Đó là bà Nguyễn Thị Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Bản Dao, người đã nhiều năm gắn bó với cây sả, thắp lên khát vọng thoát nghèo bền vững cho cộng đồng.
Phường Thống Nhất chủ yếu là diện tích đất đồi, nông dân nơi đây chủ yếu canh tác cây sả (sả chanh) để mưu sinh và là nguồn thu nhập chính. Có những thời điểm, sản phẩm giá bán rất cao, người dân làm ra tới đâu, tiêu thụ hết tới đó.
Thực tế nêu trên khiến cho người dân tự phát, ồ ạt mở rộng diện tích sản xuất. Khi cung vượt quá cầu dẫn tới giá sản phẩm xuống thấp, chỉ khoảng 2.000 đồng/kg, nhiều hộ dân lao đao vì không tiêu thụ được đã đốt bỏ cả ruộng sả để chuyển sang trồng loại cây khác.
Không những vậy, đất đồi khu vực nơi đây rất khó canh tác trong điều kiện khô cằn và thiếu nước. Điều đó khiến bà Bình trăn trở, suy nghĩ tìm lời giải cho bài toán khó về phát triển kinh tế bền vững gắn với tạo việc làm thường xuyên tại địa phương. Bà Bình cho biết: “Cơ duyên tới khi cùng sinh hoạt trong Chi hội phụ nữ, tôi đã được đi tham quan, học hỏi các mô hình kinh tế tại các địa phương khác.
Từ những lần đi thực tế trực tiếp tại huyện Lương Sơn, Yên Thủy (tỉnh Hòa Bình trước đây), tôi nhận ra hướng đi khả thi cho sản phẩm địa phương, đó là chiết xuất tinh dầu sả để tạo ra giá trị cao hơn. Tôi hiểu rằng, chỉ khi chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu, sản phẩm mới có thể đứng vững trước biến động thị trường”.
Năm 2015, Hợp tác xã Nông nghiệp Bản Dao chính thức ra đời. Những ngày đầu, hợp tác xã đối mặt với muôn vàn khó khăn, thách thức: Vốn ít, kinh nghiệm hạn chế, cơ sở vật chất gần như tay trắng. Chưa có dây chuyền chưng cất, hợp tác xã phải thu mua sả nguyên liệu của người dân rồi thuê cơ sở bên ngoài chế biến tinh dầu. Chi phí cao, lợi nhuận thấp, đi lại xa xôi, vất vả, thế nhưng chính quyết định bao tiêu toàn bộ sản lượng cây sả đã tạo ra “điểm tựa” quan trọng giúp người dân yên tâm, không còn phải lo đầu ra.
Niềm tin bắt đầu được gây dựng. Năm 2019, Đề án “Trồng và chế biến tinh dầu sả theo chuỗi giá trị nhằm cung cấp các sản phẩm an toàn cho người sử dụng, thân thiện với môi trường” của bà Bình đoạt giải tại cuộc thi “Phụ nữ và tương lai của nền kinh tế xanh”. Khoản hỗ trợ 150 triệu đồng tuy không lớn, nhưng là nguồn lực quý giá với một hợp tác xã còn non trẻ.
Từ nền tảng đó, bà Bình vận động thêm vốn góp của các thành viên và vay ngân hàng, đầu tư khoảng 500 triệu đồng xây dựng nhà xưởng, mua dây chuyền chưng cất tinh dầu hiện đại. Khi tự chủ được khâu chế biến, hợp tác xã bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới, chất lượng tinh dầu ổn định, quy trình sản xuất bài bản, chi phí giảm, giá trị gia tăng cao hơn. Không dừng ở sản xuất, bà Bình còn chú trọng đầu tư nhãn mác, bao bì để nâng tầm giá trị sản phẩm, tạo uy tín với người tiêu dùng.
Đáng chú ý, năm 2021, khi đại dịch Covid-19 bùng phát, nhu cầu tinh dầu sả tăng cao, sản phẩm của hợp tác xã liên tục “cháy hàng”... Hành trình dài của cây sả chanh nhỏ bé trên mảnh đất Thống Nhất ghi dấu sự nỗ lực không ngừng nghỉ của cá nhân bà Bình và các thành viên hợp tác xã. Năm 2020, sản phẩm tinh dầu sả chanh của hợp tác xã được Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình (trước đây) cấp chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh.
