Đến Bản Xèo những ngày này, thấy dọc hai bên đường từ các mảnh vườn nhỏ đến những triền đồi, cây dong riềng được trồng phủ khắp.
Tiếng cười nói rộn rã của đồng bào các dân tộc H’Mông, Dao, Giáy đang làm nương, tiếng xe máy ì ạch cõng những bao tải chứa đầy củ dong riềng mới được khai thác khiến bầu không khí ở đây hết sức sôi động.
Đang thoăn thoắt thu hoạch những củ dong riềng chính vụ trên nương đồi của gia đình, anh Cứ A Vàng, dân tộc H’Mông ở thôn Tả Lèng phấn khởi cho biết, dong riềng năm nay được mùa, củ to.
Chỉ với diện tích nương nhỏ khoảng 0,5 ha, gia đình anh dự kiến thu được 10 tấn củ tươi, với giá hiện tại khoảng 2.500 đồng/kg sẽ mang về khoản tiền không nhỏ để trang trải cuộc sống. Đối với đồng bào vùng cao xã Bản Xèo, cây dong riềng vốn không xa lạ.
Bao đời nay người dân vẫn trồng một vài khoảnh nhỏ để làm bún, làm miến ăn trong gia đình. Nhưng vài năm trở lại đây, khi nhu cầu thị trường tăng, miến dong trở thành sản phẩm OCOP, cây dong riềng cũng trở thành cây hàng hóa, cây xóa đói, giảm nghèo cho người dân.
Trưởng thôn San Lùng Tẩn Dùn Thiều cho biết: “Ngày trước, cuộc sống của bà con trong thôn còn nhiều khó khăn, quanh năm chỉ trông chờ vào cây lúa, cây ngô năng suất thấp. Đường giao thông cách trở khiến việc giao thương, buôn bán gần như đình trệ.
Từ khi được vận động chuyển đổi sang trồng dong riềng cùng với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước trong xây dựng hạ tầng giao thông cho nên hàng hóa lưu thông thuận tiện hơn, đời sống người dân ngày càng khấm khá.
Toàn thôn hiện có 124 hộ thì 70 hộ trồng dong riềng với tổng diện tích hơn 30 ha”. Ngoài việc thu hoạch đem bán cho các thương lái, nhiều hộ dân ở Bản Xèo đã chủ động thành lập các hợp tác xã sản xuất miến dong, liên kết với người dân để hình thành chuỗi khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ, tránh tình trạng “được mùa rớt giá”.
Từ đó, bà con cũng yên tâm đầu tư phân bón, mở rộng diện tích, chăm sóc theo quy trình để nâng cao hiệu quả. Giám đốc Hợp tác xã miến dong Hưng Hiền Cồ Thị Hiền cho biết: Nhận thấy tiềm năng từ cây dong riềng cùng với kinh nghiệm đã học hỏi, gia đình chị mạnh dạn đầu tư mở hợp tác xã (HTX) để liên kết với người dân. Hiện HTX có 10 lao động là người địa phương trực tiếp sản xuất tại cơ sở cùng hàng chục hộ dân tham gia liên kết trồng cây dong riềng.
Trung bình mỗi ngày cơ sở của chị sản xuất khoảng 1-2 tạ miến khô, tương đương khoảng 5 tấn củ tươi, với đầu ra hiện tại cung không đủ cầu cho nên sản lượng của người dân thu hoạch đến đâu HTX thu mua hết đến đó. Nhờ cây dong riềng, nhiều hộ dân ở Bản Xèo từ chỗ thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo đã vươn lên, có thu nhập ổn định.
Gia đình anh Lý Láo Tả ở thôn San Lùng có 1 ha đất, trước kia chủ yếu trồng cây ngô cho thu nhập thấp. Vài năm trở lại đây, nhận thấy tiềm năng và hiệu quả của cây dong riềng cho nên đã mạnh dạn chuyển đổi. Với khí hậu thuận lợi và được chính quyền địa phương hướng dẫn kỹ thuật, mỗi năm gia đình anh thu hoạch hơn 20 tấn củ dong tươi, trừ các khoản chi phí, thu về gần 50 triệu đồng.
Mới đây, nhờ chính sách hỗ trợ xóa nhà tạm của Nhà nước, gia đình anh được nhận 60 triệu đồng, cộng với số tiền tích lũy từ những vụ dong riềng bội thu, giấc mơ về một ngôi nhà kiên cố của anh đã thành hiện thực. Căn nhà mới không chỉ là chỗ che mưa nắng mà còn là điểm tựa để gia đình thêm vững tin vào tương lai. “Có nhà mới tôi mừng lắm, không còn phải sống tạm bợ như trước.
Giờ ổn định rồi, tôi sẽ tiếp tục mở rộng diện tích trồng dong riềng, tập trung phát triển kinh tế, cho con cái được học hành đầy đủ”, anh Tả phấn khởi. Xã Bản Xèo có 7.338 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Dao, H’Mông, Giáy,... trong đó có đến hơn 1.000 hộ nghèo và cận nghèo.
Năm 2025 toàn xã có gần 100 ha dong riềng, sản lượng ước đạt hơn 2.500 tấn củ, năng suất trung bình 20-25 tấn/ha, giá bán dao động khoảng 2.500 đồng/kg. Theo ước tính, bình quân mỗi ha dong riềng cho thu nhập khoảng hơn 60 triệu đồng, cao gấp 2-3 lần so với cây trồng khác như ngô hoặc lúa nương.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Ngô Quốc Cường cho biết: “Chúng tôi xác định dong riềng là cây trồng chủ lực trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp của xã. Không chỉ vì năng suất, hiệu quả cao mà còn bởi đây là cây hợp thổ nhưỡng, dễ canh tác, gắn liền với nghề chế biến miến dong truyền thống ở địa phương.
Mục tiêu của xã là hình thành vùng sản xuất tập trung có liên kết bao tiêu, đưa dong riềng thành sản phẩm đặc sản gắn thương hiệu Bản Xèo”. Thời gian tới, địa phương sẽ triển khai mở rộng diện tích trồng dong riềng lên thêm 40 ha ở các thôn như Cửa Cải, Ná Din; đồng thời bố trí cán bộ hướng dẫn nhân dân trồng và chăm sóc theo đúng kỹ thuật, góp phần tăng năng suất và thu nhập.
