Bước chuyển mình rõ rệt
Từ tháng 10/2024, phường Nguyễn Văn Cừ và Ngô Mây đã thực hiện những bước đi đầu tiên trong việc giảm thiểu rác thải nhựa, hàng nghìn hộ dân nơi đây đã bắt đầu thay đổi thói quen và phân loại rác tại nguồn. Với sự vào cuộc mạnh mẽ của chính quyền, cộng đồng và từng gia đình, mô hình này đã nhanh chóng lan rộng, mang đến những hiệu quả rõ rệt.
Lâu nay, khi nhắc đến rác thải nhựa, hầu hết mọi người đều nghĩ đến ô nhiễm môi trường và những vấn đề phức tạp trong việc xử lý. Trước đây, hầu hết người dân đều gom tất cả các loại rác vào một túi, chờ xe thu gom. Nhưng tại khu phố 7, phường Nguyễn Văn Cừ, mô hình phân loại rác đang từng bước thay đổi nhận thức.
Ông Nguyễn Văn Hà (đường Cần Vương) chia sẻ: "Lúc đầu cũng thấy rắc rối, nhưng khi làm riết thì thành thói quen. Nhà sạch hơn, ít mùi hôi hơn và tôi cũng thấy mình đang góp phần bảo vệ môi trường".
Hiện tại, gia đình ông Hà cùng hàng nghìn hộ dân khác đang thực hiện phân loại rác theo 3 nhóm gồm: Rác tái chế (giấy, chai nhựa, kim loại, thủy tinh…) được gom riêng để bán phế liệu; rác nguy hại (pin, ắc quy, bóng đèn…) được lưu giữ riêng, đem đến điểm thu gom theo đúng quy trình xử lý; rác hữu cơ (thức ăn thừa, rau củ hỏng…) được cho vào túi màu xanh, vàng, đỏ và chờ nhân viên vệ sinh thu gom.
Đối với nhiều hộ dân, việc phân loại không chỉ giúp giảm lượng rác thải nhựa, mà còn mang lại lợi ích thực tế. Ông Nguyễn Văn Dũng, một cư dân tại khu phố 7 còn tận dụng rau củ hỏng, thực phẩm dư thừa để ủ phân hữu cơ, giúp nuôi dưỡng vườn rau sạch trên sân thượng. “Không chỉ giúp giảm rác, tôi còn có rau sạch để ăn mỗi ngày. Phân hữu cơ giúp đất tơi xốp, không cần dùng hóa chất”, ông Dũng nói.
Không dừng lại ở việc tuyên truyền, chính quyền địa phương còn “đi từng ngõ, gõ từng nhà” giúp người dân hiểu rõ lợi ích của phân loại rác, đồng thời tạo cơ chế giám sát, giúp duy trì thói quen này lâu dài. Ở phường Ngô Mây, 11 tổ kiểm tra thường xuyên đến từng hộ gia đình, hướng dẫn cách phân loại, bảo đảm rác thải được xử lý đúng quy trình.
Kết quả, hơn 50% hộ dân duy trì phân loại rác thường xuyên và gần 100% hộ dân bỏ rác đúng thời gian quy định. Những túi rác được phân loại đúng cách, những hộ gia đình tận dụng rác hữu cơ để làm phân bón, những khu phố không còn rác thải nhựa tràn lan…, tất cả đều là bước chuyển mình của Quy Nhơn trên hành trình xây dựng đô thị xanh, thân thiện với môi trường.
Để đô thị xanh không chỉ là giấc mơ
Từ khi triển khai thí điểm đến nay, mô hình này đã giúp thành phố Quy Nhơn giảm đáng kể lượng rác thải phải chôn lấp. Hàng nghìn tấn rác sinh hoạt được thu gom và xử lý đúng cách. Hơn 5 tấn rác tái chế được thu gom, đưa vào sản xuất mới, 118 tấn nhựa được tái chế thay vì bị thải ra môi trường. Đây không chỉ là con số thống kê, mà còn phản ánh tác động thực tế của việc phân loại rác tại nguồn. Nhờ sự thay đổi từ mỗi hộ dân, lượng rác thải nhựa đang giảm dần, giúp thành phố trong lành hơn, sạch đẹp hơn.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Định Nguyễn Tự Công Hoàng cho biết, quản lý rác thải không chỉ là xử lý mà phải tận dụng tài nguyên từ rác. Khi chính quyền địa phương chủ động, người dân đồng hành, các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp cùng chung tay, thì những vấn đề môi trường tưởng chừng nan giải hoàn toàn có thể chuyển hóa thành cơ hội phát triển bền vững.
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả tích cực, vẫn còn tồn tại một số vấn đề. Trong đó, việc phân loại rác tại nguồn còn gặp nhiều khó khăn, chưa đạt hiệu quả mong muốn, cũng như việc hỗ trợ cho nhóm lao động phi chính thức chưa thật sự đồng bộ để họ chính thức tham gia vào hệ thống. Những khó khăn này phản ánh thách thức chung trong quản lý rác thải tại Việt Nam, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới cách tiếp cận, xây dựng chương trình đồng bộ, tăng cường truyền thông. Từ đó, nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện chính sách, các quy định có liên quan để quản lý hiệu quả các vấn đề về rác thải.
Hiện nay, rác thải nhựa đã trở thành vấn đề toàn cầu, khiến nhiều đô thị trên thế giới phải áp dụng các biện pháp mạnh mẽ hơn để giảm thiểu rác thải nhựa. Tại các thành phố lớn như Tokyo và Osaka (Nhật Bản) đều có hệ thống phân loại rác chi tiết, giúp tận dụng tối đa tài nguyên từ rác thải tái chế.
Trong khi đó, Chính phủ Pháp yêu cầu giảm 50% sản phẩm nhựa sử dụng một lần, khuyến khích doanh nghiệp sản xuất bao bì thân thiện môi trường. Riêng Singapore thì áp dụng công nghệ xử lý rác hiện đại, chuyển đổi rác thành điện năng, giảm thiểu tối đa rác thải nhựa ra môi trường…
Từ những mô hình trên, thành phố Quy Nhơn có thể học hỏi, kết hợp với đặc thù địa phương, từ đó tạo ra giải pháp phù hợp nhất, hướng đến đô thị giảm nhựa một cách hiệu quả.
Với sự đồng lòng của chính quyền và người dân, mô hình này hoàn toàn có thể lan rộng ra nhiều tỉnh, thành phố khác, đưa Việt Nam tiến gần hơn đến một nền đô thị không rác thải nhựa. Nếu mỗi người giảm thiểu một chút rác thải nhựa, mỗi gia đình chủ động phân loại rác và nếu mỗi khu phố cùng nhau giữ gìn môi trường thì không chỉ Quy Nhơn, mà nhiều đô thị khác cũng sẽ trở thành một thành phố đáng sống, một thành phố xanh thực sự.
