HỘI ĐỒNG LÝ LUẬN, PHÊ BÌNH VĂN HỌC, NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

Phát huy vai trò lý luận, phê bình trong tình hình mới

Kỷ niệm 20 năm Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương (10/9/2003 - 10/9/2023), Hội đồng đã nhìn lại nhiều thành quả hoạt động. Trong đó có việc tư vấn giúp Đảng, Nhà nước xây dựng và lãnh đạo thực hiện nhiều nghị quyết, chính sách ở tầm chiến lược, vĩ mô về văn hóa, văn nghệ; tư vấn và hỗ trợ nhiều ban, bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị trong công tác chỉ đạo, quản lý văn hóa, văn nghệ.
Một lớp bồi dưỡng lý luận, phê bình do Hội đồng tổ chức.
Một lớp bồi dưỡng lý luận, phê bình do Hội đồng tổ chức.

1/Cùng với đó, theo Chủ tịch Hội đồng - PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ, Hội đồng đã tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm, nghiên cứu khoa học; hoàn thành các đề tài lớn như: “Văn học, nghệ thuật Việt Nam trong quá trình thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”; “Văn hóa trong chủ thuyết phát triển của Việt Nam”; “Tư tưởng lý luận văn nghệ trung cận đại ở Việt Nam”; “Quá trình tiếp thu các tư tưởng lý luận văn nghệ nước ngoài vào Việt Nam từ đầu thế kỷ XX”; “Từng bước xây dựng hệ thống lý luận văn nghệ Việt Nam”; “Văn học, nghệ thuật Việt Nam qua 50 năm đất nước thống nhất, đổi mới, hội nhập và phát triển”…

Còn phải kể đến nhiều cuộc khảo sát thực tiễn, nghiên cứu lý luận ở trong và ngoài nước; nhiều hội nghị tập huấn dành cho các cán bộ lĩnh vực tuyên giáo, văn hóa, văn nghệ, báo chí, xuất bản, truyền thông, nghiên cứu, giảng dạy về văn học, nghệ thuật; bồi dưỡng cho các cây bút lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trẻ. Cùng với đó là các hội nghị, hội thảo, tọa đàm khoa học nhân các sự kiện trọng đại của đất nước, tôn vinh các danh nhân văn hóa và cách mạng tiêu biểu… Đến thời điểm hiện tại, có 248 tác phẩm đã được trao tặng thưởng của Hội đồng. Ngoài ra còn có 147 bản thảo được hỗ trợ xuất bản thành sách chuyên khảo.

2/Ghi nhận những thành quả 20 năm, đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương đã điểm bốn dấu ấn nổi bật. Cùng với đó, đề nghị Hội đồng tiếp tục nghiên cứu, quán triệt sâu sắc các chủ trương, đường lối của Đảng và các phát biểu của đồng chí Tổng Bí thư về văn hóa, văn học, nghệ thuật; từ đó cụ thể hóa thành phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp công tác của Hội đồng trong thời gian tới. Đồng chí Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cũng nêu 5 nội dung nhằm gợi mở suy nghĩ và tổ chức hoạt động.

Trong đó có những gợi ý đối với Hội đồng rất bám sát thời cuộc như: nâng cao khả năng phát hiện, dự báo, tổng kết thực tiễn một cách khoa học và có hệ thống đối với những vấn đề lớn đang đặt ra; tiếp thu có chọn lọc tinh hoa lý luận văn học, nghệ thuật trên thế giới; từng bước xây dựng và hoàn thiện hệ thống lý luận văn nghệ Việt Nam; mở rộng các diễn đàn học thuật, nâng cao tinh thần đối thoại, tranh luận thật sự dân chủ, nghiêm túc, trách nhiệm, nhằm nâng cao tính khoa học, tính chiến đấu, tính thuyết phục của công tác lý luận, phê bình; phát huy tốt hơn nữa vai trò là cầu nối giữa Đảng và đội ngũ văn nghệ sĩ; nghiên cứu, kiến nghị bổ sung, hoàn thiện chính sách về đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh đội ngũ làm công tác nghiên cứu, lý luận, phê bình; tham gia giới thiệu, quảng bá, lan tỏa các giá trị văn học, nghệ thuật của dân tộc, nhất là các thành tựu sau gần 40 năm đất nước thực hiện công cuộc đổi mới đến với bạn bè quốc tế; phối hợp sơ kết, tổng kết nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Đảng trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật.

Tạp chí điện tử https://lyluanphebinh.vn đã được Hội đồng và Tạp chí Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật chính thức khai trương. Đây được xem là sự nối dài kênh thông tin, mở rộng diễn đàn nghiên cứu, trao đổi học thuật về văn học, nghệ thuật trên nền tảng số và kết nối internet.

