Ngành thi hành án dân sự vượt khó, tạo dấu ấn đột phá

LTS: Từ những vụ án nghìn tỷ đồng đến hàng trăm nghìn hồ sơ thi hành án mỗi năm, áp lực đối với hệ thống thi hành án dân sự ngày càng lớn, nhất là trong bối cảnh tổ chức bộ máy được sắp xếp theo mô hình mới, nguồn nhân lực còn nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, chính trong khó khăn, thách thức ấy, hệ thống thi hành án dân sự đã cho thấy khả năng thích ứng và đổi mới mạnh mẽ để liên tục hoàn thành và vượt các chỉ tiêu được giao.

Loạt bài “Ngành thi hành án dân sự vượt khó, tạo dấu ấn đột phá” ghi nhận những nỗ lực đổi mới của hệ thống từ Trung ương đến địa phương, từ những cán bộ thi hành án không quản ngày đêm miệt mài làm việc đến những chuyển biến mạnh mẽ trong quản trị và chuyển đổi số. Đây cũng là câu chuyện về cách ngành thi hành án dân sự vượt qua khó khăn, áp lực để nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường minh bạch, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và củng cố niềm tin của người dân vào công lý.

Bài 1: Giải bài toán nhân lực bằng sức mạnh công nghệ số

Thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, từ ngày 1/7/2025, hệ thống thi hành án dân sự được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối chỉ đạo, cấp Trung ương chỉ còn Cục Quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp; ở địa phương, 63 Cục thi hành án dân sự cấp tỉnh được tổ chức lại thành 34 cơ quan thi hành án dân sự tỉnh, thành phố, trực tiếp quản lý 355 Phòng thi hành án dân sự khu vực. Đây được coi là bước chuyển mạnh mẽ, mang tính chiến lược chưa từng có trong cải cách tổ chức bộ máy, kiện toàn nhân sự của ngành thi hành án dân sự.

Khi biên chế giảm, nhiệm vụ tăng

Mô hình mới đến nay đã duy trì hoạt động ổn định, giúp thống nhất đầu mối quản lý, tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, việc sắp xếp lại bộ máy thi hành án dân sự cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức trong đó phải kể đến nguồn nhân lực.

Tính đến ngày 30/5/2026, Hệ thống thi hành án dân sự đã cơ bản kiện toàn xong đội ngũ lãnh đạo, quản lý và thực hiện 7.561 biên chế trên tổng số 8.375 biên chế được giao, còn thiếu đến hơn 800 biên chế.

Trong bối cảnh thu gọn đầu mối, tinh giản biên chế, đặc biệt là thiếu Chấp hành viên, song khối lượng công việc ngày càng gia tăng với nhiều vụ án lớn, phức tạp đã và đang tạo ra sức ép rất lớn với các cơ quan thi hành án dân sự cũng như đội ngũ chấp hành viên, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thực hiện chỉ tiêu, nhiệm vụ của các đơn vị.

Trước tình hình trên, Cục trưởng Quản lý thi hành án dân sự Nguyễn Thắng Lợi cho hay, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, đặc biệt Nghị quyết 57/NQ-TW về chuyển đổi số, hệ thống thi hành án dân sự xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính đột phá và tất yếu.

Đáng chú ý, ngày 20/1/2026 hệ thống thi hành án dân sự vận hành Nền tảng số trên toàn quốc với 4 phân hệ (Biên lai điện tử, Hỗ trợ ra quyết định thi hành án, Tổ chức thi hành án, Giải quyết khiếu nại, tố cáo), đánh dấu giai đoạn chuyển đổi số toàn diện của ngành. Trung tâm điều hành thông minh (IOC) được khánh thành từ 2/4/2026, tạo nền tảng triển khai quản trị điều hành trên môi trường số, tạo chuyển biến căn bản trong công tác quản lý, điều hành của hệ thống thi hành án dân sự: từ quản lý thủ công sang quản trị số; từ báo cáo định kỳ sang điều hành theo thời gian thực; tăng cường khả năng giám sát, cảnh báo sớm, phân tích, dự báo; nâng cao tính minh bạch, hiệu lực, hiệu quả trong tổ chức thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao.

