Nhà máy thông minh - Xu hướng sản xuất mới của thế giới
Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu thị trường Grand View Research (Mỹ), quy mô thị trường sản xuất thông minh toàn cầu có thể đạt gần 790 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 14% mỗi năm.
Sự kết hợp của các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật công nghiệp (IIoT), robot và dữ liệu lớn đang tạo ra những bước nhảy vọt trong sản xuất. Từ việc tối ưu hóa dây chuyền, dự báo lỗi thiết bị cho đến quản trị chuỗi cung ứng theo thời gian thực, các nhà máy ngày càng vận hành giống như một hệ sinh thái số hóa toàn diện.
Xu hướng này không chỉ diễn ra tại các nền công nghiệp phát triển như Đức, Nhật Bản hay Hàn Quốc mà đang lan rộng ra toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực giảm chi phí, nâng cao năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Đối với Việt Nam, một quốc gia đang trở thành trung tâm sản xuất quan trọng của khu vực, việc tiếp cận và làm chủ các mô hình sản xuất thông minh không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn liên quan trực tiếp đến vị thế của nền công nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Vai trò nhà máy thông minh tại Việt Nam
Thời gian qua, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia đã triển khai nhiều chương trình nhằm thúc đẩy sự phát triển của mô hình nhà máy thông minh, qua đó góp phần thực hiện các định hướng lớn về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia cho biết NIC đã phối hợp nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới để xây dựng các nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận mô hình sản xuất mới. Theo ông Hoài, một trong những sáng kiến đáng chú ý là việc NIC hợp tác Tập đoàn Siemens của Đức để xây dựng không gian trải nghiệm số về nhà máy thông minh.
Trong không gian này, các mô hình nhà máy hiện đại trên thế giới được mô phỏng bằng công nghệ số, giúp doanh nghiệp Việt Nam có thể trực tiếp quan sát cách các dây chuyền sản xuất thông minh vận hành.
“Các doanh nghiệp khi muốn chuyển đổi từ mô hình nhà máy truyền thống sang nhà máy thông minh có thể đến đây để tìm hiểu, trao đổi và nghiên cứu cách ứng dụng các công nghệ cũng như giải pháp của các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới”, ông Hoài chia sẻ.
Bên cạnh đó, NIC cũng đang hợp tác Tập đoàn Dassault Systèmes để xây dựng Trung tâm AI và Trung tâm Xuất sắc về mô phỏng số và trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam. Công nghệ mô phỏng số, theo ông Hoài, là một trong 11 công nghệ chiến lược đã được Thủ tướng Chính phủ xác định trong các định hướng phát triển khoa học công nghệ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thiết kế, vận hành và tối ưu hóa các nhà máy thông minh.
Thông qua các chương trình hợp tác quốc tế này, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã có cơ hội tiếp cận những giải pháp công nghệ tiên tiến, từng bước nâng cao năng lực sản xuất.
Hành trình chuyển đổi còn nhiều thách thức
Dù vậy, bức tranh chung của các nhà máy tại Việt Nam vẫn cho thấy quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất thông minh còn khá chậm. Theo các chương trình đánh giá do NIC phối hợp các đối tác Nhật Bản thực hiện, phần lớn dây chuyền sản xuất của doanh nghiệp trong nước vẫn đang ở giai đoạn sơ khai. Chỉ một số nhà máy quy mô lớn được đầu tư bởi các tập đoàn lớn mới bước đầu ứng dụng các mô hình sản xuất thông minh, tiêu biểu như một số nhà máy của VinFast. Còn lại, phần lớn doanh nghiệp vẫn đang trong quá trình tìm hiểu và chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi.
Theo ông Võ Xuân Hoài, việc xây dựng một nhà máy thông minh không phải là câu chuyện có thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Quá trình này bắt đầu từ thay đổi nhận thức của doanh nghiệp, sau đó là đầu tư thiết bị, xây dựng hệ thống quản trị và đào tạo nguồn nhân lực. Đây cũng là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, khi chi phí đầu tư công nghệ thường khá lớn trong khi rủi ro thị trường vẫn còn hiện hữu.
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất thông minh, theo ông Hoài, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp. Trước hết là việc xây dựng các không gian trải nghiệm công nghệ, tổ chức các chương trình đào tạo và tập huấn cho đội ngũ quản lý và vận hành nhà máy. Điều này giúp doanh nghiệp có thể tự đánh giá mức độ phát triển của mình và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp.
Bên cạnh đó, các cơ chế hỗ trợ đầu tư công nghệ cũng được xem là cần thiết. “Nếu doanh nghiệp phải tự đầu tư 100% chi phí chuyển đổi thì rủi ro sẽ rất lớn, đặc biệt khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa”, ông Hoài nhận định. Ngoài ra, các chính sách ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, cũng như các cơ chế thu hút kỹ sư và chuyên gia công nghệ, cũng có thể trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi.
Một hướng tiếp cận khác được đề xuất là Nhà nước ưu tiên đặt hàng đối với các doanh nghiệp áp dụng mô hình nhà máy thông minh, qua đó tạo ra thị trường ban đầu để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các mô hình sản xuất tiên tiến.
Khi nhà máy thông minh gắn với mô hình “sản xuất xanh”
Một xu hướng đáng chú ý trong tương lai của sản xuất thông minh là sự kết hợp giữa công nghệ số và năng lượng sạch. Theo các chuyên gia năng lượng, các nhà máy thông minh ngày càng tích hợp các giải pháp như điện mặt trời áp mái, hệ thống lưu trữ năng lượng và các nền tảng quản lý năng lượng thông minh. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn góp phần giảm phát thải carbon, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu.
Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đang ngày càng ưu tiên các tiêu chí phát triển bền vững, việc kết hợp sản xuất thông minh với năng lượng xanh có thể trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng cho doanh nghiệp Việt Nam.
Nhìn rộng hơn, sự phát triển của mô hình nhà máy thông minh không chỉ là câu chuyện đổi mới công nghệ của từng doanh nghiệp. Đó còn là bước chuyển quan trọng trong quá trình tái cấu trúc nền công nghiệp Việt Nam theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn. Nếu tận dụng tốt cơ hội từ các xu hướng công nghệ mới, kết hợp chính sách hỗ trợ phù hợp và sự chủ động của doanh nghiệp, những dây chuyền sản xuất thông minh hoàn toàn có thể trở thành động lực mới cho tăng trưởng công nghiệp.