3/Từ những gợi ý trên, suy ngẫm về phương thức thực hiện, có thể thấy rằng, rất cần thúc đẩy sự kết nối, hợp tác của Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương với các Hội đồng lý luận, phê bình trực thuộc các hội nghề nghiệp về văn nghệ; rộng hơn là nhiều cây bút nghiên cứu, phê bình có uy tín trong xã hội. Từ đây nhằm kiến tạo những sự kiện, diễn đàn chung đi sâu vào những lĩnh vực, vấn đề cụ thể của văn học, điện ảnh, sân khấu, nhiếp ảnh, mỹ thuật, múa, kiến trúc, văn nghệ dân gian… Qua đó càng góp phần mở rộng đội ngũ cộng tác viên của Hội đồng. Và như thế, lại càng có thể tăng cường lực lượng thỉnh giảng, báo cáo viên, làm phong phú, đa dạng hơn cho các đợt tọa đàm, hội thảo, tập huấn do Hội đồng tổ chức.

Bên cạnh đó, nhìn vào bất cập kéo dài của tình hình đãi ngộ, thù lao còn thấp đối với người làm công tác lý luận, phê bình và các tác phẩm của họ, mong sao Hội đồng sẽ tư vấn nhiều hơn với Đảng, Nhà nước về việc cải thiện và tăng cường hỗ trợ, tạo điều kiện. Việc này có thể triển khai qua các tọa đàm, hội thảo chuyên về chủ đề sửa đổi, bổ sung chính sách, cơ chế nhằm tạo thuận lợi hơn cho giới nghiên cứu phát huy năng lực. Tin rằng sẽ có nhiều băn khoăn được bày tỏ, cùng những đề xuất tích cực, không kém gì các văn nghệ sĩ sáng tác và biểu diễn khi nói về chế độ bồi dưỡng, thù lao của mình.

20 năm, đặc biệt là thời gian qua, hình ảnh, tiếng nói và sự tác động của Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương đang được thể hiện sâu rộng hơn. Mong rằng từ dấu mốc hai thập kỷ này, sẽ có thêm nhiều hoạt động nâng cao vai trò, tiếng nói của lý luận, phê bình nói chung trước công chúng, xã hội.

Có thể bạn quan tâm

Đọc và “chơi” với sách

Đọc và “chơi” với sách

Với chủ đề “Thành thị và nông thôn”, Đêm đọc sách 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh đã thu hút nhiều người yêu văn hóa đọc và văn hóa Pháp đến tham gia.

Một buổi tập đàn tại nhà Chủ nhiệm CLB.

Sắp 70 năm tiếng vĩ cầm làng Then

Năm 2027, làng Then sẽ tròn 70 năm từ ngày tiếng vĩ cầm vang lên và tiếp nối đến bây giờ. Làng thuộc xã Tân Dĩnh, tỉnh Bắc Ninh (trước đây là xã Thái Đào, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang), vốn nổi tiếng là ngôi làng của những người nông dân chơi nhạc… hoàng gia.

Chuyện của một nhà văn yêu màu xanh

Chuyện của một nhà văn yêu màu xanh

Trong tác phẩm văn xuôi thứ năm của mình - “Chuyện cây chuyện đời” (NXB Văn học và Công ty Văn hóa Đông Tây, 2025), nhà văn Trần Thùy Linh vẫn chính bút nghề nghiệp chính chị là một họa sĩ.

Lê Trọng Nghĩa trong một chương trình giao lưu về Tiếng Việt.

Tìm sự giàu đẹp trong từng câu chữ

Ra đời từ năm 2019, trang Tiếng Việt giàu đẹp không chỉ dừng lại ở việc giải thích từ ngữ đơn thuần. Qua từng bài viết, dự án gợi mở một thái độ nghiêm cẩn với Tiếng Việt, coi ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là một phần bản sắc văn hóa dân tộc, củng cố lòng tự hào dân tộc.

Dự án Công viên Thống Nhất tại Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải (Quảng Trị). Ảnh: ANH QUÂN

Vì sự thanh bình và xanh tươi bền vững

Dự án Công viên Thống Nhất tại Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải (Quảng Trị) đang hoàn thiện tôn tạo tổng thể. Mục quan trọng nhất trong dự án là việc tu bổ cầu Hiền Lương bắc qua sông Bến Hải - một “địa chỉ đỏ” là giới tuyến chia cắt đất nước suốt 21 năm (1954-1975).

