Con đường dẫn vào làng Bích La Đông, xã Triệu Phong đưa du khách đắm mình trong không gian làng quê thuần Việt đẹp như tranh. Đây là quê hương của Tổng Bí thư Lê Duẩn và danh họa thế giới Lê Bá Đảng. Trải qua nhiều thế kỷ, Triệu Phong được bồi đắp bởi chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và khí phách của vùng đất giàu truyền thống cách mạng.
Đẹp như bức tranh
Theo giới thiệu của các bậc cao niên, chúng tôi đến thăm đình làng, nơi được công nhận là Di tích Miếu Đình và chợ đình Bích La. Đình nằm ở vị trí rất đẹp, hội đủ các yếu tố phong thủy. Trong khuôn viên còn có khu thờ các vị tiến sĩ của làng và những người có công với quê hương, đất nước.
Dưới thời nhà Nguyễn, Bích La Đông có rất nhiều người đỗ tiến sĩ. Tiến sĩ Lê Cảnh Diệu và Lê Cảnh Phiên là những người con đầu tiên của làng đỗ học vị cao nhất. Chỉ tính riêng họ tộc Lê Văn của Tổng Bí thư Lê Duẩn đã có năm tiến sĩ. Đến nay, con cháu của làng nhiều người đỗ đạt cao, giữ các chức vụ quan trọng.
Nhiều người tin rằng, học sinh làng Bích La Đông học giỏi, thi đỗ đạt cao vì Miếu Đình nằm trên lưng một con rùa linh ứng. Tương truyền, mỗi năm, rùa thức giấc một lần để xem con cháu của làng học hành, ăn ở ra sao. Có năm rùa không tỉnh dậy, làng gặp nhiều chuyện không may. Các lão làng lo rùa thiêng ngủ quên nên rạng sáng mồng 3 Tết âm lịch đã tập trung dân làng về Miếu Đình khua chiêng trống, họp chợ đầu năm và tổ chức trò chơi dân gian để đánh thức rùa đón xuân. Từ đó, năm nào làng cũng đều đặn tổ chức một phiên chợ đầu năm gọi là chợ đình Bích La vào khuya ngày 2 và rạng sáng ngày mồng 3 Tết. Đây là phiên chợ đầu năm rất độc đáo, mỗi năm họp một lần rồi chỉ vài tiếng là tan.
Làng Bích La Đông, nơi sinh ra Tổng Bí thư Lê Duẩn cách làng Hậu Kiên, nơi đồng chí lớn lên, chưa đầy 3km. Từ đây, đồng chí đã tham gia hoạt động cách mạng. Để tưởng nhớ công lao to lớn của đồng chí, tỉnh Quảng Trị đầu tư xây dựng Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn trên vị trí nhà cũ của gia đình tại thôn Hậu Kiên. Năm 2010, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng khu lưu niệm là Di tích quốc gia. Mới đây, tỉnh Quảng Trị đã đầu tư bảo tồn, tôn tạo Di tích Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn khang trang hơn.
Từ mái đình rêu phong, những trang gia phả nhuốm màu thời gian, lễ hội bài chòi ở Miếu Đình-chợ đình Bích La đến Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn bên bờ sông Thạch Hãn xanh biếc như ngọc, làng Bích La Đông và làng Hậu Kiên ngày càng thu hút du khách với câu chuyện hơn sáu thế kỷ của vùng đất hiếu học, trọng lễ nghĩa, sản sinh nhiều bậc hiền tài của đất nước. Chính chiều sâu văn hóa ấy đang trở thành nguồn lực để Triệu Phong xây dựng hướng đi mới.
Khai thác sức mạnh nội sinh để lan tỏa
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đặng Sỹ Dũng cho biết, Triệu Phong hình thành trên cơ sở hợp nhất các xã Triệu Đông, Triệu Thành, Triệu Thượng và thị trấn Ái Tử. Không gian phát triển được mở rộng là cơ hội rất tốt cho chính quyền địa phương liên kết phát triển. Ít địa phương nào ở Quảng Trị có nhiều di tích lịch sử, văn hóa quốc gia như Triệu Phong, tạo nên một không gian văn hóa đậm đặc. Tuy nhiên, lượng du khách hiện nay còn ít; hoạt động quảng bá chưa chuyên nghiệp, dịch vụ phụ trợ còn hạn chế. Triệu Phong mới ở bước khởi đầu của hành trình làm du lịch văn hóa.
