Qua đó, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa gắn với liên kết chuỗi giá trị, nâng cao thu nhập cho người dân.
ĐỒNG RUỘNG KHỞI SẮC
Xã Nam Minh là địa phương duy trì diện tích sản xuất vụ đông ổn định nhiều năm qua, tập trung tại các vùng Nam Dương, Nam Hùng với tổng diện tích trên 164 ha. Ngay từ đầu vụ đông, xã đã chỉ đạo người dân bố trí cơ cấu cây trồng hợp lý theo từng chân đất để nâng cao hiệu quả sử dụng diện tích. Các loại rau ngắn ngày như: cải các loại, su hào, súp lơ được ưu tiên trồng trên đất màu; khoai tây, cà chua, dưa chuột được gieo trên các ruộng hai lúa.
Thời điểm này, cánh đồng Nam Dương khoác lên mình màu xanh mướt của rau màu đan xen ruộng khoai tây, cà chua, dưa chuột... Nhiều diện tích su hào, súp lơ đã đến kỳ thu hoạch, người dân tranh thủ thời tiết thuận lợi để cung ứng sản phẩm ra thị trường.
Ông Ngô Danh Châu, thôn Bái Dương cho biết, gia đình đang canh tác 10 sào rau màu, chủ yếu su hào và khoai tây. Diện tích su hào đã thu hoạch với năng suất cao hơn các năm, bình quân mỗi sào khoảng 2.000 cây, thu 1.800 củ, tăng 200 củ/sào so với vụ trước. Giá bán tại ruộng dao động 4.000- 7.000 đồng/củ, cao gấp đôi so với mọi năm. Vụ đông năm nay mang lại hiệu quả rõ rệt cả về năng suất lẫn giá bán. Từ khi xuống giống vào khoảng tháng 10, điều kiện thời tiết thuận lợi, ít sâu bệnh đã giúp cây trồng sinh trưởng nhanh, giảm chi phí chăm sóc.
Cùng với nông dân, Hợp tác xã sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nông nghiệp Nam Dương đóng vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất cây vụ đông của xã và các vùng lân cận. Đơn vị đang liên kết, triển khai trên khoảng 200 ha, với khoai tây là cây chủ lực. Từ đầu vụ, hợp tác xã nhập 15 tấn khoai tây giống, cung ứng cho người dân với năng suất bình quân đạt khoảng 800 kg/sào. Ông Vũ Văn Nghĩa, Chủ tịch hợp tác xã cho biết, việc liên kết với đơn vị cung ứng giống, vật tư, phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh trong đánh giá, cải tạo đất đã giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, đem lại thu nhập khoảng 15 triệu đồng/sào.
Tại xã Khánh Nhạc, diện tích gieo trồng vụ đông đạt 193,8 ha, vượt 102,5% kế hoạch, trong đó ngô đại trà, dưa, rau các loại, đậu tương và cà chua đều vượt chỉ tiêu. Theo ông Nguyễn Cao Cường, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã, địa phương đã chỉ đạo các phòng chuyên môn, thôn và hợp tác xã đẩy nhanh thu hoạch lúa mùa, bố trí gieo trồng đúng thời vụ; xây dựng kế hoạch đến từng xóm, từng khu đồng, chủ động liên kết với doanh nghiệp tạo chuỗi sản xuất hàng hóa; công tác thủy lợi, cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm được chú trọng. Nhờ đó, cơ cấu cây trồng vụ đông được chuyển đổi hợp lý, hình thành các khu sản xuất tập trung, góp phần nâng cao năng suất và tạo việc làm ổn định cho lao động nông thôn.
Vụ đông năm 2025-2026, toàn tỉnh gieo trồng khoảng 23.000 ha. Căn cứ điều kiện thực tế và kế hoạch gieo trồng, các địa phương tập trung mở rộng cây trồng có giá trị kinh tế cao, thị trường ổn định; đa dạng hóa cây trồng, rải vụ hợp lý; phát triển các mô hình “cánh đồng liên kết chuỗi giá trị” và sản xuất nông sản sạch, an toàn gắn nhãn hiệu.
