Trong dòng chảy chuyển đổi số, rất nhiều người dân đã chủ động gìn giữ, lan tỏa di sản văn hóa truyền thống trên không gian mạng. Từ hình ảnh, âm nhạc đến những câu chuyện đời thường, văn hóa cao nguyên được sẻ chia bằng tình yêu quê hương và sức sáng tạo của chính người dân.
Trên rất nhiều trang mạng xã hội, đang chứng kiến những mô hình sáng tạo, nơi người dân trở thành chủ thể tích cực, chủ động quảng bá di sản quê hương bằng công nghệ và niềm tự hào văn hóa.
Từ buôn làng đến không gian mạng
Tỉnh Kon Tum là một trong những địa phương sở hữu kho tàng văn hóa phong phú, nổi bật với lễ hội mừng lúa mới, nghi thức cúng bến nước, sử thi và nghệ thuật cồng chiêng.
Để gìn giữ và phát huy những giá trị này, thời gian qua, nhiều địa phương tại Kon Tum chủ động ứng dụng công nghệ vào công tác bảo tồn văn hóa. Ông Trần Anh Dũng, Trưởng phòng Văn hóa, Khoa học công nghệ và Thông tin huyện Đắk Hà cho biết: “Chúng tôi xác định chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không chỉ là xu hướng, mà là yêu cầu thực tiễn. Huyện đã chỉ đạo Trung tâm Văn hóa ghi hình, lưu trữ các nghi thức dân gian, trò chơi truyền thống, lễ hội... để phát trên các kênh thông tin điện tử, đồng thời đưa về thôn, làng phục vụ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ”.
Bên cạnh sự chủ động từ chính quyền, người dân cũng đóng vai trò rất quan trọng. Tại huyện Kon Plông, Làng du lịch cộng đồng Vi Rơ Ngheo đã thực hiện nhiều nội dung quảng bá văn hóa dân tộc qua video, bài viết, hình ảnh. Các sản phẩm này không chỉ được chia sẻ trên các trang mạng xã hội mà còn là tài liệu du lịch cộng đồng, giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa của đồng bào Xơ Đăng.
Không chỉ các tổ chức, cộng đồng, nhiều cá nhân đang trở thành người kể chuyện văn hóa bằng những cách làm gần gũi, sáng tạo. Anh Hồ Việt, người con của xã Đắk Mar, huyện Đắk Hà, là một điển hình. Chỉ bằng chiếc điện thoại thông minh và tình yêu buôn làng, anh đã ghi lại những thước phim về lễ hội, nghề truyền thống, đời sống bản địa và chia sẻ lên YouTube, TikTok... Giọng kể trầm ấm, hình ảnh chân thực giúp video của anh thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, nhận về nhiều phản hồi tích cực. Đã có nhiều bạn trẻ tìm đến tận nơi sau khi xem video để trải nghiệm thực tế.
Anh Hồ Việt chia sẻ: “Khi mạng xã hội phát triển, tôi bắt đầu chia sẻ những câu chuyện về văn hóa địa phương trên các nền tảng mạng xã hội. Nhiều người xem xong đã lên với Tây Nguyên, đến với buôn làng của chúng tôi. Nhiều bạn trẻ ở thành phố chưa từng thấy cách dựng nhà rông. Khi xem video, họ ngạc nhiên và bày tỏ sự ngưỡng mộ. Điều đó khiến tôi cảm thấy có trách nhiệm hơn trong việc giữ gìn văn hóa buôn làng”.
Không dừng lại ở nội dung số, Hồ Việt còn tích cực kết nối với các nhóm yêu văn hóa Tây Nguyên trên mạng xã hội để tổ chức hoạt động trải nghiệm, mời du khách đến buôn làng mình, thưởng thức ẩm thực truyền thống và nghe kể chuyện sử thi. Những việc làm giản dị, nhưng thiết thực ấy đang đưa văn hóa Tây Nguyên đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Không gian số không chỉ hỗ trợ bảo tồn mà còn tạo điều kiện phát triển kinh tế, nhất là du lịch cộng đồng. Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Kon Tum Phan Văn Hoàng cho biết: “Văn hóa dân tộc là linh hồn của sản phẩm du lịch. Ứng dụng công nghệ để đưa giá trị văn hóa lên nền tảng số giúp du khách tiếp cận thông tin sớm, tăng sự hứng thú và trải nghiệm sâu sắc hơn. Chuyển đổi số không chỉ bảo tồn, mà còn giúp người dân làm chủ văn hóa và phát triển kinh tế tại chỗ”.
Năm 2025, Kon Tum đặt mục tiêu đón khoảng ba triệu lượt khách. Chỉ trong quý I, tỉnh đã đón khoảng 950.000 lượt khách, đạt 32% kế hoạch năm; lượng khách quốc tế tăng 2,4 lần so với cùng kỳ năm 2024, nhờ sự kết hợp giữa thiên nhiên và văn hóa dân tộc được truyền thông hiệu quả qua nền tảng số.