Chuyển đổi số đang lan tỏa mạnh mẽ trong toàn hệ thống thi hành án dân sự và từng bước phát huy hiệu quả rõ nét. Minh chứng là năm 2025, toàn hệ thống đã hoàn thành và vượt các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao; kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cũng rất khả quan, cho thấy nhiều triển vọng hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu, nhiệm vụ cả năm.

Theo Cục trưởng Quản lý thi hành án dân sự, một trong những yếu tố quyết định để hệ thống thi hành án dân sự hoàn thành vượt chỉ tiêu chính là đổi mới phương thức quản trị gắn với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đưa chuyển đổi số trở thành “đòn bẩy” quan trọng.

“Việc chuẩn hóa dữ liệu, tăng cường theo dõi bằng các công cụ điều hành, báo cáo kịp thời giúp lãnh đạo các cấp nắm chắc tình hình, điều hành dựa trên số liệu, kịp thời cảnh báo và xử lý các điểm nghẽn. Khi quy trình được số hóa và dữ liệu được cập nhật đầy đủ, năng suất lao động được nâng lên, góp phần bù đắp đáng kể sự thiếu hụt về biên chế”, ông Lợi chia sẻ.

Khi quy trình được số hóa và dữ liệu được cập nhật đầy đủ, năng suất lao động được nâng lên, góp phần bù đắp đáng kể sự thiếu hụt về biên chế.

Cục trưởng Quản lý thi hành án dân sự Nguyễn Thắng Lợi

​Công nghệ trở thành “trợ thủ” đắc lực trong thi hành các vụ án nghìn tỷ

Trong bức tranh chuyển đổi số chung, thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu khi là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC) từ tháng 1/2026. Đồng thời, đây cũng là đơn vị tiên phong đưa vào vận hành chính thức phần mềm tổ chức thi hành án từ ngày 9/1/2026, tạo nền tảng nâng cao hiệu quả quản lý, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thi hành án.

Sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh hoạt động theo mô hình một cấp với 6 phòng chuyên môn và 19 Phòng Thi hành án dân sự khu vực. Tuy nhiên, cùng với quy mô, khối lượng công việc ngày càng lớn, đơn vị đang đối mặt với áp lực thiếu hụt nhân lực đáng kể. Đến tháng 5/2026, biên chế hành chính được giao là 1.009 người nhưng số biên chế thực có chỉ đạt 850 người, thiếu 159 biên chế.

Ông Đỗ Phong Hóa, Phó trưởng thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh cho hay, với đặc thù của TP Hồ Chí Minh, lượng việc lớn bằng 20%, lượng tiền bằng 40% giá trị thi hành của cả nước, trong khi địa bàn rộng, khối lượng thi hành án rất lớn, biên chế lại giảm, nhiều vị trí lãnh đạo còn thiếu, buộc cơ quan thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh phải đi trước một bước; coi chuyển đổi số là giải pháp tất yếu để tăng minh bạch, kiểm soát quy trình và bảo đảm quyền lợi người dân.

Điển hình trong vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm, đây là vụ án đặc biệt nghiêm trọng, có quy mô rất lớn, tính chất phức tạp; đặc biệt, số lượng người được thi hành án (trái chủ) lên đến hàng chục nghìn người, đặt ra áp lực rất lớn đối với công tác tổ chức thi hành án. Trong bối cảnh đó, phương thức tổ chức thi hành án thủ công truyền thống dần bộc lộ những hạn chế rõ rệt, không còn đáp ứng được yêu cầu về tốc độ, độ chính xác. Trên cơ sở nhận thức rõ thực tiễn này, Thi hành án dân sự Thành phố đã chủ động triển khai xây dựng các phần mềm chuyên dụng nhằm phục vụ toàn diện cho quá trình tổ chức thi hành án, tạo nền tảng cho việc quản lý hiện đại, đồng bộ và hiệu quả.

Nổi bật trong đó là việc xây dựng và đưa vào sử dụng phần mềm phân loại tài sản thi hành án và thanh toán tiền thi hành án - một công cụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc xử lý khối lượng dữ liệu lớn với yêu cầu chính xác gần như tuyệt đối.

