Phân cấp quản lý về cơ sở
Mỗi năm, hàng vạn lượt người từ khắp mọi miền đất nước và bạn bè quốc tế đến Thành Cổ Quảng Trị để dâng hương, tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống trong chiến dịch 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ thị xã Quảng Trị và Thành Cổ Quảng Trị vào năm 1972.
Sau những phút lắng đọng tri ân, mong muốn của nhiều du khách là Thành Cổ Quảng Trị có thêm các sản phẩm du lịch, dịch vụ và quà lưu niệm mang bản sắc riêng, góp phần lan tỏa giá trị của vùng đất biểu tượng cho khát vọng hòa bình.
Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm 81 ngày đêm năm 1972 (gọi tắt là Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị) gồm 7 di tích thành phần: Thành Cổ Quảng Trị, đôi bờ bến sông Thạch Hãn, Trường Bồ Đề, chốt Long Quang, chốt Ngô Xá Tây, nhà thờ Tri Bưu, ngã ba và nhà thờ Long Hưng. Tuy nhiên, lâu nay việc khai thác giá trị di tích chủ yếu dừng lại ở hoạt động đón khách đến tri ân, tưởng niệm tại Thành Cổ Quảng Trị và Bến thả hoa ở sông Thạch Hãn.
Mới đây, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Nguyễn Văn Phương đã có buổi làm việc với Thường trực Đảng ủy các phường, xã, đặc khu, trong đó có phường Quảng Trị, nơi có di tích trên.
Trên cơ sở đẩy mạnh xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp và kiến nghị của phường Quảng Trị về phân cấp quản lý di tích, đồng chí Nguyễn Văn Phương đã chỉ đạo phường Quảng Trị tập trung phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch gắn với phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị; khuyến khích xã hội hóa trong quản lý, phát triển du lịch tại các điểm di tích lịch sử, tạo ra các sản phẩm độc đáo, dịch vụ mới để thu hút khách du lịch, thúc đẩy kinh tế.
Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy giao Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan hoàn thiện các thủ tục pháp lý để phân cấp quản lý Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị cho phường Quảng Trị, hoàn thành trong quý III/2026; quan tâm nghiên cứu các giải pháp phát huy hiệu quả giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan khu vực hai bên bờ sông Thạch Hãn gắn với phát triển du lịch, dịch vụ; xem xét đầu tư các công trình tạo điểm nhấn kiến trúc, cảnh quan phù hợp quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực.
Tạo sức sống mới cho không gian di tích
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Lê Đức Tiến cho biết, Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị là di sản lịch sử đặc biệt quan trọng của quốc gia, có giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, giáo dục truyền thống cách mạng và phát triển du lịch. Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch cần chủ trì, phối hợp phường Quảng Trị và các sở, ban, ngành liên quan tham mưu hoàn thiện các thủ tục pháp lý để phân cấp quản lý Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị cho phường Quảng Trị.
Trước đó, tháng 4/2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị trên diện tích 454 ha. Đây là một bước ngoặt lớn về thay đổi tư duy quản lý di tích từ việc bảo tồn, khai thác từng điểm đơn lẻ sang không gian di tích kết nối quy mô lớn. Phạm vi không chỉ nằm trong Thành Cổ, mà trải rộng ra các khu vực lân cận thuộc huyện Triệu Phong và Hải Lăng trước đây.
Nhằm hiện thực hóa ý kiến của lãnh đạo các cấp, phường Quảng Trị định hướng nghiên cứu phát huy giá trị di tích gắn với phát triển văn hóa và du lịch bền vững khu vực đôi bờ sông Thạch Hãn, cũng như toàn bộ địa bàn có di tích với các nội dung chính gồm: Hoạt động tri ân và phát triển dịch vụ du lịch phong phú.
Cùng việc tổ chức tour, tuyến đặc sắc, phường sẽ tổ chức các hoạt động văn hóa định kỳ như: Chương trình nghệ thuật về hòa bình, lễ hội hoa đăng, triển lãm ảnh, giao lưu cựu chiến binh, tạo thêm trải nghiệm cho du khách.
Một điểm mới là khai thác du lịch sinh thái và trải nghiệm bằng các tour vượt sông Thạch Hãn, xe đạp, du thuyền ngắm cảnh, kết hợp thưởng thức ẩm thực địa phương. Chú trọng chuyển đổi số, xây dựng ứng dụng hoặc hệ thống thuyết minh tự động, bản đồ số và tour tham quan thực tế ảo để tăng sức hấp dẫn đối với du khách.
Ông Nguyễn Kham, lão thành cách mạng, 98 tuổi, nguyên Chánh Văn phòng Khu vực Vĩnh Linh (giai đoạn 1955-1973), nay ở tại khu phố Trí Bưu, phường Quảng Trị cho biết, nhiều lần Hội đồng nhân dân tỉnh và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh về tiếp xúc cử tri, nhân dân đều đề xuất, kiến nghị để phường Quảng Trị quản lý trực tiếp di tích. Vì vậy, tỉnh vùa chỉ đạo đưa di tích về phường quản lý là chủ trương phù hợp, đáp ứng mong muốn của cán bộ, nhân dân địa phương.
Nhiều ý tưởng xây dựng các sản phẩm lưu niệm mang đậm dấu ấn Thành Cổ Quảng Trị cũng đang được chuẩn bị triển khai để phục vụ du khách và Nhân dân. Qua đó, mỗi du khách đến Thành Cổ Quảng Trị, sẽ cảm nhận rõ hơn sức sống của một không gian văn hóa hòa bình được gìn giữ và bồi đắp trong hiện tại cũng như tương lai.
Theo đồng chí Lê Đức Tiến, cùng với bảo tồn, phát huy giá trị di tích còn là quá trình sáng tạo để di tích, di sản tiếp tục tỏa sáng trong đời sống. Việc phân cấp quản lý Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị cho phường Quảng Trị là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Di tích không chỉ được giữ gìn mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế, du lịch, giáo dục và công nghiệp văn hóa.
