Việc phát triển năng lượng tái tạo trong các khu công nghiệp đang trở thành xu thế tất yếu, góp phần hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050.
Tiềm năng rất lớn điện mặt trời mái nhà
Là một trong những công ty tiên phong sử dụng năng lượng tái tạo ở Khu công nghiệp Amata (tỉnh Đồng Nai), đại diện Công ty trách nhiệm hữu hạn Sản phẩm công nghiệp Toshiba Asia cho biết, qua hơn 18 năm hoạt động, doanh nghiệp áp dụng công nghệ cao vào sản xuất để giảm sức lao động, nâng hiệu suất bằng các nước tiên tiến trên thế giới và thực hiện triệt để việc tiết kiệm năng lượng.
Theo đó, công ty đến từ Nhật Bản này luôn chủ động thực hiện kỹ thuật thu hồi toàn bộ nhiệt phát ra của các nhà máy để phục vụ lại chính hoạt động sản xuất bên trong.
Khu công nghiệp Amata là một trong bốn khu công nghiệp đầu tiên của nước ta để chọn thí điểm xây dựng khu công nghiệp sinh thái từ năm 2020.
Một trong những tiêu chí để đạt khu công nghiệp sinh thái là tỷ lệ sử dụng nguồn năng lượng tái tạo. Theo Phó Giám đốc Công ty cổ phần đô thị Amata Biên Hòa Nguyễn Hữu Nghị, Khu công nghiệp Amata đang áp dụng các giải pháp giảm tiêu thụ điện, tiết kiệm năng lượng và phát triển năng lượng tái tạo.
Đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà, hiện có 14 nhà máy lắp đặt, với tổng công suất 18 nghìn kWp, góp phần giảm áp lực cho lưới điện và từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam Nguyễn Anh Tuấn cho biết, nước ta hiện có 428 khu công nghiệp và hơn 1.000 cụm công nghiệp, thu hút khoảng 80 nghìn doanh nghiệp và nhà đầu tư thứ cấp.
Một trong những giải pháp để phát triển năng lượng sạch trong các khu công nghiệp là đầu tư điện mặt trời mái nhà. Bởi lẽ, điện mặt trời mái nhà giúp doanh nghiệp giảm chi phí tiêu thụ điện, ổn định sản xuất trong giờ cao điểm và công cụ quản lý rủi ro giá điện tương lai.
Cùng với đó, còn giúp cải thiện hình ảnh khu công nghiệp xanh, thu hút FDI và các nhà sản xuất có tiêu chuẩn môi trường cao.
Tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà tại các khu sản xuất công nghiệp tập trung rất lớn, có thể đạt 20-25 nghìn MWp. Trong 2 năm 2024-2025 chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng các dự án điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp ở cả nước.
Theo thống kê, tổng công suất điện mặt trời mái nhà trong các khu công nghiệp nước ta đã vượt 3.200MWp, trong đó khoảng 25% các hệ thống có tích hợp Hệ thống pin lưu trữ năng lượng.
Khu vực miền nam chiếm tỷ trọng lớn nhất (hơn 55%), tập trung ở các tỉnh Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh và Tây Ninh.
Tuy nhiên tỷ lệ mái nhà xưởng được lắp đặt điện mặt trời trong khu công nghiệp hiện mới đạt 5-7%, thấp hơn kỳ vọng. Nguyên nhân chính được xác định là khung pháp lý cho điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu và tích hợp Hệ thống pin lưu trữ năng lượng còn thiếu rõ ràng.
Tháo gỡ vướng mắc
Theo quy hoạch phát triển các khu công nghiệp thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tỉnh Đồng Nai có 81 khu công nghiệp, một khu công nghệ cao và một khu kinh tế.
Đến nay, trên địa bàn tỉnh Đồng Nai đã thành lập 58 khu công nghiệp, thu hút hơn 2.760 dự án đầu tư từ 45 quốc gia, vùng lãnh thổ với gần 37 tỷ USD; 835 dự án trong nước với tổng vốn đầu tư 171 nghìn tỷ đồng.
Ông Nguyễn Trọng Tiến, Phó trưởng Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu kinh tế Đồng Nai, địa phương xác định tập trung vào phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm phát thải khí nhà kính, bảo đảm công bằng xã hội và mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 cũng xác định mục tiêu tổng quát xây dựng tỉnh Đồng Nai phát triển xanh, giàu mạnh, văn minh, hiện đại.
Bên cạnh những thuận lợi thì quá trình tái sử dụng năng lượng, nước thải trong các khu công nghiệp đang là thách thức hiện nay.
Trong giai đoạn từ năm 2021-2030, tỉnh Đồng Nai thực hiện nâng cấp các khu công nghiệp hiện hữu, xây dựng khu công nghiệp mới theo hướng sinh thái, phát triển xanh và tuần hoàn.
Tầm nhìn đến 2050 trọng tâm kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn trở thành trụ cột chính, hoàn thành mục tiêu Net Zero.
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Thủy, Văn phòng Dịch vụ dự án Liên hợp quốc cho rằng, để phát triển năng lượng tái tạo trong khu công nghiệp đòi hỏi phải có một bộ chính sách toàn diện, từ quy hoạch, hạ tầng năng lượng, ưu đãi tài chính, khung pháp lý minh bạch cho điện mặt trời mái nhà và bán điện dư: “Chúng tôi đang mở rộng nghiên cứu tại tỉnh Đồng Nai, Bắc Ninh và thành phố Đà Nẵng về chiến lược tích hợp năng lượng tái tạo. Trong đó, sẽ đánh giá các mục tiêu của địa phương về tích hợp năng lượng tái tạo vào các dự án phát triển và đề xuất các chiến lược để tăng cường việc áp dụng vào thực tiễn”.
Theo ông Nguyễn Mạnh Sơn, Vụ Tài chính-Kinh tế ngành (Bộ Tài chính), trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai mạnh mẽ các cam kết về tăng trưởng xanh và chuyển dịch năng lượng, đặc biệt hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050, phát triển năng lượng sạch gắn với hệ thống khu công nghiệp được xác định là một trụ cột quan trọng.
Các khu công nghiệp không chỉ là động lực tăng trưởng kinh tế mà còn là không gian then chốt để thúc đẩy năng lượng hiệu quả, giảm phát thải và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.
Thực tế, thời gian qua, việc triển khai phát triển năng lượng sạch trong các khu công nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, từ việc đồng bộ các quy hoạch như quy hoạch năng lượng, quy hoạch phát triển khu công nghiệp; huy động và phân bổ nguồn lực tài chính, đặc biệt là nguồn vốn từ khu vực tư nhân.
Điều này, đòi hỏi sự vào cuộc của các bộ, ngành liên quan và chính quyền các địa phương cùng doanh nghiệp để tháo gỡ.