Một chấp hành viên tham gia trực tiếp thi hành vụ án này cho hay: Với hơn 43 nghìn người được thi hành án trong vụ án Vạn Thịnh Phát, việc chi trả theo phương thức thủ công gần như không khả thi. Nếu thực hiện theo cách truyền thống, mỗi ngày chỉ có thể giải quyết tối đa khoảng 100 trường hợp, đồng nghĩa quá trình chi trả có thể kéo dài nhiều tháng, đòi hỏi khối lượng nhân lực rất lớn và tiềm ẩn nguy cơ sai sót.

Trước yêu cầu đó, đơn vị đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số. Việc phối hợp cùng Bộ Công an gửi thông báo thi hành án qua ứng dụng VNeID giúp đương sự tiếp nhận thông tin mọi lúc, mọi nơi, tiết kiệm thời gian và chi phí; đồng thời bảo đảm tính pháp lý, an toàn, bảo mật và thuận tiện cho việc lưu trữ, tra cứu.

Đặc biệt, ông Hóa thông tin, nhờ ứng dụng công nghệ, toàn bộ quy trình đã được tự động hóa ở mức độ cao. Thông qua phần mềm phân loại tài sản thi hành án và thanh toán tiền thi hành án, chỉ với một lệnh duy nhất, cơ quan thi hành án đã thực hiện việc chuyển tiền đồng loạt cho hơn 43.000 đương sự. Hiện đã thanh toán đợt 9 với tổng số tiền khoảng 12 nghìn tỷ đồng cho thấy hiệu quả rõ nét của ứng dụng công nghệ số trong công tác thi hành án dân sự.

Thông qua phần mềm phân loại tài sản thi hành án và thanh toán tiền thi hành án, chỉ với một lệnh duy nhất, cơ quan thi hành án đã thực hiện việc chuyển tiền đồng loạt cho hơn 43.000 đương sự.

Ông Đỗ Phong Hóa, Phó trưởng Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh

“Việc chi trả qua phần mềm phân loại tài sản thi hành án và thanh toán tiền thi hành án bảo đảm độ chính xác, không phát sinh bất kỳ thắc mắc hay khiếu nại nào mà còn khẳng định mức độ an toàn, công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình tổ chức thi hành án”, ông Hóa nói.

Nhờ áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp mang lại hiệu quả, đặc biệt là việc đẩy mạnh ứng dụng triệt để tính ưu việt của công nghệ thông tin, chuyển đổi số qua việc xây dựng và triển khai hiệu quả các phần mềm phục vụ cho công tác chuyên môn, cơ quan thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn thành vượt chỉ tiêu giao cả việc và tiền trong năm 2025 và vượt chỉ tiêu về việc trong 7 tháng đầu năm 2026.

Tại cơ quan Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội, chuyển đổi số đang phát huy hiệu quả rõ nét trong việc xử lý khối lượng công việc lớn. Minh chứng là vụ án xảy ra tại Tập đoàn FLC - vụ việc có số lượng người được thi hành án nhiều nhất từ trước đến nay do đơn vị tổ chức thi hành.

Để phục vụ công tác thi hành án, Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội đã xây dựng ứng dụng công nghệ thông tin riêng cho vụ việc, cho phép thực hiện chi trả tiền cho các bị hại theo hình thức chuyển khoản “theo lô”. Nhờ đó, chỉ với một thao tác trên hệ thống, hàng trăm đến hàng nghìn trường hợp có thể được nhận tiền cùng lúc, rút ngắn đáng kể thời gian và nhân lực thực hiện.

Cùng với đó, việc triển khai biên lai điện tử, văn bản điện tử và chữ ký số đã góp phần số hóa quy trình nghiệp vụ, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tổ chức thi hành án. Các giải pháp công nghệ đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ và thực hiện các thủ tục thanh toán.

Minh bạch hơn, hiệu quả hơn, gần dân hơn

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, Phó trưởng Thi hành án dân sự Hải Phòng Đỗ Văn Chọn cho biết: Hằng năm, Thi hành án dân sự thành phố Hải Phòng phải xử lý khối lượng công việc rất lớn, chiếm tỷ lệ cao cả nước. Năm 2025, đứng thứ 14/34 tỉnh, thành phố về việc và 7/34 tỉnh, thành về tiền.

