Nhà thơ Hải Như - Còn mãi những câu thơ giàu suy cảm

Sáng 20/12, tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của nhà thơ Hải Như (1923- 2023), Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp gia đình nhà thơ tổ chức tọa đàm “Nhà thơ Hải Như-Một thế kỷ suy tư”.
Đại diện gia đình nhà thơ Hải Như tặng hoa cho Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh.
Đại diện gia đình nhà thơ Hải Như tặng hoa cho Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh.

Cùng với việc tuyển tập “Hải Như-Thơ và tiểu luận” (Nhà xuất bản Hội Nhà văn) vừa mới phát hành, buổi tọa đàm là dịp để giới cầm bút phương nam và thân nhân của cố nhà thơ Hải Như ôn lại những kỷ niệm và tôn vinh những cống hiến của ông đối với nền văn học nước nhà.

Nhà thơ Hải Như (1923-2017) có họ tên đầy đủ Vũ Như Hải, quê gốc ở làng Bái Dương thuộc huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định.

Trước năm 1945, nhà thơ Hải Như hoạt động truyền bá quốc ngữ tại Hà Nội. Tháng 12/1946, ông gia nhập quân đội. Sau khi theo học lớp báo chí Huỳnh Thúc Kháng, ông làm báo Vệ Quốc Quân và báo Cứu Quốc.

Ngày đất nước thống nhất, ông cùng gia đình chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh sinh sống.

Bìa tác phẩm "Hải Như- Thơ và tiểu luận" vừa được phát hành.

Bìa tác phẩm "Hải Như- Thơ và tiểu luận" vừa được phát hành.

Nhà thơ Hải Như được nhiều người biết đến với tư cách tác giả phần lời của hai ca khúc nổi tiếng là “Như hoa hướng dương” (nhạc Tô Vũ) và “Thành phố hoa phượng đỏ” (nhạc Lương Vĩnh).

Cả đời ông gắn bó thi ca và rất tự hào về sứ mệnh thi ca: “Đi trên đất nước hôm nay tôi không mang theo giấy thông hành/ Tôi chỉ với những bài thơ/ Giấy thông hành nhà thơ phải do chính nhà thơ tự cấp/ Vượt mọi thử thách thời gian/ Đi vào vĩnh viễn trái tim người”.

Viết nhiều đề tài, thể loại, nhưng giới văn chương và độc giả thường nhắc đến ông như nhà thơ sáng tác nhiều bài thơ hay về Hồ Chí Minh. Đây là mảng thơ nổi bật nhất trong sự nghiệp của ông.

Sinh thời, nhà thơ Hải Như quan niệm: “Tôi không làm báo về Hồ Chí Minh, không xưng tụng lãnh tụ mà thông qua nhân vật trong bài thơ của tôi người đọc rút ra được bài học hoặc liên hệ với mình, đó là chức năng của văn học. Làm thơ về đề tài Hồ Chí Minh, tôi mong muốn được gửi gắm, ký thác những điều suy nghĩ theo năm tháng, cuộc đời. Tôi viết về con người Hồ Chí Minh theo cảm nhận của riêng tôi và gửi gắm vào đó những nỗi niềm của mình chứ không chỉ minh họa cụ Hồ là lãnh tụ và công đức”.

Quang cảnh buổi tọa đàm.

Quang cảnh buổi tọa đàm.

Ngày 8/9/1969, hình tượng Bác Hồ lần đầu tiên xuất hiện trong thơ Hải Như qua bài thơ “Chúng cháu canh giấc Bác ngủ, Bác Hồ ơi”. Đồng chí Trường Chinh khi đọc được bài thơ này trên Báo Nhân Dân số ra ngày 20/9/1969, đã nhận xét: “Bài thơ “Bác ơi” của nhà thơ Tố Hữu sáng tác cùng thời điểm là bài thơ con khóc cha, còn bài thơ “Chúng cháu canh giấc Bác ngủ, Bác Hồ ơi” của Hải Như là bài thơ quần chúng khóc lãnh tụ”.

Từ bài thơ này, nhà thơ Hải đã miệt mài cho ra đời nhiều tác phẩm hay về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những tập thơ quan trọng nhất của ông, như “Trái đất mai này còn lại tình yêu” (1985), “Bài thơ trên Bến Nhà Rồng” (1990), “ Thơ viết về Người” (2004) đều có những trang lấp lánh hình tượng Bác Hồ.

