Tuy nhiên, sức cạnh tranh của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế, rất cần Chính phủ và các cơ quan quản lý nghiên cứu giải pháp, gỡ bỏ những rào cản về cơ chế, chính sách để doanh nghiệp hoạt động hiệu quả.
Sẵn sàng tham gia các dự án lớn
Tại Trung tâm công nghiệp năng lượng và hậu cần kỹ thuật Tổng Công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam Vũng Tàu (Thành phố Hồ Chí Minh), nơi chuyên thi công, lắp đặt các công trình dầu khí, năng lượng tái tạo, chúng tôi chứng kiến hàng trăm kỹ sư, người lao động đang khẩn trương hoàn thiện công trình chân đế giàn xử lý trung tâm (CPP) của dự án Phát triển mỏ khí Lô B thuộc Chuỗi Dự án khí, điện Lô B-Ô Môn. Chân đế có khối lượng 7.600 tấn, cọc khoảng 5.700 tấn, tổng mức đầu tư hơn 12 tỷ USD, do Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Dịch vụ cơ khí hàng hải, đơn vị thành viên của Tổng Công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam đảm nhận, chế tạo.
Tổ phó Kỹ thuật đường ống và lắp máy, thuộc Xưởng kết cấu thép 1 Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Dịch vụ cơ khí hàng hải Nguyễn Hoàng Nam cho biết, đây là một trong những công trình công nghiệp quy mô lớn nhất mà đơn vị từng tham gia thực hiện. Để triển khai dự án, công trường thường xuyên huy động gần 1.000 kỹ sư, công nhân trực tiếp thi công. Điều đáng tự hào, toàn bộ nhân lực thực hiện đều là người Việt Nam, khẳng định sự trưởng thành vững mạnh, đủ năng lực tham gia những công trình dự án lớn, quy mô hiện đại tầm cỡ khu vực và thế giới.
Có thành quả như ngày hôm nay, tập thể kỹ sư, người lao động của Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Dịch vụ cơ khí hàng hải đã trải qua hàng chục năm tích lũy kinh nghiệm, nâng cao dần năng lực, ban đầu đi từ thiết kế các module nhỏ, tiến tới triển khai thiết kế những công trình lớn, quan trọng như giàn đầu giếng, giàn xử lý trung tâm với hàm lượng chất xám cao tại các dự án Lạc Đà Vàng, Sao Vàng-Đại Nguyệt,… Trước đây, thực hiện dự án này, đơn vị phải đi thuê đội ngũ thiết kế của nước ngoài để có các bản vẽ chi tiết. Hiện nay, với hệ thống cơ sở dữ liệu, công cụ hiện có, công ty có thể tự thiết kế bản vẽ, sử dụng 100% chất xám của người Việt.
Đặc biệt, khi triển khai dự án theo mô hình EPCIC (chìa khóa trao tay, nhà thầu đảm nhận toàn bộ các khâu thiết kế (Engineering), mua sắm thiết bị (Procurement), đến thi công xây dựng (Construction), lắp đặt (Installation) và chạy thử (Commissioning), bàn giao cho chủ đầu tư), mỗi dự án đều có đặc thù, khó khăn riêng, đòi hỏi doanh nghiệp phải nghiên cứu, có thiết kế phù hợp. Đơn cử, dự án giàn trạm biến áp ngoài khơi do Tổng Công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam triển khai cho doanh nghiệp Hải Long, một nhà cung cấp điện ở Đài Loan (Trung Quốc). Do địa chất thềm lục địa ở Đài Loan có sóng ngầm, địa chất phức tạp, không ổn định,… khiến việc thiết kế chân đế hết sức khó khăn.
“Đây là tình huống trên thế giới chưa từng gặp, chưa có doanh nghiệp nào triển khai, khiến đội ngũ thiết kế của Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Dịch vụ cơ khí hàng hải phải rất vất vả tìm hiểu, nghiên cứu để đưa ra bản thiết kế hoàn thiện”, kỹ sư Nguyễn Đình Mạnh, Tổ phó Tổ hệ thống và quản lý thiết kế Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Dịch vụ cơ khí hàng hải chia sẻ.
