Từ xa, những thanh âm “tìn toon” của nhạc cụ mã la ngân lên, vang vọng giữa núi rừng, như đánh thức nhịp sống văn hóa truyền thống trong từng nếp nhà, thôn bản của đồng bào dân tộc Raglai nơi đây.
Trong sắc phục truyền thống rực rỡ, các em học sinh là thành viên Đội mã la của trường say sưa biểu diễn. Những động tác múa mềm mại, nhịp gõ chắc tay, ánh mắt tự tin… hòa quyện nhau, tạo nên một không gian văn hóa vừa gần gũi, vừa thiêng liêng. Ít ai nghĩ rằng, đằng sau những giai điệu trầm bổng ấy là cả một quá trình rèn luyện bền bỉ, nghiêm túc và đầy đam mê của học sinh vùng cao.
Không chỉ là hoạt động ngoại khóa, việc đưa mã la vào trường học ở Phước Hà đã trở thành một cách làm hiệu quả để gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc. Những giờ học mã la không chỉ đơn thuần là học nhạc, mà còn là hành trình để các em hiểu về cội nguồn, về giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc Raglai.
Em Pi Năng Thị Khiếm, học sinh lớp 8/1, bộc bạch: “Tham gia Đội mã la, em hiểu hơn về một trong những nhạc cụ truyền thống quý báu của dân tộc Raglai. Từ đó, em càng ý thức rõ trách nhiệm học tập, gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa độc đáo của cộng đồng”.
Còn em Bùi Trà Nguyên Giáp, học sinh lớp 7/1, chia sẻ rằng mã la tuy có vẻ giản dị nhưng để chơi hay lại không hề dễ. Chỉ khi thực sự đam mê và kiên trì rèn luyện, người học mới có thể tạo nên những giai điệu cuốn hút, làm say lòng người thưởng thức.
Đằng sau những thanh âm trầm ấm vang lên của nhạc cụ mã la là sự bền bỉ của nhà trường và tâm huyết của các nghệ nhân địa phương. Thầy giáo Đàng Quang Vinh, Tổng Phụ trách đội cho biết, hơn 10 năm qua, nhà trường đã duy trì việc dạy và học mã la một cách bài bản: tổ chức các cuộc thi, thành lập câu lạc bộ, mời nghệ nhân trực tiếp truyền dạy. Nhờ đó, từ chỗ chỉ có khoảng 15 học sinh tham gia vào năm học 2014-2015, đến nay Đội mã la của trường đã phát triển lên hơn 50 thành viên, không chỉ làm phong phú đời sống văn hóa học đường, mà còn góp phần tạo sân chơi lành mạnh, ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực, những luồng văn hóa độc hại có nguy cơ len lỏi vào môi trường học đường.
Nghệ nhân Tà Thía Panh chia sẻ, với đồng bào Raglai, mã la không đơn thuần là một nhạc cụ mà là “người bạn tâm giao” gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần. Âm thanh mã la vang lên trong các nghi lễ, lễ hội, trở thành nhịp cầu kết nối con người với thần linh, với tổ tiên, những đấng đã chở che, ban tặng mùa màng bội thu, lúa bắp đầy kho. Trong từng thanh âm ấy còn gửi gắm ước vọng về cuộc sống no ấm, đủ đầy. Không chỉ vậy, tiếng mã la còn khơi dậy sức mạnh cộng đồng, hun đúc tinh thần đoàn kết, thôi thúc mỗi người cùng vượt qua khó khăn, vươn lên làm giàu và hướng tới một cuộc sống ngày càng tiến bộ.
Bí thư Đảng ủy xã Phước Hà Trần Đỗ Oanh cho biết, địa phương nhận thức sâu sắc giá trị của văn hóa truyền thống, từ đó chủ động ban hành nhiều chủ trương nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc. Các lớp truyền dạy múa, nhạc cụ dân tộc như mã la, đàn chapi, đàn bầu, kèn… được duy trì thường xuyên, tạo không gian sinh hoạt văn hóa bền bỉ trong cộng đồng. Đặc biệt, việc đưa văn hóa Raglai vào chương trình giảng dạy trong nhà trường không chỉ là giải pháp gìn giữ di sản, mà còn là bước đi mang tính chiến lược trong xây dựng con người mới, hình thành nếp sống văn minh, từng bước loại bỏ những hủ tục lạc hậu.
Đáng chú ý, văn hóa Raglai không chỉ là di sản cần gìn giữ mà còn được xác định là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch. Trên cơ sở đó, việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống trở thành nền tảng để hình thành những sản phẩm du lịch đặc thù, qua đó mở ra hướng phát triển bền vững, hài hòa giữa gìn giữ bản sắc và khai thác tiềm năng của địa phương.
Rời Phước Hà, âm thanh mã la vẫn ngân vang trong tâm trí người viết, trong trẻo mà sâu lắng. Đó không chỉ là giai điệu của núi rừng, mà còn là nhịp đập bền bỉ của một nền văn hóa đang được gìn giữ, tiếp nối qua từng thế hệ. Giữa dòng chảy hiện đại, những tiếng “tìn toon” vang lên như lời nhắc nhở thấm thía: Bản sắc văn hóa dân tộc chỉ thật sự sống động khi được trao truyền liên tục và được nuôi dưỡng từ chính mái trường.