Theo nhà thơ Lê Thiếu Nhơn, nhà thơ Hải Như đã có nhiều trăn trở, để tìm ra con đường thi ca tiếp cận hình tượng Bác Hồ. Phong cách thơ Hải Như là dùng những câu ngắn để nói trực tiếp, không cần bóng bẩy: “Đứng trước khó khăn/ Bác Hồ dặn ta cười/ Và do đó mà ta biết khóc/ Khi nghĩ xấu/ Ta không còn đỏ mặt/ Ấy là khi ta bỏ mất ta rồi”.

Nhà văn Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu trong buổi tọa đàm.

Nhà văn Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu trong buổi tọa đàm.

Nhà văn, dịch giả Tô Hoàng chia sẻ, hai đặc điểm nổi bật trong thơ ca của nhà thơ Hải Như đó là: tấm lòng trắc ẩn, vui buồn trước đời sống của đồng bào mình, trước vận nước. Và sự không giống ai của nhà thơ. Hai điều này chính là điểm tựa giúp nhà thơ khơi được mạch nguồn riêng, tìm được cảm hứng riêng khi đặt bút viết về Bác Hồ.

Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là câu chuyện thường xuyên xuất hiện trong thơ Hải Như, ở nhiều cung bậc khác nhau. Thông qua hình tượng Hồ Chí Minh, những câu thơ Hải Như réo gọi từng người Việt Nam gạn dục khơi trong để hướng về phía trước, để hướng về chính nghĩa: “Ta hãy tự trả lời ta - Bạn hỡi/ Khi ta vui/ Và cả lúc ta buồn/ Tâm hồn ta có trong sáng đẹp hơn/ Trước phút đi xa Bác Hồ căn dặn/ Không đáng sợ kẻ thù trước mặt/ Sợ nhất/ Kẻ thù ẩn náu trong ta”.

Thiết nghĩ, những bài thơ của nhà thơ Hải Như, đặc biệt là những bài thơ ca ngợi phẩm chất, đạo đức, tác phong của Bác Hồ vẫn còn nguyên tính thời sự, sức sống trong việc “ Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh” của thế hệ hôm nay và mai sau.

Có thể bạn quan tâm

Nghi thức khai mạc Tuần lễ Tổ chức sự kiện và Triển lãm Việt Nam 2026. (Ảnh: KHÁNH LY)

Khai mạc Tuần lễ Tổ chức Sự kiện và Triển lãm Việt Nam 2026 tại Hà Nội

Ngày 17/10, Tuần lễ Tổ chức Sự kiện và Triển lãm Việt Nam 2026 (Vietnam Event & Exhibition Week 2026 - VEEW 2026) chính thức khai mạc tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC). Đây là nơi trao đổi chuyên môn, kết nối giao thương, tạo cơ hội hợp tác cho các doanh nghiệp trong ngành sự kiện, triển lãm, biểu diễn và dịch vụ cưới.

Chương trình nghệ thuật chính luận “Tổ Quốc Trong Tim” 2026 do Báo Nhân Dân tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Một nguồn lực của mô hình phát triển mới

Trong một mô hình phát triển mới dựa ngày càng nhiều vào tri thức, đổi mới sáng tạo, công nghệ, chất lượng con người, văn hóa không thể chỉ đứng ở “hậu phương” của kinh tế. Văn hóa vừa tạo nên hệ giá trị, niềm tin, kỷ cương, khát vọng phát triển; vừa trực tiếp tạo ra sản phẩm, thị trường, việc làm, tài sản trí tuệ, sức mạnh mềm.

Bộ sưu tập nội thất "Đòng Đòng" được thiết kế lấy cảm hứng từ văn hóa lúa nước.

Từ cảm hứng văn hóa đến thiết kế nội thất giàu bản sắc Việt

Thị trường nội thất ngày càng có nhiều lựa chọn, từ các thiết kế cổ điển giàu chi tiết, sản phẩm hiện đại chú trọng công năng đến những sáng tạo mang dấu ấn văn hóa riêng. Giờ đây, người tiêu dùng không chỉ nhìn nhận nội thất như vật dụng phục vụ trong sinh hoạt, mà còn thể hiện gu thẩm mỹ, cá tính và trải nghiệm sống.