Hơn nữa, sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình thi hành án dân sự một cấp đã làm gia tăng đáng kể khối lượng công việc tại các phòng chuyên môn và Phòng Thi hành án dân sự khu vực. Tính chất công việc thi hành án dân sự ngày càng phức tạp với các vụ án lớn, có tổ chức, yếu tố nước ngoài, tham nhũng, an ninh quốc gia….Trong khi đó, biên chế không tăng, thậm chí cắt giảm theo hướng tinh gọn bộ máy (hiện còn thiếu 8 biên chế), nhưng chức năng nhiệm vụ lại mở rộng sau sắp xếp tổ chức.

Trong bối cảnh này, lãnh đạo cơ quan xác định ứng dụng chuyển đổi số là cuộc cách mạng với nhiệm vụ sống còn, không thể thực hiện chậm trễ.

Thực tế triển khai cho thấy, nhiều ứng dụng công nghệ thông tin mới mang lại hiệu quả thiết thực, tiêu biểu như phần mềm chi trả tiền thi hành án được phát triển để phục vụ; hệ thống biên lai điện tử cũng đã được áp dụng trên toàn quốc, thay thế biên lai giấy thủ công; mọi khoản thu và chi trong thi hành án được cập nhật tức thì trên hệ thống, người dân có thể tra cứu, nhận biên lai điện tử một cách thuận tiện và minh bạch, hạn chế tiêu cực và thất thoát.

Ông Chọn cho hay, Hải Phòng cũng là một trong hai địa phương trong cả nước được lựa chọn thí điểm số hóa hồ sơ. Đến ngày 30/3/2026, các đơn vị đã hoàn tất việc số hóa hồ sơ.

Khi việc số hóa được thực hiện hoàn toàn trên công nghệ số chỉ mất khoảng 1-3 ngày thay vì 5 ngày làm việc như trước đây, giúp rút ngắn thời gian, khoảng cách địa lý, giảm tải công việc, trả kết quả nhanh chóng cho đương sự.

Việc số hóa quy trình thông báo cũng góp phần hạn chế sai sót, giảm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí tổ chức thi hành án, đặc biệt trong các vụ việc có số lượng đương sự lớn, phân tán trên nhiều địa bàn.

Bên cạnh đó, phần mềm hỗ trợ ra quyết định thi hành án có tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) được đưa vào sử dụng giúp chấp hành viên ban hành quyết định đúng thời hạn, đúng quy trình pháp luật, nhờ đó, hầu hết quyết định thi hành án được ban hành trong thời hạn luật định, bảo đảm trình tự thủ tục chặt chẽ; các sai sót (nếu có) đều sớm được phát hiện qua kiểm tra và khắc phục kịp thời...

Đáng chú ý, mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số tại đơn vị đã có bước nhảy vọt sau khi sắp xếp lại bộ máy. Nhận thức của công chức, Chấp hành viên về chuyển đổi số được nâng cao; hạ tầng công nghệ cơ bản đáp ứng được yêu cầu vận hành của mô hình mới.

Nói về bài học kinh nghiệm trong ứng dụng công nghệ, dữ liệu tại đơn vị, ông Chọn chia sẻ: Việc ứng dụng công nghệ và khai thác dữ liệu có vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản trị, điều hành của cơ quan, đơn vị. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần quan tâm đầu tư hạ tầng, nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, công chức và từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu. Qua đó, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.

Gặp Chấp hành viên Đoàn Thị Cẩm Nguyên, Phòng Thi hành án dân sự khu vực 2, Thành phố Hồ Chí Minh khi chị vừa đi thực hiện nhiệm vụ tại hiện trường về, chị nói những thay đổi mà chuyển đổi số mang lại đang hiện hữu trong từng công việc hằng ngày của cán bộ thi hành án.

Theo chị Nguyên, trước đây mỗi khi cần tra cứu một hồ sơ cũ, cán bộ phải tìm kiếm trong kho lưu trữ, đối chiếu nhiều loại sổ sách, giấy tờ. Có những trường hợp việc trích lục, kiểm tra thông tin mất nhiều ngày, thậm chí cả tuần mới hoàn thành. Nay mọi dữ liệu đều được số hóa và tập trung trên hệ thống, chỉ cần vài thao tác trên máy tính là có thể tìm thấy hồ sơ cần thiết.