Thiếu tá, nhạc sĩ, ca sĩ Hoàng Phi Ưng, công tác tại Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Gia Lai, là người mang âm nhạc dân gian Tây Nguyên đến cộng đồng mạng qua nhiều nền tảng số. Sinh ra và lớn lên tại Gia Lai, anh Hoàng Phi Ưng gắn bó với dòng nhạc dân gian từ sớm, là tác giả của nhiều ca khúc như: “Uống rượu cần”, “Em đẹp như hoa Pơ lang”, “Buổi sáng lên nương”, “Về đây em phải thế”... Những tác phẩm gắn liền với hình ảnh buôn làng, thiên nhiên và con người Tây Nguyên.
Đáng chú ý, ca khúc “Về đây em phải thế” đã lan tỏa mạnh mẽ trên YouTube nhờ ca từ mộc mạc, gần gũi và tự hào về văn hóa bản địa. “Tôi thấy âm nhạc dân tộc có sức sống mạnh mẽ. Vấn đề là đưa nó đến với người trẻ theo cách gần gũi hơn. Tôi phối khí mới, kết hợp hình ảnh buôn làng, nhạc cụ truyền thống và đăng lên mạng xã hội. Bất ngờ là cộng đồng mạng đón nhận rất tích cực. Tôi đang ấp ủ sản phẩm mới gồm các ca khúc dân gian phối hiện đại để giới trẻ dễ nghe, dễ nhớ và yêu thích”, nghệ sĩ Hoàng Phi Ưng chia sẻ.
Không chỉ là nghệ sĩ được yêu mến, Hoàng Phi Ưng còn là nhịp cầu kết nối giữa văn hóa truyền thống và thế hệ trẻ. Những sáng tác của anh vừa mang tính nghệ thuật, vừa gần gũi đời thường, dễ tiếp cận và có sức lan tỏa tự nhiên trên các nền tảng số.
Không gian số góp phần mở đường phát triển
Thời gian qua, giới trẻ ở Gia Lai có những hành động cụ thể để gìn giữ và phát huy văn hóa qua hoạt động cộng đồng. Lê Ánh Thùy Trang, cô gái sinh năm 2006, ở xã A Dơk, huyện Đắk Đoa, là một trong những gương mặt điển hình.
Sau khi tốt nghiệp Trường cao đẳng Phát thanh-Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh, Thùy Trang quyết định trở về buôn làng, mở kênh YouTube và Facebook cá nhân mang tên “Tờ Rang Phố Núi”, chia sẻ các thước phim về cuộc sống thường ngày như: nấu ăn, đi rẫy, lễ hội, nghề thủ công... “Em tin rằng văn hóa không cần tô vẽ hay phô trương. Chỉ cần giữ sự chân thật, từ con người đến hành động, là đã có thể lan tỏa rồi”, Thùy Trang chia sẻ.
Song song với truyền thông, Trang cùng nhóm bạn triển khai dự án “Biến rác thải thành khu vui chơi” bằng cách tận dụng lốp xe, chai nhựa, gỗ thừa để làm cầu trượt, xích đu cho trẻ em vùng sâu, vùng xa. Đến nay, nhóm đã xây dựng bảy sân chơi miễn phí cho trẻ em các trường mầm non tại huyện Đắk Đoa.
Những việc làm của Thùy Trang và các bạn mang nhiều ý nghĩa nhân văn, đồng thời cũng tạo hiệu ứng truyền thông tích cực, nhiều người theo dõi kênh của cô gái vùng đất cao nguyên đã hiểu hơn về đời sống của người Ba Na, cách cộng đồng gìn giữ môi trường, giáo dục trẻ em.
Từ thực tiễn hai tỉnh Kon Tum, Gia Lai, có thể thấy, khi người dân là chủ thể văn hóa và công nghệ là công cụ, thì quá trình bảo tồn di sản trở thành hành trình tự thân, bền vững. Mạng xã hội không chỉ là nơi giải trí mà còn là kênh lan tỏa văn hóa, du lịch hiệu quả nếu nội dung chân thực và gần gũi với cộng đồng.
Chuyển đổi số trong văn hóa đã mở ra hướng đi mới cho du lịch. Các mô hình như du lịch trải nghiệm nhà rông, tìm hiểu lễ hội, ẩm thực dân tộc... ngày càng được tích hợp sâu trong hoạt động du lịch, trở thành điểm nhấn hành trình. Những trải nghiệm này không chỉ khiến du khách muốn đến, mà còn khiến họ muốn quay lại.
Vùng đất cao nguyên lộng gió hôm nay không chỉ vang vọng trong tiếng chiêng giữa đêm hội, mà còn hiện diện sinh động trên từng sản phẩm số, do chính những người con của đại ngàn sáng tạo và lan tỏa. Đó là minh chứng cho tình yêu cao nguyên đậm đà bản sắc, đang chủ động kết nối di sản văn hóa với công nghệ bằng sự sáng tạo và khát vọng phát triển bền vững.
