Hoạt động ở tất cả các tuyến thông suốt, được cung ứng đầy đủ thuốc men, vắc-xin, vật tư y tế, chỉ đạo chuyên môn và can thiệp chăm sóc sức khỏe cộng đồng được bảo đảm.
Theo lãnh đạo Sở Y tế tỉnh Phú Thọ, các trung tâm y tế khu vực vẫn thực hiện các nhiệm vụ như trung tâm y tế cấp huyện, bao gồm nhiệm vụ chỉ đạo, tập huấn, kiểm tra, hướng dẫn chuyên môn cho các trạm y tế xã.
Nhìn chung, Sở Y tế không trực tiếp hướng dẫn trung tâm y tế xã mà chỉ đạo các đơn vị đầu mối trực thuộc Sở như Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh (CDC), Chi cục Dân số, Chi cục An toàn thực phẩm hướng dẫn trạm y tế xã.
Về phân tầng nhiệm vụ, CDC tỉnh sẽ chỉ đạo, hướng dẫn các trung tâm y tế khu vực. Chẳng hạn, khi triển khai chiến dịch tiêm chủng, cán bộ CDC tỉnh có thể đến một vài xã giám sát, trong khi cán bộ trung tâm y tế khu vực sẽ đến từng xã để theo dõi, đánh giá.
Một số trường hợp, Sở có thể chỉ đạo trực tiếp tuyến xã, huy động nhiều lực lượng tham gia. Phó Giám đốc Sở Y tế Phùng Thị Thu Hà dẫn chứng trường hợp dập dịch sởi - rubella tại xã Pà Cò tháng 11/2025. Pà Cò là xã khó khăn nhất tỉnh, số lượng công chức xã, viên chức y tế rất ít, cần được hỗ trợ đặc biệt để đối phó với dịch bệnh.
Bộ Y tế và Sở Y tế cùng kiểm tra công tác phòng chống dịch tại xã, chỉ đạo toàn diện, phân công rõ nhiệm vụ cho từng đơn vị, từng cá nhân. Sở Y tế đã hướng dẫn xã từ việc xây dựng kế hoạch chống dịch, thành lập Ban Chỉ đạo chống dịch của xã, thành lập Tổ điều tra, xác minh dịch.
Bên cạnh đó, Sở cử hai cán bộ CDC tỉnh và hai cán bộ Trung tâm Y tế khu vực Mai Châu đến ăn, ngủ, làm việc tại Trạm y tế xã Pà Cò. Trạm Y tế xã tập trung tham mưu chính quyền xã mua sắm vật tư y tế, khẩu trang, hóa chất, tỉnh hỗ trợ thiết bị y tế để xử lý tình huống khẩn cấp.
Trong 5 ngày tập trung dập dịch, nhiều hoạt động được triển khai đồng bộ, quyết liệt, như: Tiêm vắc-xin cho toàn bộ người dân, phun hóa chất, vệ sinh môi trường, cấp thuốc, phân luồng cấp cứu, chuyển bệnh nhân, lấy mẫu xét nghiệm, truyền thông tại nhà dân…
Nhờ đó, chỉ trong hai tuần, lực lượng y tế đã dập được dịch sởi - rubella tại xã Pà Cò. Những xáo trộn về tổ chức bộ máy của trung tâm y tế xã, phường đặt ra nhiều vấn đề phải giải quyết, cả về nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất. Theo mô hình mới, mỗi xã, phường có một trạm y tế và các điểm y tế gồm những trạm y tế xã, phường trước sáp nhập.
Trạm y tế là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, do đó, công tác quản lý về nhân lực, tài chính được chuyển từ ngành y tế sang các xã, phường, vai trò của trạm y tế xã mới sẽ có những khác biệt lớn. Trước đây, trung tâm y tế huyện tham mưu cho địa phương các nội dung liên quan đến y tế, thì nay vai trò tham mưu, đề xuất chuyển cho trạm y tế.
Trạm y tế xã trước đây giữ vai trò như một khoa thuộc trung tâm y tế huyện, thuần túy làm chuyên môn, không có con dấu, tài khoản thì nay, theo quy định mới, trạm y tế xã sẽ hoạt động độc lập, khi đủ điều kiện sẽ có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản riêng, vừa làm nhiệm vụ tham mưu, đề xuất với cấp ủy, chính quyền xã, vừa phải tổ chức thực hiện.
Công tác dập dịch sởi-rubella tại xã Pà Cò là phép thử đối với ngành y tế Phú Thọ trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp và đã chứng minh được tính hiệu quả. Bài học rút ra là cần duy trì trạng thái hoạt động ổn định của ngành y tế như trước đây. Vai trò tham mưu, đề xuất của ngành y tế các cấp rất quan trọng, hỗ trợ đắc lực cho chính quyền cấp xã.
Nếu có sự hỗ trợ, y tế cơ sở sẽ có đủ khả năng xử lý các sự kiện y tế công cộng khẩn cấp. Hiện nay, nhiều xã đã quy hoạch địa điểm xây dựng trạm y tế mới, tuy nhiên cấp xã vẫn phải chờ cấp tỉnh duyệt quy hoạch. Nhân sự lãnh đạo trạm y tế xã cũng là vấn đề khó.
Sau khi sáp nhập ba trạm y tế, xã Vĩnh An có 6 phó trạm trưởng. Trong thời gian tìm cán bộ đủ năng lực, trình độ, kinh nghiệm, xã giao nhiệm vụ cho một phó trạm trưởng đang tham gia cấp ủy xã phụ trách Trạm Y tế xã. Tại xã Yên Lãng, trạm y tế chỉ có một bác sĩ mới ra trường, chưa đủ điều kiện để bổ nhiệm làm quản lý, hiện tại địa phương này cũng chưa biết xoay xở thế nào.
Có một thực tế là rất ít lãnh đạo trung tâm y tế khu vực nhận lời về làm giám đốc/trạm trưởng trạm y tế xã. Đồng chí Trần Văn Tuyên, Phó Bí thư thường trực Đảng ủy xã Sông Lô thông tin: Xã mời được bác sĩ chuyên khoa 1 Vũ Hồng Quang, thời điểm đó là Phó Giám đốc Trung tâm Y tế khu vực Sông Lô, về làm Trạm trưởng Trạm y tế xã.
Đồng chí Quang am hiểu cả hoạt động chuyên môn cũng như công tác quản lý, rất thuận lợi cho công việc sau này. Xã Sông Lô đề xuất xây dựng mới Trung tâm Y tế xã, đặt trong tổ hợp công sở thuộc khu đô thị ven sông.
Những khó khăn đối với tổ chức bộ máy và hoạt động của trạm y tế cấp xã đòi hỏi Bộ Y tế cần sớm có hướng dẫn cụ thể; cấp ủy, chính quyền các tỉnh, thành phố cần quan tâm, chỉ đạo sâu sát.
Trước mắt, cấp ủy, chính quyền cấp xã cần chỉ đạo, hỗ trợ để trạm y tế xã hoạt động bình thường, thông suốt. Về phương hướng sắp tới, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Lê Hồng Trung cho biết: Tỉnh Phú Thọ sẽ ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị thiết yếu cho tuyến cơ sở, nhất là ở miền núi, vùng xa, vùng khó khăn, từng bước chuẩn hóa mô hình trạm y tế cấp xã hoạt động theo nguyên lý y học gia đình để bảo đảm chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục và gần dân nhất.
