Bên chén trà xanh, Trần Văn Cháng nhớ lại thời nhỏ cùng bố mẹ lên nương trồng, phát cỏ, bóc quế khiến đôi chân quen leo núi trở nên săn chắc, cái tay cầm dao trở nên chai sạn.
Sinh năm 1969, năm 20 tuổi anh Cháng tham gia nghĩa vụ quân sự, đóng quân tại trường quân sự Ấp Bắc (nay là Trung đoàn 121 thuộc Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Lào Cai). Cuộc đời binh nghiệp rèn luyện tác phong kỷ luật, bản lĩnh chính trị, qua thử thách anh vinh dự được kết nạp Đảng ngay trong thời gian tại ngũ; thêm niềm vui được cô nuôi quân Nguyễn Thị Hậu cùng đơn vị đồng ý kết duyên vợ chồng ngay khi ra quân.
Hoàn thành nghĩa vụ trở về địa phương, hai vợ chồng chăm chỉ làm ăn, các đồi núi trọc, đất trống được dồn sức “đánh gốc, bốc trà” dần phủ mầu xanh bởi cây quế. Nhờ tích lũy qua các lần bán đồi quế đến kỳ thu hoạch, tiền không mua ô-tô, xây nhà như các hộ dân khác, anh Cháng tập trung mua thêm các đồi quế chung quanh, đến nay gia đình có hơn 20 ha, trong đó có vài ha quế hơn 20 tuổi.
Năm 2015, từ suy nghĩ sản phẩm quế làm ra cần có thị trường tiêu thụ ổn định, không để tư thương ép giá, anh Cháng được mời làm đại lý thu mua quế hữu cơ tại địa phương cho công ty TNHH Hương gia vị Sơn Hà chuyên sản xuất, chế biến, xuất khẩu các sản phẩm quế sang các nước EU và Mỹ. Trước yêu cầu mới của sản phẩm quế hữu cơ, cần quản lý chặt chẽ từ giống, chăm sóc, thu hoạch theo quy chuẩn châu Âu cho nên anh Cháng thành lập HTX Cháng Quế với bảy thành viên cùng 39 xã viên người dân tộc Dao trong bản, ban đầu có 343 ha quế. Sau khi mở rộng diện tích trồng quế hữu cơ, đến nay đã có 57 hộ tham gia, diện tích quản lý hơn 475 ha, tạo một vùng nguyên liệu bền vững, sản phẩm có chất lượng tinh dầu tốt, đủ tiêu chuẩn xuất khẩu.
Theo Bí thư chi bộ thôn Khe Dứa Đặng Tòn Nhị, trước kia cây quế được trồng tự phát, khi vợ chồng trẻ ra ở riêng được bố mẹ cho một đồi quế coi như của “hồi môn”, đây là một tập tục tốt đẹp của người Dao nơi này. Năm 1960 xã Viễn Sơn (cũ) có hai hợp tác xã là Công Tâm và Cộng Lực chuyên làm quế, là nòng cốt cho việc phát triển cây quế ở vùng cao. Năm 1970, Viễn Sơn phát động phong trào “Đồi quế nhớ ơn Bác Hồ” để tưởng nhớ Bác và khuyến khích người dân phát triển trồng quế. Đến nay, cả vùng Xuân Ái đã có hơn 7.000 ha quế, nhiều đồi quế có độ tuổi hơn 20 năm, trị giá nhiều tỷ đồng.
Với diện tích 20 ha quế từ 3 đến 20 tuổi, gia đình Trần Văn Cháng đã từ lâu không sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón. Anh cho biết, do đất ở đây tốt cho nên mỗi khi trồng chỉ việc phát sạch cỏ rồi đốt, sau đó trồng quế, cây cứ thế mà phát triển, một năm chỉ cần phát hai lần cỏ. Đối với quá trình khai thác, sau khi bóc quế từ trên đồi về thì phải phơi trên giàn cao hoặc sân sạch, không gần những khu vực có phân hóa học, thuốc hóa học, thuốc trừ sâu. Việc sản xuất quế an toàn, hữu cơ sẽ có giá bán ổn định và cao hơn một đến hai giá so với quế thường. Năm 2024, HTX Cháng Quế đã đưa ra thị trường gần 400 tấn quế vỏ, với giá bán 52.000 đồng/kg, thu về hơn 20 tỷ đồng, giúp các xã viên có cuộc sống khá giả.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Xuân Ái Hoàng Xuân Hùng đánh giá, Trần Văn Cháng là một đảng viên gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trước dân, làm giàu chính đáng. Anh đã vận động, cùng các xã viên tham gia chương trình quế hữu cơ một cách bền vững, các sản phẩm làm ra đều được tiêu thụ tốt, có uy tín trên thị trường. Đây là điểm sáng cần nhân rộng toàn vùng, bởi hiện nay xã mới có hơn 2.000 ha quế hữu cơ, phấn đấu đến năm 2030 sẽ có 4.000 ha quế hữu cơ nhằm thu hút đầu tư, xây dựng cơ sở chế biến sâu, nâng cao giá trị xuất khẩu của cây quế.
