Trong chuyến thăm Syria mới đây, các nhà lãnh đạo hàng đầu Liên minh châu Âu (EU) đã mang đến cho Damascus những ưu đãi đặc biệt, nhằm hỗ trợ đất nước từng nhiều năm chìm trong xung đột tái thiết và phát triển. Trao “cành ô liu” cho Syria, lợi ích EU nhận lại cũng không hề nhỏ. Đó là cơ hội mở rộng ảnh hưởng tại một quốc gia có vị thế địa chính trị quan trọng hàng đầu trên bàn cờ chiến lược Trung Đông.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa là những quan chức cấp cao đầu tiên của EU đến Damascus kể từ khi cựu lãnh đạo Syria Bashar al-Assad bị lật đổ cuối năm 2024. Chuyến thăm gây ấn tượng mạnh mẽ bởi cái bắt tay nồng ấm giữa Brussels và Damascus.
Sau cuộc gặp Tổng thống lâm thời Syria Ahmed al-Sharaa, Chủ tịch EC tuyên bố, EU sẽ làm “tất cả những gì có thể để hỗ trợ Syria phục hồi và tái thiết”. Quá trình đó tập trung vào ba trụ cột chính, gồm xây dựng đối tác chính trị mới, tăng cường hợp tác kinh tế-thương mại và triển khai các gói hỗ trợ tài chính.
Không chỉ là lời hứa suông, EU ngay lập tức công bố gói hỗ trợ tài chính trị giá khoảng 620 triệu euro cho Syria trong giai đoạn 2026-2027, nhằm cải thiện cuộc sống người dân, tăng cường năng lực quản trị của chính quyền trong giai đoạn chuyển tiếp.
Trong lĩnh vực kinh tế, Liên minh Cờ xanh đề xuất đưa Syria tham gia các sáng kiến trong khuôn khổ Hiệp ước vì Địa Trung Hải, qua đó tiếp cận nguồn lực quan trọng phục vụ tiến trình xây dựng lại cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư. Về chính trị, EU khẳng định sẵn sàng hỗ trợ tiến trình chuyển tiếp hòa bình, bao trùm và thúc đẩy hòa giải dân tộc, đồng thời mở đường giúp Syria tái hòa nhập vào dòng chảy chung của khu vực và quốc tế.
Có nhiều nguyên nhân lý giải vì sao EU dành sự quan tâm đặc biệt cho Syria. Với vị trí địa chiến lược quan trọng - nằm ở bờ đông của Địa Trung Hải, giáp ranh với năm quốc gia Trung Đông và là nơi giao thoa của ba lục địa Á-Âu-Phi, Syria từ lâu đã trở thành một mắt xích quan trọng để duy trì cán cân quyền lực và an ninh trong khu vực.
Đối với EU, sự ổn định của Syria có liên hệ mật thiết với an ninh khu vực. Bất kỳ biến cố nào xảy ra ở quốc gia Trung Đông này cũng có thể kéo theo những hệ quả trực tiếp cho EU. Trên thực tế, dòng người tị nạn khổng lồ từ Syria, vượt Địa Trung Hải tràn vào Lục địa Già đã trở thành nỗi nhức nhối thường trực tại EU trong nhiều năm qua. Với mối quan hệ lợi ích sát sườn nêu trên, việc EU muốn củng cố tầm ảnh hưởng tại Syria là điều dễ hiểu.
Hơn nữa, bối cảnh tại Syria hiện nay mang đến thời cơ thuận lợi cho EU. “Bàn cờ chiến lược" tại Syria bị xóa đi chia lại sau khi nước này thay hàng ngũ lãnh đạo và đang nỗ lực tìm kiếm sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế để xây dựng lại đất nước. Đây là khởi đầu mới cho một quốc gia từng trải qua nhiều thập niên chìm trong bạo lực và bất ổn, song cũng là cơ hội để các cường quốc tái định hình vị thế tại Trung Đông.
Nhiều nước đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội. Trong đó đáng chú ý là mối quan hệ đổi chiều "từ thù thành bạn” giữa Mỹ và Syria. Năm 2025, quan hệ Mỹ-Syria chứng kiến bước ngoặt lớn khi Washington dỡ bỏ hoàn toàn lệnh trừng phạt, đưa Syria tham gia liên minh chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS), lần đầu đón tiếp Tổng thống Syria tại Nhà trắng kể từ khi quốc gia Trung Đông này giành độc lập năm 1946. Bên cạnh Mỹ, nhiều nước như Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, Saudi Arabia… cũng ráo riết cải thiện quan hệ với Syria.
EU cũng không thể chậm chân. Những năm gần đây, EU duy trì vị trí là một trong những nhà tài trợ chính cho Syria, với tổng mức hỗ trợ lên đến hơn 38 tỷ euro. Năm 2025, sau khi dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt kinh tế, Brussels liên tục đẩy mạnh đối thoại với Damascus. Chuyến công du lần này của các nhà lãnh đạo hàng đầu EU đến Syria một lần nữa cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của khối trong việc thiết lập ảnh hưởng lớn hơn tại Syria. Chủ tịch EC Ursula von der Leyen khẳng định, EU sẽ tiếp tục đồng hành và hỗ trợ Syria thông qua đối thoại và hợp tác lâu dài.
Sau nhiều năm nội chiến, Syria đang đứng trước cơ hội lịch sử để thay đổi vận mệnh dân tộc. Sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế, trong đó có EU, sẽ trở thành một đòn bẩy quan trọng để quốc gia Trung Đông hiện thực hóa khát vọng xây dựng lại đất nước. Song, đây cũng là mối quan hệ “có đi có lại”, mỗi “cành ô liu” đều mang những tính toán chiến lược.