Năm 2021, sản phẩm tinh dầu sả chanh của Hợp tác xã Nông nghiệp bản Dao (phường Thống Nhất) được Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình (cũ) công nhận đạt OCOP 3 sao cấp tỉnh; năm 2022 được chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp khu vực; năm 2023 đạt danh hiệu sản phẩm tiêu biểu các tỉnh phía bắc; năm 2024, sản phẩm được bình chọn trong Tốp 3 sản phẩm “Người tiêu dùng yêu thích” và đoạt tiếp giải thưởng “Mai An Tiêm” của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam...
Những danh hiệu ấy không chỉ là vinh danh một sản phẩm, mà còn là minh chứng cho hướng đi đúng đắn của kinh tế hợp tác gắn với chế biến sâu. Đến nay Hợp tác xã Nông nghiệp bản Dao đã có 86 thành viên, 100% là người dân tộc thiểu số, thu nhập ổn định khoảng từ 5 đến 6 triệu đồng/ người/tháng.
Con số ấy dù chưa lớn, nhưng ở một bản vùng cao, đó là bước tiến dài trên hành trình giảm nghèo bền vững. Không dừng lại ở tinh dầu sả, những năm qua, hợp tác xã đã mở rộng sang các sản phẩm như cam, bưởi, mật ong, măng; chế biến thêm tinh dầu cam, bưởi, quế từ vùng nguyên liệu tại chỗ.
Năm 2025, hai sản phẩm “Bưởi bản Dao Thống Nhất” và “Cam bản Dao Thống Nhất” được công nhận OCOP 3 sao, giúp hơn 4 ha cam tiêu thụ thuận lợi dịp Tết Nguyên đán 2026. Điều đáng nói, mô hình sản xuất của bà Bình đã góp phần định hình tư duy sản xuất nông nghiệp xanh, bền vững ngay tại địa phương khi gắn trồng trọt với chế biến, gắn sản phẩm với thương hiệu, gắn lợi ích kinh tế với bảo vệ môi trường, có trách nhiệm vì cộng đồng.
Ông Nguyễn An Hà, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Thống Nhất cho biết: Hợp tác xã Nông nghiệp bản Dao là đơn vị tiêu biểu có nhiều đóng góp tích cực cho địa phương. Những năm qua, đơn vị đã giúp nhiều người dân trồng sả trên địa bàn phường và các vùng lân cận có đầu ra ổn định. Ngoài ra, hợp tác xã còn phát triển các sản phẩm nông nghiệp theo hướng nông nghiệp xanh, bền vững, góp phần tạo việc làm ổn định, xóa đói, giảm nghèo bền vững cho người dân.
Những thành quả đạt được càng thôi thúc bà Nguyễn Thị Bình tiếp tục dám nghĩ, dám làm để đưa sản phẩm của hợp tác xã ra khỏi thị trường trong nước và từ đó triển khai, bố trí, sắp xếp lại các khâu sản xuất, chế biến với ý định đưa sản phẩm củ sả tới thị trường Nhật Bản.
Điều đó đòi hỏi cần đầu tư thêm máy móc, tìm hiểu thêm những yêu cầu khắt khe của thị trường và điều chỉnh sản xuất. Bà Bình cho biết, chúng tôi mong muốn được Nhà nước hỗ trợ thêm vốn, trang thiết bị máy móc để nâng cấp quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, được hỗ trợ đào tạo ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất và quảng bá sản phẩm, từ đó đưa sản phẩm vươn tới những thị trường lớn hơn.
Nhìn lại hành trình 10 năm khởi nghiệp, câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bình không đơn thuần là thành công của một sản phẩm nông nghiệp mà còn là câu chuyện về tinh thần vượt khó, dám nghĩ dám làm, mạnh dạn đưa sản phẩm vươn ra “biển lớn” của một hợp tác xã nhỏ.
Với những nỗ lực không ngừng và thành tích đạt được, nhiều năm liền, bà Nguyễn Thị Bình đã được Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình (trước đây) tặng thưởng nhiều bằng khen và danh hiệu “Phụ nữ tiêu biểu Việt Nam năm 2024”; “Phụ nữ cao tuổi tiêu biểu Việt Nam năm 2025”.