Các món chè. Ảnh: NAM NGUYỄN

Nhớ sao vị ngọt ngào thơ ấu

Một sáng cuối tuần, tôi ghé khu chợ nhỏ quen thuộc gần nhà. Đang mải miết suy nghĩ mua nguyên vật liệu gì thì tiếng rao lảnh lót “Ai chè đậu đỏ, đậu đen, đậu xanh, thập cẩm không?” của một người phụ nữ quẩy quang gánh trên vai đã làm tôi khựng lại.

Cảnh đón nhận gươm thiêng.

Kể chuyện Vua Lê bên Hồ Gươm

Tọa lạc gần Hồ Gươm huyền sử, nhìn qua mặt hồ sang bên kia là di tích tưởng niệm Vua Lê Thái Tổ với bức tượng vua trên cột cao, nhỏ mà uy nghi, tinh tế, có lẽ vở kịch “Huyền tích Hồ Gươm” trong chùm tác phẩm mới của Nhà hát Kịch Hà Nội thể hiện trách nhiệm các nghệ sĩ được đứng chân trên mảnh đất trung tâm Thủ đô linh thiêng.

Đạo diễn Trần Việt Văn và mẹ - PGS, TS Lê Thị Đức Hạnh.

“Trân trọng khoảnh khắc đời thường với mẹ”

Thử sức lần đầu với vai trò đạo diễn, nhà báo, nhiếp ảnh gia Trần Việt Văn đã ghi dấu ấn bằng hàng loạt giải thưởng uy tín dành cho bộ phim “Mẹ tôi” (My Mother). Bộ phim là lời nhắc nhở nhẹ nhàng về sự trân trọng những khoảnh khắc rất nhỏ, rất đời thường với mẹ, khi mẹ vẫn còn hiện diện trong cuộc đời.

Minh họa: ĐẶNG TIẾN

Người khách đến nhà

Nắng tháng 5 dát vàng mái phố. Ngôi biệt thự số 7 Rue Jean Soler nằm ngay góc giao với Rue Jauréguiberry dường như nổi bật thêm lên bởi mầu sơn vàng. Ông Duot Bertheur (Đuy ô), người chủ của ngôi biệt thự, dậy sớm, đứng trên ban-công tầng 2, để ngắm nắng sớm mai.

“Nhân duyên” của minh triết

“Nhân duyên” của minh triết

Tập thơ “Nhân duyên” của Đại tá, nhà báo Nguyễn Kiên Thái (NXB Hội Nhà văn, năm 2025) với 160 trang, hơn trăm bài thơ hấp dẫn bạn đọc bởi tính minh triết.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Hạnh.

Kể chuyện Tây Nguyên bằng âm nhạc

Gần nửa thế kỷ âm thầm và bền bỉ, nhạc sĩ Nguyễn Văn Hạnh đã “kể” hàng trăm câu chuyện bằng âm nhạc. Những bản tình ca về con người, văn hóa và bản sắc Tây Nguyên của ông như những dòng suối mát thấm đẫm tâm hồn.

Ngợi ca hình tượng Bác Hồ

Ngợi ca hình tượng Bác Hồ

XB Hội Nhà văn vừa xuất bản tập thơ "Ánh dương còn mãi" của tác giả Văn Diên. Đây là sự tri ân, góp phần lan tỏa cuộc vận động "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh".

Điểm nhấn kỷ niệm và chờ xuân

Điểm nhấn kỷ niệm và chờ xuân

Một sự kiện cần điểm lại, bởi liên quan đến những kỷ niệm đi vào trái tim tuổi thơ nhiều thế hệ. Đó là cuối tuần qua, Liên đoàn Xiếc Việt Nam vừa kỷ niệm 70 năm một nghiệp - nghề vất vả (16/1/1956 - 16/1/2026).

"Ai về Bình Định mà coi...". Ảnh: NGUYỄN LINH VINH QUỐC

Để Võ cổ truyền Bình Định thăng hoa

Đề nghị UNESCO ghi danh trong danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là cách hiệu quả để khẳng định, tôn vinh các giá trị của Võ cổ truyền Bình Định cùng với việc vươn ra giao lưu văn hóa võ học với khu vực và thế giới.

Sấu đá - thành bậc thời Lý ở Hoa Lâm Viên đang được lưu giữ tại chùa Phúc Lâm - Đông Anh, Hà Nội. Ảnh: PGS ĐẶNG HỒNG SƠN

Hồi quang của một Hành cung rực rỡ

Hoa Lâm Viên đang dần được đặt vào vị trí của một nguồn lực văn hóa mạnh mẽ, có khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội và công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Nhà khoa học chân chính

Đó là biệt danh lũ chúng tôi đặt cho anh khi mon men lên Thư viện Quốc gia mượn sách. Giữa môi trường tri thức trăm phần trăm, giáo sư, tiến sĩ "đông như quân Nguyên", anh vẫn nổi bật bởi vẻ đắm đuối suy tư những điều cao siêu đến thoát tục.