Tỉnh Vĩnh Long công bố quy hoạch Di tích quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu. (Ảnh: HOÀNG TRUNG)

Vĩnh Long công bố quy hoạch Di tích quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu

Ngày 17/10, tại xã Ba Tri, Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long tổ chức Hội nghị công bố Quyết định phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu, tạo cơ sở để bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống yêu nước và phát triển du lịch.

Rất đông học sinh Trường trung học phổ thông Phan Chu Trinh đã đến dự xem phim "Đừng đốt" về Anh hùng liệt sĩ Đặng Thùy Trâm, mở đầu chương trình đưa điện ảnh vào hệ thống học đường. (Ảnh: Viện phim Việt Nam)

Bước đột phá của Viện Phim Việt Nam trong thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa

Ngày 16/10, Viện Phim Việt Nam đã tổ chức trình chiếu bộ phim điện ảnh “Đừng đốt” của đạo diễn Đặng Nhật Minh với khán giả là các em học sinh trung học phổ thông. Đây là hoạt động mở đầu cho một chương trình lâu dài đưa di sản điện ảnh vào hệ thống học đường, thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa.

Vòng xòe rộng mở. (Ảnh: THANH SƠN)

Lan tỏa giá trị di sản văn hóa Mường Lò-Lào Cai

Tối 16/10, tại Sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai tổ chức khai mạc Lễ hội Văn hóa, du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề "Xòe Thái-Trọn một vòng yêu", hướng tới kỷ niệm 5 năm nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Bộ phim tài liệu "Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son" đã chính thức ra mắt và được phát sóng trên kênh HTV9. (Ảnh: HTV)

Ra mắt phim về đồng chí Trần Trọng Tân, người Cộng sản kiên trung, nhà tư tưởng và lý luận sắc bén của Đảng

Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (TFS) phối hợp Đài Phát thanh-Truyền hình thành phố vừa ra mắt bộ phim tài liệu “Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son”, nhân dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của đồng chí, một nhà tư tưởng lý luận sắc bén, người cộng sản kiên trung và nhà lãnh đạo mẫu mực, trọn vẹn nghĩa tình.

Nguyễn Khắc Hòa trong một chương trình biểu diễn của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam. (Ảnh: HAA)

Câu chuyện “cổ tích” của nghệ sĩ opera Nguyễn Khắc Hòa

Trong đêm diễn vở opera “Tosca” của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam tại Nhà hát Hồ Gươm vừa qua, nhân vật Baron Scarpia của Nguyễn Khắc Hòa để lại ấn tượng với diễn xuất và chất giọng baritone xuất sắc. Ít ai biết, thành công đó là nỗ lực lớn của nam nghệ sĩ 33 tuổi qua những năm tháng miệt mài học tập và lao động nghệ thuật.

Đại sứ Việt Nam tại Đức Nguyễn Đắc Thành tặng hoa chúc mừng Giáo sư Đặng Ngọc Long. (Ảnh nhân vật cung cấp)

Giữa Berlin nghe tiếng đàn guitar kể câu chuyện văn hóa Việt Nam

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Cuộc thi và Festival guitar quốc tế Berlin đã trở thành điểm gặp gỡ quen thuộc của các tài năng guitar đến từ nhiều quốc gia, góp phần đưa những giai điệu, chất liệu và giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế. 

Tiết mục nghệ thuật biểu diễn tại lễ phát động. (Ảnh: MINH NGỌC)

Phát động sáng tác về đề tài thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng

Ngày 15/10, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức phát động Cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học, nghệ thuật (truyện ngắn, thơ, ca khúc) về đề tài thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng, nhằm lan tỏa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tri ân những người đã hy sinh, cống hiến vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Quang cảnh buổi gặp gỡ báo chí sáng 15/10. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Tổ chức Diễn đàn quốc gia bàn về văn hóa kinh doanh - trụ cột chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế

Với chủ đề “Văn hóa kinh doanh Việt Nam - Trụ cột quan trọng chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế, góp phần kiến tạo sức mạnh tổng hợp quốc gia”, Diễn đàn Quốc gia thường niên “Văn hóa với Doanh nghiệp” và tôn vinh doanh nghiệp đạt chuẩn Văn hóa kinh doanh Việt Nam năm 2026 sẽ diễn ra ngày 8/11 tại Hà Nội.