Theo đó, một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo lần này là việc tổ chức lại hệ thống phân phối, giảm các tầng nấc trung gian; đồng thời chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm và trao thêm quyền chủ động về giá cho doanh nghiệp.
Giảm khâu trung gian, minh bạch trách nhiệm
Việc sửa đổi khung pháp lý về kinh doanh xăng dầu được đặt ra trong bối cảnh mô hình phân phối hiện nay đã bộc lộ một số bất cập. Hệ thống có nhiều tầng nấc trung gian, trong khi một số thương nhân phân phối, cửa hàng bán lẻ phản ánh tình trạng chiết khấu thấp, có thời điểm bằng 0, khiến hoạt động kinh doanh gặp khó khăn.
Theo Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) Trần Hữu Linh, trong khoảng 10-15 năm qua, hệ thống phân phối xăng dầu đã hình thành nhiều tầng nấc. Điều này có thể làm phát sinh thêm chi phí, đồng thời gây khó khăn trong xác định trách nhiệm của từng chủ thể khi thị trường xảy ra biến động hoặc nguồn cung bị gián đoạn.
Dự thảo nghị định vì vậy được xây dựng theo hướng thiết kế lại hệ thống phân phối, phân định rõ vai trò giữa khâu tạo nguồn, phân phối và bán lẻ; hạn chế mua bán lòng vòng giữa các thương nhân và loại bỏ những tầng nấc trung gian không cần thiết.
Đây cũng là nội dung Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh tại cuộc làm việc ngày 11/9 vừa qua, khi yêu cầu Bộ Công thương đổi mới thực chất hệ thống phân phối xăng dầu, cắt giảm khâu trung gian, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả thị trường.
Theo định hướng này, số lượng thương nhân đầu mối sẽ được rà soát trên cơ sở năng lực thực tế, bảo đảm những doanh nghiệp được xác định là đầu mối phải có đủ năng lực tạo nguồn và chịu trách nhiệm về nguồn cung. Cùng với đó, vai trò và trách nhiệm của thương nhân phân phối, bán lẻ cũng được xác định rõ hơn.
Một thay đổi đáng chú ý khác của dự thảo là đổi mới cơ chế điều hành giá xăng dầu theo hướng thị trường hơn. Theo định hướng được Bộ Công thương xây dựng, doanh nghiệp sẽ được trao quyền chủ động hơn trong việc xác định và điều chỉnh giá bán trên cơ sở công thức, các yếu tố chi phí và quy định quản lý giá của Nhà nước. Cơ quan quản lý chuyển trọng tâm từ kiểm soát trước sang giám sát, hậu kiểm, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp.
Cách tiếp cận này nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động của giá thế giới, đồng thời tạo dư địa cạnh tranh về giá giữa các doanh nghiệp. Tuy nhiên, quyền chủ động về giá phải đi cùng cơ chế giám sát đủ chặt, tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng vị trí thị trường để hình thành mức giá bất hợp lý.
Tại hội nghị, Thứ trưởng Công thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện nghị định theo hướng tạo lập một thị trường xăng dầu minh bạch, cạnh tranh, vận hành theo cơ chế thị trường nhưng vẫn bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước, nhất là đối với một mặt hàng thiết yếu có ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất, vận tải, đời sống người dân và ổn định kinh tế vĩ mô.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, việc sửa đổi các quy định không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp mà quan trọng hơn là phải xây dựng được cơ chế vận hành có khả năng thích ứng trước những biến động lớn của thị trường thế giới, bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống.
Yêu cầu này đặc biệt có ý nghĩa khi thị trường năng lượng quốc tế vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro từ địa chính trị, chi phí vận tải và khả năng gián đoạn các tuyến cung ứng. Tại cuộc họp về cung cầu năng lượng ngày 17/9, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cũng yêu cầu tuyệt đối không để xảy ra đứt gãy nguồn cung năng lượng cho đất nước trong bất kỳ tình huống nào.
Doanh nghiệp đề nghị chính sách phải sát thực tế
Cũng tại hội nghị, đại diện các doanh nghiệp phân phối xăng dầu tập trung phản ánh những vấn đề đang tác động trực tiếp tới hiệu quả kinh doanh, trong đó có chi phí phân phối, cơ chế chiết khấu, quan hệ mua bán giữa các chủ thể và trách nhiệm bảo đảm nguồn hàng.
Các doanh nghiệp cho rằng, nếu giảm được những tầng nấc trung gian không cần thiết, chi phí lưu thông có thể được tiết giảm, qua đó tạo thêm dư địa cho cạnh tranh và nâng cao hiệu quả của toàn hệ thống. Tuy nhiên, việc tổ chức lại thị trường cần có lộ trình phù hợp, tránh tạo ra xáo trộn hoặc làm gián đoạn hoạt động của các doanh nghiệp đang tham gia thị trường.
Một vấn đề khác được doanh nghiệp quan tâm là cơ chế xác định chi phí và lợi nhuận trong giá xăng dầu. Đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì mạng lưới phân phối, nhất là tại những địa bàn xa nguồn hàng, chi phí vận chuyển lớn.
Thực tế 9 tháng qua cho thấy, thị trường xăng dầu trong nước cơ bản được bảo đảm nguồn cung, song một số doanh nghiệp phân phối và cửa hàng bán lẻ đã phản ánh tình trạng chiết khấu thấp, có thời điểm bằng 0, làm hoạt động kinh doanh không có lãi.
Theo Bộ Công thương, mục tiêu cuối cùng của việc sửa đổi nghị định là xây dựng thị trường xăng dầu hoạt động thông suốt, hiệu quả, ổn định, minh bạch và cạnh tranh; đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống trước các cú sốc từ thị trường quốc tế.
Bên cạnh tổ chức lại hệ thống phân phối và đổi mới cơ chế giá, dự thảo tiếp tục đặt yêu cầu về dự trữ, tạo nguồn và bảo đảm cung ứng xăng dầu. Nhà nước vẫn cần có đủ công cụ can thiệp khi thị trường xuất hiện biến động bất thường, trong khi doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm cao hơn đối với nguồn hàng và hoạt động kinh doanh của mình.
Trước đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu Bộ Công thương tiếp tục lấy ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội, người dân và chuyên gia với tinh thần cầu thị, khẩn trương hoàn thiện dự thảo nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu và trình ban hành nghị định chậm nhất vào đầu tháng 10/2026. Như vậy, điểm cốt lõi của lần sửa đổi này không chỉ nằm ở việc thay thế một số quy định đã không còn phù hợp, mà hướng tới thiết lập lại cách vận hành của cả thị trường khi doanh nghiệp được trao thêm quyền chủ động, nhưng trách nhiệm về giá, nguồn cung và tính minh bạch cũng phải được xác lập rõ ràng hơn.
![[Video] Vốn FDI vào Việt Nam tăng 76,4%, vốn thực hiện cao nhất 5 năm](https://cdn.nhandan.vn/images/AFGUXNWdXbQ2IMTKAyr7cnXtgds9B1pQsC_9omkdrH5atxEpXRM9cS93N1b9Bv-T/3.png.avif)