Không thể chỉ ngồi chờ du khách đến, lãnh đạo, cán bộ cùng nhân dân Triệu Phong đã chủ động học hỏi kinh nghiệm, huy động các nguồn lực nhằm khai thác tiềm năng văn hóa, lịch sử phục vụ phát triển du lịch-dịch vụ. Theo ông Dũng, chính quyền địa phương cùng đại diện gia đình danh họa Lê Bá Đảng đang nghiên cứu thực hiện dự án xây dựng Bảo tàng Hạt gạo Lê Bá Đảng tại làng Bích La Đông. Là người Pháp gốc Việt, danh họa, nhà điêu khắc nổi tiếng thế giới, ông Đảng sinh ra tại làng Bích La Đông, xã Triệu Đông cũ. Danh họa vinh dự được Đảng và Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc trao tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và danh hiệu “Vinh danh nước Việt”.
Trong suốt cuộc đời sáng tác, danh họa luôn đau đáu hướng về quê hương Việt Nam, quê hương Quảng Trị. Dự án không gian nghệ thuật Bảo tàng Hạt gạo được hình thành từ chính các phác thảo, ghi chép và tâm nguyện của danh họa về việc xây dựng tại quê hương mình một không gian nghệ thuật mang tính độc bản, nơi con người, thiên nhiên, nghệ thuật hòa quyện với đời sống nông nghiệp thành một tổng thể sống động, hòa bình và tái sinh. Sinh thời, danh họa đã để lại phác thảo cho mô hình Bảo tàng Hạt gạo. Theo di nguyện của ông, năm 2025, đại diện gia đình đã đưa nhiều tác phẩm quan trọng trong sự nghiệp sáng tác nghệ thuật của danh họa về Quảng Trị để phục vụ việc xây dựng bảo tàng.
Những năm gần đây, Triệu Phong đã bắt đầu khai thác giá trị văn hóa để phát triển du lịch-dịch vụ. Tại Di tích các địa điểm liên quan đến Dinh Chúa Nguyễn, địa phương đang vận động đầu tư xây dựng đền thờ, tượng đài Chúa Nguyễn Hoàng, nhà trưng bày hiện vật, quảng trường, các điểm mang tính chất kết nối để đón du khách. Kinh nghiệm từ nhiều địa phương cho thấy, phát triển du lịch văn hóa chỉ bền vững khi giữ được hồn cốt của di sản.
Với Triệu Phong, điều quý giá nhất chính là trách nhiệm, tình yêu sâu nặng với quê hương, là truyền thống hiếu học, nếp sống trọng lễ nghĩa và những giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội chợ đình Bích La. Tất cả hội tụ, tạo nên một Triệu Phong sâu lắng.
Để Triệu Phong trở thành điểm nhấn rực rỡ trên bản đồ du lịch văn hóa của tỉnh, việc xây dựng một thương hiệu dựa trên giá trị tri thức và chiều sâu lịch sử là yêu cầu cấp thiết. Thương hiệu ấy không chỉ là “thỏi nam châm” thu hút du khách, còn là bài học sống động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, đồng thời là động lực bền vững để phát triển cộng đồng.
Lợi thế của Triệu Phong còn nằm ở vị trí địa lý thuận lợi, có Quốc lộ 1A đi qua, gần Thành cổ Quảng Trị. Do đó việc kết nối thành tuyến tham quan đôi bờ sông Thạch Hãn có thể kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hoàn đánh giá nền tảng di sản văn hóa, lịch sử đặc sắc của Triệu Phong là lợi thế quan trọng để tạo ra sản phẩm du lịch đặc thù theo hướng bền vững.
Để Triệu Phong trở thành điểm nhấn rực rỡ trên bản đồ du lịch văn hóa của tỉnh, việc xây dựng một thương hiệu dựa trên giá trị tri thức và chiều sâu lịch sử là yêu cầu cấp thiết. Thương hiệu ấy không chỉ là “thỏi nam châm” thu hút du khách, còn là bài học sống động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, đồng thời là động lực bền vững để phát triển cộng đồng.
Triệu Phong hôm nay không chỉ là vùng đất gợi nhớ về quá khứ, mà đang vươn mình trở thành không gian văn hóa, du lịch đầy sức sống. Những dự án như Bảo tàng Hạt gạo, xây dựng đền thờ Chúa Nguyễn Hoàng hay tầm nhìn chiến lược về một hành lang liên kết du lịch vùng đất đôi bờ Thạch Hãn... tất cả đang tạo nên một diện mạo mới cho quê hương của Tổng Bí thư Lê Duẩn.
