Xã Trung Sơn, tỉnh Phú Thọ có hơn 4.000 ha đất lâm nghiệp, địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích. Đặc điểm thổ nhưỡng với tầng đất dày, độ ẩm cao, khí hậu ôn hòa quanh năm tạo điều kiện thuận lợi cho cây quế sinh trưởng và phát triển. Không chỉ có lợi thế tự nhiên, Trung Sơn còn là địa phương có truyền thống trồng quế từ lâu đời.
Qua nhiều thế hệ, người dân đã tích lũy được những kinh nghiệm quý trong trồng, chăm sóc và khai thác quế, hình thành nền tảng vững chắc cho việc phát triển cây trồng này theo hướng hàng hóa. Từ trồng rải rác ban đầu, đến nay quế đã trở thành cây trồng chủ lực, giữ vai trò then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế đồi rừng của xã Trung Sơn. Toàn xã hiện có 1.442 hộ trồng quế với diện tích hơn 2.800 ha.
Là một trong những người tiên phong đưa cây quế về trồng tại Trung Sơn là bà Đinh Thị Linh, Bí thư Chi bộ khu Nhồi. Bà Linh chia sẻ, những năm 1988-1989, kinh tế bà con còn rất vất vả, chủ yếu làm nương rẫy, đời sống bấp bênh. Gia đình tôi là một trong những hộ đầu tiên được Nhà nước vận động trồng quế và hỗ trợ 300 cây giống. Ban đầu, chúng tôi trồng xen canh quế với sắn để lấy ngắn nuôi dài. Đến năm 2012, với 2 ha quế đến kỳ khai thác, gia đình thu về khoảng 300 triệu đồng.
Nhận thấy tiềm năng rõ rệt, gia đình bà tiếp tục mở rộng diện tích lên 5 ha, đồng thời vận động các hộ trong khu cùng chuyển đổi sang trồng quế. Đến nay, hơn 80% số hộ ở khu Nhồi đã gắn bó với cây quế, nhiều gia đình từng sống du canh, du cư, nay đã ổn định sản xuất, từng bước vươn lên thoát nghèo. Toàn khu hiện có hơn 85 ha quế, vừa mang lại thu nhập, vừa góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng trong cộng đồng.
Nếu khu Nhồi là minh chứng cho sự khởi đầu, thì khu Đâng được xem là “vựa quế” của Trung Sơn, nơi cây quế thật sự phát huy hiệu quả kinh tế rõ nét. Khu Đâng hiện có 95 hộ với 370 nhân khẩu, gồm ba dân tộc Mường, Dao và H'Mông sinh sống. Điều đáng chú ý, 100% số hộ trong khu đều trồng quế, với tổng diện tích hơn 200 ha, trong đó khoảng 100 ha đã cho thu hoạch ổn định. Thu nhập bình quân từ quế đạt khoảng 200 triệu đồng/ha. Có hộ trồng từ 2-3 ha, hộ nhiều lên tới hàng chục héc-ta.
Nhờ cây quế, khu Đâng hiện chỉ còn 5 hộ nghèo, trở thành khu có tỷ lệ hộ nghèo thấp nhất toàn xã. Đồng chí Đinh Văn Nghị, Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng khu Đâng cho biết: “Cây quế đã làm thay đổi căn bản đời sống của bà con. Khi quế được 3-5 năm tuổi, người dân đã có thể tỉa cành, mỗi ngày thu nhập từ 300-500 nghìn đồng. Đến kỳ khai thác chính, vỏ, lá, lõi đều bán được, hầu như không bỏ đi phần nào; giá vỏ quế tươi hiện đạt hơn 20 nghìn đồng/kg. Lá và vỏ được sử dụng để chưng cất tinh dầu, mang lại giá trị kinh tế cao, trong khi lõi quế là nguyên liệu cho các cơ sở chế biến gỗ ép.
Thị trường tiêu thụ ổn định, thương lái thường xuyên đến tận vườn thu mua, giúp người dân yên tâm sản xuất. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, cây quế còn góp phần quan trọng trong bảo vệ môi trường sinh thái. Với tán lá dày, bộ rễ ăn sâu, quế giúp giữ đất, chống xói mòn, nâng cao độ che phủ rừng. Quá trình phát triển cây quế cũng gắn liền với việc quản lý, bảo vệ rừng, hạn chế tình trạng phá rừng làm nương rẫy, từng bước hình thành sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.
Nhận thức rõ thế mạnh của cây quế, Đảng bộ xã Trung Sơn đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/ĐU ngày 4/9/2025 về phát triển kinh tế đồi rừng, trọng tâm là cây quế giai đoạn 2025-2030. Nghị quyết xác định rõ mục tiêu xây dựng vùng quế tập trung, bền vững, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao đời sống nhân dân.
Bí thư Đảng ủy xã Trung Sơn Đinh Hải Nam cho biết, phát triển cây quế không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là nhiệm vụ chính trị lâu dài. Khi người dân có thu nhập ổn định từ rừng, họ sẽ tự giác giữ rừng, bảo vệ rừng. Đây chính là nền tảng cho phát triển bền vững và để nghị quyết đi vào cuộc sống, xã Trung Sơn tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, chú trọng quy hoạch, quản lý hơn 3.050 ha rừng phòng hộ; duy trì rừng sản xuất và trồng mới khoảng 100 ha quế mỗi năm, phấn đấu đến năm 2030 đạt 3.000 ha quế.
Cùng với mở rộng diện tích, xã đẩy mạnh chuyển giao khoa học-kỹ thuật, lựa chọn giống quế chất lượng cao, tập huấn quy trình trồng, chăm sóc, khai thác theo hướng bền vững. Song song với đó, Trung Sơn từng bước đầu tư hạ tầng lâm nghiệp, mở đường vào các khu đồi rừng, khuyến khích thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã, tạo điều kiện thu hút doanh nghiệp chế biến tinh dầu và các sản phẩm từ quế, hướng tới hình thành chuỗi sản xuất khép kín, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.
Từ thực tiễn sinh động ở Trung Sơn cho thấy, khi chủ trương đúng, Nghị quyết sát thực tiễn và được nhân dân đồng thuận, thì kinh tế đồi rừng không chỉ mang lại của cải vật chất mà còn tạo dựng niềm tin, khơi dậy ý chí vươn lên của đồng bào các dân tộc. Những cánh rừng quế xanh ngát hôm nay không chỉ là tài sản kinh tế, mà còn là biểu tượng của sự đổi mới tư duy, của mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Với truyền thống sản xuất lâu đời và sự lãnh đạo quyết liệt của Đảng bộ, chính quyền, cây quế đang và sẽ tiếp tục là trụ cột phát triển kinh tế, góp phần đưa Trung Sơn từng bước vươn lên, xây dựng vùng đồi rừng xanh, giàu và bền vững.