“Công việc nhanh hơn rất nhiều. Trước đây mỗi lần đi xác minh, làm việc với đương sự hay công tác địa bàn xa, chúng tôi thường phải mang theo cả tập hồ sơ dày. Bây giờ chỉ cần một chiếc máy tính xách tay là cán bộ thi hành án hoàn toàn có thể tác nghiệp các quy trình trên hệ thống”, chị Nguyên chia sẻ.

Chị Nguyên bày tỏ phấn khởi khi cho biết, một trong những thay đổi được người dân đánh giá cao là việc triển khai biên lai điện tử. Nếu như trước đây sau khi chuyển tiền thi hành án, người dân phải chờ nhận biên lai giấy hoặc trực tiếp đến cơ quan thi hành án để hoàn tất thủ tục thì nay chỉ cần quét mã QR để nộp tiền, hệ thống sẽ tự động gửi biên lai điện tử về số điện thoại đã đăng ký, tiết kiệm rất nhiều thời gian và chi phí cho người dân.

Dù vậy, theo chị Nguyên, quá trình chuyển đổi số vẫn còn những khó khăn nhất định. Một số hệ thống hiện vẫn đang tiếp tục hoàn thiện nên đôi khi phát sinh lỗi hoặc có những chức năng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Việc tiếp nhận yêu cầu thi hành án dân sự thuộc thẩm quyền của Phòng thi hành án dân sự khu vực thụ lý, tổ chức thi hành án có tình trạng đương sự gửi yêu cầu về 2 nơi (Thi hành án dân sự thành phố và Phòng Thi hành án dân sự khu vực) nên khó khăn trong việc theo dõi hồ sơ trùng…

Ở góc độ khác, Chấp hành viên Nguyễn Sơn Lâm, Thi hành án dân sự thành phố Hải Phòng cho rằng, giá trị mà chuyển đổi số mang lại không chỉ là tiết kiệm thời gian, nhân lực mà còn góp phần phòng ngừa tiêu cực, nâng cao tính minh bạch trong hoạt động thi hành án.

Ông Lâm kể, thực tế tại Hải Phòng từng xảy ra vụ việc chấp hành viên lợi dụng việc thu tiền thi hành án bằng phương thức thủ công để chiếm dụng tiền của người dân và đã bị xử lý hình sự.

“Với biên lai giấy trước đây, việc phát hiện sai phạm thường phụ thuộc vào các cuộc thanh tra, kiểm tra định kỳ nên có khi phải nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau mới phát hiện được. Còn với biên lai điện tử, mọi giao dịch đều được ghi nhận tự động trên hệ thống, từ thời điểm thu tiền đến thời điểm nộp vào tài khoản nên sẽ ngăn chặn được tiêu cực”, ông Lâm chia sẻ.

Cũng theo ông Lâm, trước đây muốn kiểm tra tiến độ một vụ việc phải yêu cầu báo cáo hoặc trực tiếp kiểm tra hồ sơ. Bây giờ chỉ cần truy cập hệ thống là có thể biết hồ sơ đang ở khâu nào, ai đang xử lý, có chậm tiến độ hay không?

“Những vụ việc lớn, phức tạp cũng được theo dõi sát sao hơn, hạn chế tối đa những khoảng trống trong quản lý”, ông Lâm nói.

Những con số về biên lai điện tử, hồ sơ số hóa hay phần mềm chi trả chỉ với một cú kích chuột là phần dễ nhìn thấy của quá trình chuyển đổi đang diễn ra trong hệ thống thi hành án dân sự. Nhưng đằng sau đó là sự nỗ lực thích ứng, tinh thần đổi mới và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, chấp hành viên trên khắp cả nước. Khi công nghệ trở thành trợ thủ đắc lực cho con người, những áp lực về nhân lực, khối lượng công việc hay các vụ việc phức tạp đang dần được hóa giải, tạo nền tảng để thi hành án dân sự tiếp tục chuyển mình mạnh mẽ trong giai đoạn mới.