ĐỔI MỚI SẢN XUẤT, NÂNG GIÁ TRỊ NÔNG SẢN
Hiện Ninh Bình có hơn 183.000 ha đất trồng cây hằng năm, trong đó khoảng 23.000 ha trồng rau màu. Hệ sinh thái đa dạng từ đồng bằng, ven biển đến trung du và núi đá vôi; hạ tầng giao thông, cảng biển, cơ sở chế biến lớn đã giúp hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ, phát triển nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng.
Thời gian qua, tỉnh triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp-nông thôn, kết hợp hiệu quả các cơ chế của Trung ương và địa phương; đầu tư đổi mới công nghệ, áp dụng quy trình VietGAP, hữu cơ, xây dựng nhãn hiệu, mẫu mã và kết nối tiêu thụ. Nhiều cơ sở được cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm; doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân được hỗ trợ ứng dụng các mô hình sản xuất nâng cao năng suất, chất lượng.
Tỉnh đã hình thành nhiều vùng chuyên canh sản xuất rau và trở thành nghề truyền thống. Nhiều diện tích canh tác hiệu quả thấp được chuyển đổi sang sản xuất cây vụ đông có giá cao hơn, với giá trị sản phẩm ước đạt 120-150 triệu đồng/ha, một số vùng đạt tới 200 triệu đồng/ha. Ngoài ra, nông nghiệp còn kết hợp du lịch trải nghiệm thông qua các mô hình “cánh đồng du lịch”, “trang trại hữu cơ”, “vườn dược liệu sinh thái”, góp phần nâng cao giá trị nông sản.
Ông Lã Quốc Tuấn, Phó Chi cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh cho biết, phát triển cây vụ đông được xem là vụ sản xuất chính thứ ba tại nhiều địa phương, giúp tận dụng tối đa diện tích, cải tạo đất, hạn chế cỏ dại, bổ sung dinh dưỡng cho vụ sau và giảm rủi ro thiên tai. Việc quy hoạch sản xuất vùng tập trung cũng tạo tiền đề cho thâm canh, nâng cao năng suất và giải quyết việc làm, thúc đẩy dịch vụ vận chuyển, sơ chế, đóng gói, bảo quản, kinh doanh nông sản, hình thành chuỗi giá trị bền vững.
Năng suất của hầu hết các loại cây trồng vụ đông đều đạt cao, sản phẩm dễ tiêu thụ, có giá tốt và mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Nhiều cây như ngô sinh khối, khoai tây, rau xứ lạnh có lợi nhuận gấp 2-3 lần so với lúa, nhất là vào dịp cuối năm và Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, sản xuất vẫn đối mặt nhiều thách thức về thời tiết bất thường, sâu bệnh, diện tích manh mún, chi phí đầu vào cao, rủi ro “được mùa mất giá”, thiếu lao động, cơ cấu cây trồng chưa hợp lý.
Thời gian tới, tỉnh Ninh Bình chuyển dịch mạnh mẽ từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, ưu tiên các loại cây giá trị cao, thời gian sinh trưởng ngắn; tổ chức vùng sản xuất tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ theo chuỗi giá trị; đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ trong sản xuất từ khảo nghiệm, nhân rộng giống mới, cơ giới hóa đến tưới tiết kiệm, nhà lưới, nhà màng.
Các đơn vị chức năng tăng cường quản lý và cấp mã số vùng trồng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hướng tới sản xuất hữu cơ gắn với chương trình OCOP đã góp phần xây dựng thương hiệu và nhãn hiệu tập thể. Liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân và doanh nghiệp đã phát huy vai trò cầu nối của các hợp tác xã. Địa phương đã nâng cấp hệ thống logistics, xúc tiến thương mại; kết hợp du lịch sinh thái trải nghiệm, bảo vệ môi trường… Những nỗ lực này góp phần xây dựng nền nông nghiệp Ninh Bình phát triển hiện đại, hiệu quả, bền vững.
