Cất bốc di dời hàng nghìn ngôi mộ
“Hồi ông nội mất, ba tui nghĩ đây là nơi nghỉ cuối cùng của ông rồi. Bao nhiêu năm, giờ phải đưa ông đến nơi khác. Đây là việc không muốn, nhưng vẫn phải thực hiện”. Ông Hoàng Thiện Minh, ở phường Thuận An nói khi gia đình chuẩn bị cất bốc phần mộ người thân ở khu nghĩa địa ven biển để phục vụ giải phóng mặt bằng.
Dự án thu hồi gần 14,5 ha đất, trong đó diện tích nghĩa địa gần 4 ha. Hai đợt đầu, cơ quan chức năng đã phê duyệt hơn 29 tỷ đồng để 367 hộ dân di dời hơn 1.250 ngôi mộ; đợt 3 còn khoảng 600 ngôi mộ cần giải tỏa.
Sau lần di dời này, gia đình chọn nghĩa trang ở xã Phú Hồ, nơi đã được quy hoạch. “Mình ở biển, xa nghĩa trang phía nam, nghĩa trang phía bắc của thành phố. Nhìn tới nhìn lui, thấy nghĩa trang xã Phú Hồ được Nhà nước quy hoạch là gần, nên tui đưa ông về đó”, ông Minh cho biết.
Trước đây, người dân thường tìm những vùng đất cao, khô ráo để chôn cất người thân. Làng có đất nghĩa địa của làng, dòng họ có khu mộ của dòng họ, gia đình cũng xây khoanh, lấy phần trong khu vực ấy. Nhiều nơi được sử dụng qua nhiều thế hệ. Khi đô thị mở rộng, những khu mộ này nằm xen trong khu dân cư, đất sản xuất và những vùng được quy hoạch cho các dự án mới.
Dọc vùng ven biển, cùng với điều kiện kinh tế khá lên, những ngôi mộ cũng thay đổi, giàu thì xây to, vừa vừa thì xây kiểu vừa vừa. Theo người dân địa phương, có nơi cả làng xây lăng, cái mô cái nấy như lâu đài, dưới ni gần đây có trào lưu xây nhà mồ, có cái cao ba tầng, phía dưới còn có giả sơn nhìn như cổ mộ.
Mỗi cái lăng kiểu đó cũng vài tỷ đồng, nhìn mát lòng người sống. Nhưng nếu Nhà nước lấy đất làm dự án, thì vẫn phải di dời.
Nghị định 23/2016/NĐ-CP quy định diện tích đất sử dụng cho một mộ hung táng và chôn cất một lần tối đa 5 m², mộ cát táng tối đa 3 m²; việc quản lý, sử dụng nghĩa trang phải theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Một gia đình có thể lựa chọn xây dựng phần mộ theo khả năng và mong muốn của mình, nhưng diện tích đất và việc xây dựng trong nghĩa trang vẫn phải tuân thủ quy định. Điều này khác với cảnh xây dựng ở các nghĩa địa tự phát. Nhưng bù lại, có thể bảo đảm được sự ổn định lâu dài.
Khi đất nghĩa trang đi cùng quy hoạch đô thị
Từ Hương Sơ, khu vực phía bắc Ngự Bình đến Thuận An, nhiều dự án ở Huế đã liên quan việc di dời mồ mả. Mỗi dự án sử dụng một quỹ đất khác nhau, nhưng điểm chung là những khu mộ đang tồn tại ở những nghĩa địa này được cất bốc, di dời trước khi mặt bằng được bàn giao.
Tại cuộc trao đổi về thực hiện nếp sống văn minh trong việc tang, Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Trần Hữu Thùy Giang cho biết, cùng với các dự án lớn trong tương lai, trong đó có đường sắt tốc độ cao, cao tốc và những công trình hạ tầng khác, thành phố có thể tiếp tục gặp bài toán di dời mồ mả.
Huế đã tính đến phương án xây dựng “khu tái định cư” cho lăng mộ để có quỹ đất phục vụ phát triển.
Tuy nhiên, câu chuyện của gia đình ở Thuận An đang cho thấy đòi hỏi nhiều hơn về một nơi an nghỉ ổn định sau di dời.
Sau khi phải đưa người thân khỏi nơi cũ, gia đình muốn tìm một nghĩa trang đã được quy hoạch nhưng không quá xa nơi con cháu sinh sống, để việc thăm viếng, chăm sóc mộ phần sau này vẫn thuận tiện. Nghĩa trang Phú Hồ được nhiều gia đình ở Thuận An chọn vì đáp ứng được điều đó.
Từ nhu cầu này, bài toán đặt ra không chỉ là quy hoạch thêm các nghĩa trang ở những khu vực phù hợp, bảo đảm người dân có nơi mai táng ổn định, mà còn là quản lý chặt quy hoạch tại từng nghĩa trang, từ diện tích đất đến quy cách xây dựng phần mộ, để quỹ đất được sử dụng đúng mục đích và không bị phá vỡ quy hoạch.
Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phú Hồ Nguyễn Văn Chính chia sẻ: Nghĩa trang Phú Hồ sẽ hướng đến nghĩa trang xanh, có cây, cảnh quan, thuận lợi cho việc chăm sóc, giữ gìn mồ mả, đồng thời phù hợp với yêu cầu tiết kiệm đất, bảo vệ môi trường.
Hơn 20 năm qua, Huế đã từng bước đặt vấn đề quy hoạch nghĩa trang và quản lý diện tích đất dành cho mồ mả.
Quyết định 61/2018/QĐ-UBND của tỉnh Thừa Thiên Huế trước đây về quản lý diện tích đất xây dựng phần mộ đã hết hiệu lực từ cuối năm 2025. Trong khi đó, Nghị định 23/2016/NĐ-CP vẫn quy định diện tích đất tối đa cho từng loại mộ và yêu cầu việc quản lý, sử dụng nghĩa trang phải theo quy hoạch.
Cùng với việc quản lý các khu mộ hiện có, một hướng khác đang được Huế thực hiện là khuyến khích hỏa táng. Nghị quyết 30/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố quy định hỗ trợ 100% chi phí hỏa táng theo giá dịch vụ của cơ sở hỏa táng trên địa bàn đối với người chết thường trú tại thành phố và một số trường hợp khác; chính sách có hiệu lực từ ngày 20/7/2026 đến hết năm 2030.
Chính sách hỗ trợ chi phí tạo thêm một lựa chọn cho các gia đình. Tuy nhiên, chôn cất vẫn là tập quán phổ biến, gắn với quan niệm có phần mộ để con cháu thăm viếng, chăm sóc người đã khuất. Vì vậy, việc thay đổi cách thức mai táng không chỉ là câu chuyện của chính sách hỗ trợ.