“Chấm • Chạm” ở Đà Nẵng

“Chấm • Chạm” ở Đà Nẵng

Ngày 17 và 18/1 tại Đà Nẵng, Trường HOPE School và Ban tổ chức chương trình “Chấm • Chạm” sẽ tổ chức cho học sinh chấm màu lên bức tranh chung và thực hiện thao tác chạm đầu ngón tay khi hai người ghép lại, tạo thành hình trái tim.

Ảnh: SONG ANH

Mảnh vườn xưa

Tôi có thói quen khắc số năm sau ngày bà mất lên thanh xà ngang trong nhà vào mùa cây thay lá.

Các bạn trẻ trải nghiệm sáng tạo với lá bồ đề.

Mạnh dạn gây dựng hệ sinh thái di sản giữa phố cổ

Giữa phố cổ Hà Nội, một hoạt động quảng bá sản phẩm văn hóa, tác phẩm nghệ thuật mới xuất hiện tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật 22 Hàng Buồm. Tại đây, tranh thêu lá bồ đề, gốm, trà và thảo dược truyền thống được trưng bày, kể chuyện và khuyến khích du khách trải nghiệm.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Xóm cầu thang

Cục diện bê-tông hóa đã thiết lập từ cao xuống thấp khi tòa nhà đi vào sử dụng. Cư dân ở đây tuyền ở quê lên, trong ký ức bùn theo chân lên tận giường, “hai xoa, ba đập” khuất mắt trông coi. Họ chỉ mong đoạn tuyệt được với bùn đất để làm người phố ra sáng vào bóng.

“Với Đảng vẹn toàn niềm tin yêu”

“Với Đảng vẹn toàn niềm tin yêu”

Cuộc vận động Sáng tác Ca khúc, Bài Dân ca đặt lời mới và tác phẩm thơ chủ đề “Với Đảng vẹn toàn niềm tin yêu” do Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc (VOV3) - Đài Tiếng nói Việt Nam phát động đã kết thúc. Lễ trao giải vừa diễn ra tại Nhà hát Đài Tiếng nói Việt Nam, số 58 phố Quán Sứ (Hà Nội).

“Truyện Kiều” còn lắm điều hay!

“Truyện Kiều” còn lắm điều hay!

Cuốn “Truyện Kiều” bản Tiên Điền vốn được biết đến từ lâu nhưng có lẽ thật sự chưa mấy ai có được! Chỉ biết đây là bản do cụ Nghè Mai, hậu duệ trực hệ của Nguyễn Du, từng giao cho cụ Phạm Kim Chi và cụ Phạm đã biên tập, cho xuất bản ở Sài Gòn cách nay hơn một thế kỷ với tên Kim Túy tình từ.

Sử thi, trữ tình với trường ca Thạch Xá

Sử thi, trữ tình với trường ca Thạch Xá

Tác phẩm “Trường ca làng Thạch Xá” có 11 chương và chương kết, với 3.534 chữ trong 18 trang. Yếu tố sử thi trong “Trường ca làng Thạch Xá” nhằm ca ngợi những sự kiện, biến cố lớn lao của làng trong lịch sử dựng làng và giữ làng cùng biết bao thăng trầm với giọng điệu trầm hùng, đậm chất sử thi.

Cao Thanh Nam với bức tranh đang sáng tác.

Tranh của trưởng thôn

Ở nông thôn, trưởng thôn hẳn là nông dân, có khi là người thợ và cũng có lúc là chủ thầu xây dựng… Nhưng người làm nghề vẽ tranh thì có lẽ duy nhất là anh Cao Thanh Nam, trưởng thôn Liêm Hóa, xã Trung Hóa cũ, tỉnh Quảng Bình, nay là xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị.

Nếu được triển khai tốt, Nghị định sẽ góp phần thúc đẩy các hình thức sinh hoạt thơ ca trong đời sống văn hóa. Ảnh: QUANG HƯNG

Chờ bước tiến phát triển từ nghị định riêng cho văn học

Ngày 30/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 350/2025/NĐ-CP về khuyến khích phát triển văn học. Nghị định đã nhận được sự quan tâm của văn giới, với kỳ vọng hoạt động văn học sẽ có nhiều khởi sắc trong giai đoạn tới. Sau đây là lược ghi ý kiến một số nhà văn, nhà thơ về vấn đề này.