Thời gian gần đây, việc sử dụng các loại thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng... đang có xu hướng gia tăng. Ðáng lo ngại là ở nhóm tuổi học sinh từ 13 đến 15 tuổi, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử là 3,5% (số liệu của Bộ Y tế năm 2022). Trong đó, nhiều trường hợp học sinh đã phải nhập viện cấp cứu vì ngộ độc nicotine và các dung dịch có trong thuốc lá.
Tháng 4/2023, bốn học sinh Trường trung học phổ thông Hà Ðông (quận Hà Ðông) đã bị ngộ độc vì sử dụng thuốc lá điện tử. Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai đã từng tiếp nhận một bệnh nhân nữ 22 tuổi bị hôn mê sâu, suy tim nặng cũng do ngộ độc thuốc lá điện tử. Não của bệnh nhân bị tổn thương lan tỏa, nặng hơn so với các trường hợp đột quỵ thông thường.
Ngoài các tác hại giống như thuốc lá điếu thông thường, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng còn có nguy cơ làm phát sinh các tệ nạn xã hội như việc sử dụng ma túy và các chất gây nghiện khác.
Theo số liệu của Trung tâm Chống độc, từ đầu năm 2023 đến nay, kết quả xét nghiệm các mẫu thuốc lá điện tử khiến bệnh nhân bị ngộ độc cho thấy, có 13 mẫu có thành phần ma túy, chất cần sa tổng hợp... Sở Y tế Hà Nội cảnh báo, sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có chứa nicotine, có khoảng 15.500 loại hương liệu được sử dụng. Trong đó có rất nhiều loại hương liệu độc hại, gây ảnh hưởng sức khỏe và có thể pha trộn các chất khác vào dung dịch như ma túy, cần sa và các chất kích thích khác...
Việc kinh doanh thuốc lá thế hệ mới nhập lậu đang diễn ra khá phổ biến. Cục Quản lý thị trường Hà Nội cho biết, qua kiểm tra, kiểm soát thị trường, mặt hàng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang được đưa về Việt Nam qua đường nhập khẩu phi thương mại, không có hóa đơn chứng minh nguồn gốc hàng hóa.
Hoạt động mua bán, quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, chia sẻ thông tin về các loại thuốc lá diễn ra công khai trên các tài khoản cá nhân, các hội, nhóm trên các mạng xã hội và một số website thương mại điện tử. Một số điểm còn bán trực tiếp, công khai trên thị trường, thậm chí, bán ở khu vực gần trường học nhằm tiếp cận đối tượng khách hàng học sinh, thanh thiếu niên.
Tháng 2/2023, qua kiểm tra cơ sở kinh doanh tại số 5 ngõ 1 phố Nguyễn Văn Huyên (phường Quan Hoa, quận Cầu Giấy), Ðội Quản lý thị trường số 17 (Cục Quản lý thị trường Hà Nội) đã phát hiện cơ sở này đang kinh doanh 1.065 sản phẩm thuốc lá điện tử, tinh dầu thuốc lá điện tử các loại do nước ngoài sản xuất. Ước tính giá trị lô hàng hơn 140 triệu đồng, nhưng chủ cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ của số hàng hóa nêu trên.
Tuy nhiên, do chưa có những quy định cụ thể về sản phẩm "thuốc lá thế hệ mới" cho nên lực lượng chức năng đang gặp khó khăn trong việc áp dụng Luật Phòng chống tác hại thuốc lá vào xử lý, xử phạt việc kinh doanh, vận chuyển sản phẩm này. Phó Cục trưởng Cục Quản lý thị trường Hà Nội Trần Việt Hùng cho biết, hiện tại hình thức xử phạt chủ yếu là như với hàng nhập lậu khi không có hóa đơn, chứng từ; áp dụng biện pháp tiêu hủy hàng hóa do sản phẩm thuốc lá thế hệ mới có những yếu tố gây hại cho sức khỏe con người.
Trong trường hợp chủ sở hữu "bỏ hàng", cơ quan chức năng sẽ áp dụng hình thức tịch thu tang vật vi phạm để xử lý, tiêu hủy. Tuy nhiên, hiện việc kinh doanh sản phẩm này chủ yếu thông qua mạng in-tơ-nét, các trang mạng xã hội, cho nên rất khó để xác định được địa điểm kinh doanh, kho hàng... của các đối tượng.
Ðể phòng chống và ngăn chặn các hành vi vi phạm liên quan đến mặt hàng thuốc lá thế hệ mới, Cục Quản lý thị trường Hà Nội đã chỉ đạo các đội quản lý thị trường tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi kinh doanh thuốc lá điếu nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá không in cảnh báo sức khỏe, không dán tem theo quy định; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, shisha nhập lậu...
Lực lượng Quản lý thị trường sẽ phối hợp lực lượng công an rà soát, xác định địa bàn, đối tượng trọng điểm; tập trung đấu tranh, triệt phá các đường dây, ổ nhóm buôn lậu, vận chuyển, kinh doanh trái phép các sản phẩm này.
Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cũng cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân trên địa bàn thực hiện nghiêm việc cam kết không kinh doanh, buôn bán, tàng trữ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nhập lậu; cảnh báo cho người tiêu dùng các nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe từ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nhập lậu, không rõ nguồn gốc, xuất xứ ■
