp.

Đi sâu vào phân tích các nhóm vấn đề liên quan cơ chế, chính sách đặc thù hỗ trợ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, về thiết kế cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, Thường trực Ủy ban cho rằng, mỗi đề án sandbox phải xác định đủ bảy yếu tố: chủ thể và điều kiện tham gia; phạm vi không gian và số lượng đối tượng chịu tác động; thời hạn và số lần gia hạn; hạn mức thiệt hại tối đa và nguồn dự phòng, bảo hiểm; tiêu chí thành công và tiêu chí dừng ngay; cơ chế bảo vệ người dùng và dữ liệu cá nhân; lối ra sau thử nghiệm. Ủy ban ủng hộ chọn Đồng Nai thí điểm sandbox về trí tuệ nhân tạo, thiết bị bay không người lái và dữ liệu; đề nghị chọn 2-3 đề án chín muồi nhất để làm trước, làm chắc, làm mẫu.

Về thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao, Thường trực Ủy ban đề nghị áp dụng cơ chế Tổng công trình sư và Kiến trúc sư trưởng cho các chương trình trọng điểm, giao thực quyền kỹ thuật kèm trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng; thiết kế gói đãi ngộ phi tài chính; kết nối trí thức người Việt Nam ở nước ngoài theo hình thức đóng góp từng phần thời gian; giữ người quan trọng hơn hút người.

Kiến nghị chung, Thường trực Ủy ban đề nghị chuyển toàn bộ ý kiến tư vấn thành danh mục nhiệm vụ có địa chỉ; chọn ít để làm sâu. Theo đó, trong 26 nội dung, đề nghị thành phố chọn 3-5 nội dung có điều kiện chín muồi nhất để triển khai ngay trong 12 tháng tới và làm đến sản phẩm cuối cùng.

Nhấn mạnh việc giữ vững kỷ luật về số liệu, Phó Chủ nhiệm Trần Văn Khải nêu rõ: mọi chỉ tiêu công bố phải dựa trên phương pháp đo lường thống nhất, minh bạch, kiểm chứng được; kiên định nguyên tắc này ngay cả khi kết quả chưa như mong muốn, bởi số liệu trung thực là nền tảng của mọi quyết sách đúng.

Về phía Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Thường trực Ủy ban đề xuất: giao đồng chí Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải làm đầu mối phối hợp thường xuyên với Thành ủy Đồng Nai; hỗ trợ kết nối chuyên gia tư vấn, phản biện các đề án trọng điểm; phối hợp các bộ, ngành tháo gỡ vướng mắc thuộc thẩm quyền Trung ương; tổng hợp kiến nghị của địa phương phục vụ công tác lập pháp, giám sát; xem xét lựa chọn Đồng Nai làm địa bàn khảo sát, nghiên cứu chuyên đề đối với một số nội dung thành phố đề xuất...

Tại hội nghị, các ý kiến tập trung thảo luận vào những vấn đề có tính quan trọng, quyết định như: phương pháp đo lường kinh tế số và TFP; kỷ luật kiến trúc và dữ liệu; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và mua sắm công đổi mới sáng tạo; thu gọn danh mục công nghệ chiến lược; kinh tế tầm thấp phụ cận sân bay…

Các đại biểu thống nhất cho rằng Đồng Nai đang đứng trước cơ hội mà không phải thế hệ nào cũng có: một cảng hàng không quốc tế, một khung thể chế vượt trội và một nền công nghiệp đủ lớn cùng hội tụ trong một chu kỳ 5 năm. Khoảng cách còn lại là khoảng cách giữa "có chủ trương" và "có sản phẩm", giữa "có dữ liệu" và "có giá trị". Trên cơ sở đó, bày tỏ tin tưởng, với quyết tâm chính trị và tinh thần cầu thị mà thành phố đang thể hiện, Đồng Nai sẽ chuyển hóa được lợi thế thành động lực, chủ trương thành sản phẩm, góp phần xứng đáng vào mục tiêu đưa đất nước trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.