Thực hiện chủ trương cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Nghị quyết đã bãi bỏ, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của 11 bộ, ngành nhằm giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh và tăng cường phân cấp quản lý cho địa phương.
Theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, Thừa hành viên là một trong 3 lĩnh vực cắt giảm điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tư pháp, qua đó tạo ra những thay đổi quan trọng đối với tổ chức và hoạt động của Văn phòng thi hành án dân sự, Thừa hành viên.
Gỡ bỏ điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực Thừa hành viên
Trước đây, hoạt động Thừa phát lại (nay là Thừa hành viên) được quản lý theo mô hình ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo quy định của Nghị định số 08/2020/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động Thừa phát lại, sau đó được luật hóa tại Luật Thi hành án dân sự năm 2025, việc thành lập Văn phòng Thừa phát lại, nay là Văn phòng thi hành án dân sự, phải đáp ứng nhiều điều kiện về chủ thể thành lập, cơ cấu tổ chức, người đứng đầu và trình tự thủ tục thành lập.
Tuy nhiên, nhằm thực hiện chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP đã bãi bỏ hàng loạt điều kiện liên quan đến mô hình tổ chức và điều hành Văn phòng thi hành án dân sự.
Cụ thể, không còn áp dụng các quy định yêu cầu Văn phòng thi hành án dân sự phải do một hoặc nhiều Thừa hành viên thành lập; Trưởng văn phòng phải là Thừa hành viên đã hành nghề từ đủ hai năm trở lên; là thành viên hợp danh hoặc chủ doanh nghiệp tư nhân; đồng thời không còn quy định cấm thuê người khác điều hành hoặc cho thuê văn phòng thi hành án dân sự.
Những thay đổi này cho thấy lĩnh vực Thừa hành viên không còn thuộc nhóm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện như trước đây. Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý Nhà nước, từ việc đặt ra các điều kiện gia nhập thị trường sang tạo môi trường thông thoáng hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.
Cùng với việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục thành lập Văn phòng thi hành án dân sự cũng được đơn giản hóa đáng kể.
Theo quy định mới, các tổ chức, cá nhân không còn phải trải qua quy trình đề nghị Sở Tư pháp thẩm định, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định cho phép thành lập như trước đây mà chỉ thực hiện thủ tục đăng ký doanh nghiệp theo quy định. Sự thay đổi này giúp rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí gia nhập thị trường và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ thể có nhu cầu tham gia hoạt động trong lĩnh vực thi hành án dân sự.
Đối với các Văn phòng Thừa phát lại đang hoạt động, Nghị quyết cũng quy định cơ chế chuyển tiếp nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi sang mô hình mới diễn ra thuận lợi. Quy định này góp phần bảo đảm hoạt động của các văn phòng không bị gián đoạn, đồng thời giảm đáng kể thời gian và chi phí tuân thủ.
Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của chính sách mới là sự chuyển dịch phương thức quản lý Nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Nếu trước đây cơ quan quản lý tập trung kiểm soát điều kiện thành lập và cho phép hoạt động thì hiện nay trọng tâm quản lý được chuyển sang giám sát quá trình hoạt động của các tổ chức hành nghề.
Nhà nước không còn đặt nặng các điều kiện gia nhập thị trường mà tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật của Thừa hành viên và các văn phòng thi hành án dân sự. Đồng thời, các hành vi vi phạm sẽ được phát hiện và xử lý thông qua cơ chế hậu kiểm thay vì kiểm soát ngay từ khâu thành lập.
Thúc đẩy xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự
Thực tế cho thấy, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh không chỉ mang ý nghĩa cải cách thủ tục hành chính mà còn tạo động lực thúc đẩy xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự. Khi các rào cản gia nhập thị trường được dỡ bỏ, nhiều tổ chức, cá nhân có điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực này. Điều đó góp phần huy động nguồn lực xã hội, giảm áp lực cho cơ quan nhà nước trong việc tổ chức thi hành án dân sự.
Cùng với đó, sự tham gia của nhiều chủ thể cũng tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích các Văn phòng thi hành án dân sự nâng cao chất lượng dịch vụ, năng lực chuyên môn và hiệu quả hoạt động để đáp ứng nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.
Trong bối cảnh yêu cầu cải cách thể chế ngày càng mạnh mẽ, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực Thừa hành viên cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc chuyển từ tư duy quản lý nặng về tiền kiểm sang tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch và cạnh tranh hơn cho các chủ thể tham gia thị trường.
Tuy nhiên, theo bà Trần Thanh Hà, Ban Nghiệp vụ thi hành án hành chính và Thừa hành viên, Cục Quản lý thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp, việc dỡ bỏ các điều kiện kinh doanh cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý Nhà nước.
Trong điều kiện không còn các rào cản gia nhập thị trường, cơ quan quản lý cần tăng cường hiệu quả thanh tra, kiểm tra và giám sát hoạt động nghề nghiệp; hoàn thiện các quy tắc đạo đức nghề nghiệp và cơ chế kiểm soát chất lượng dịch vụ nhằm bảo đảm hoạt động của các văn phòng thi hành án dân sự diễn ra đúng quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi và hoàn thiện các quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2025 cùng các văn bản liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động của Thừa hành viên trong bối cảnh mới.
Việc cắt giảm điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực Thừa hành viên theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP cho thấy bước tiến quan trọng trong tiến trình cải cách thể chế và xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự, góp phần huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo động lực cho sự phát triển bền vững của lĩnh vực thi hành án dân sự trong thời gian tới.