Tổng Giám đốc Tổng Công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam Trần Hồ Bắc khẳng định, sau nhiều năm nghiên cứu, tích lũy kinh nghiệm, đơn vị đã hoàn toàn đủ năng lực thực hiện trọn gói các công đoạn của dự án dầu khí và năng lượng tái tạo, từ thiết kế, mua sắm, chế tạo, hạ thủy, vận chuyển, lắp đặt, đấu nối và chạy thử theo tiêu chuẩn quốc tế với chi phí thấp hơn hẳn, đồng thời đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe về an toàn, chất lượng và tiến độ. Trong những năm gần đây, Tổng Công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam đã đảm nhận vai trò Tổng thầu EPCIC cho nhiều dự án quy mô lớn như Gallaf tại Qatar và nhiều dự án thành phần quan trọng trong Chuỗi dự án khí, điện Lô B-Ô Môn.
“Vừa qua, đơn vị đã chế tạo và bàn giao thành công 33 chân đế điện gió ngoài khơi cho Tập đoàn Orsted, doanh nghiệp phát triển điện gió ngoài khơi lớn nhất thế giới, 9 trạm biến áp ngoài khơi cho các đơn vị tại Đài Loan (Trung Quốc), châu Âu,... đồng thời tham gia dự án xuất khẩu điện sang Malaysia, Singapore với vai trò nhà đầu tư”, ông Trần Hồ Bắc khẳng định.
Nâng cao sức cạnh tranh
Theo lãnh đạo Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Dịch vụ cơ khí hàng hải, bên cạnh những mặt tích cực, hiện vẫn còn nhiều bất cập về hạ tầng, công nghiệp hỗ trợ cũng như cơ chế, chính sách khiến các doanh nghiệp trong nước đấu thầu, thực hiện dự án theo mô hình EPCIC không phát huy được hiệu quả cao, thậm chí bị thua đối thủ cạnh tranh ngay trên sân nhà. Đơn cử, với lĩnh vực cơ khí dầu khí ngoài khơi, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế do không có phương tiện, thiết bị phục vụ vận chuyển, lắp đặt, rải ống cần các tàu cẩu, tàu rải ống chuyên dụng và phải nhập khẩu phần lớn vật tư, thiết bị từ nước ngoài với giá cao, mất nhiều thời gian.
Theo nhận định của các chuyên gia ngành dầu khí, lĩnh vực công nghiệp trên bờ hiện nay, ở trong nước chưa có nhà thầu nào đủ khả năng là nhà thầu chính EPC. Chính vì thế, toàn bộ các dự án khi đấu thầu đều do nhà thầu nước ngoài như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Nga,… đảm nhiệm vai trò nhà thầu chính, chiếm hầu hết giá trị và công nghệ của gói thầu. Các nhà thầu Việt Nam nếu tham gia, chỉ đảm nhiệm khâu cung cấp nhân công và thực hiện các phần việc đơn thuần là xây lắp.
Do đó, các chuyên gia công nghiệp-dầu khí kiến nghị, Nhà nước cần có quy hoạch, ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp sản xuất vật liệu, thiết bị để nâng cao tính chủ động, tránh nhập khẩu, phụ thuộc vào nước ngoài. Cùng với đó, rà soát, điều chỉnh và đưa vào một số quy định ràng buộc về nội địa hóa, đào tạo, công nghệ,… theo hướng có lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam trên cơ sở bảo đảm lợi ích hài hòa với các doanh nghiệp nước ngoài.
Ngoài ra, cần có chính sách ưu đãi về thuế, phí cho các sản phẩm sản xuất trong nước, kêu gọi đầu tư từ nước ngoài vào sản xuất tại Việt Nam. Với các lĩnh vực dịch vụ cụ thể, hiện năng lực trong nước chưa đáp ứng được về phương tiện, thiết bị, nhân sự thì khuyến khích nhà thầu có năng lực, kinh nghiệm nước ngoài vào cung cấp, kết hợp với đào tạo, phát triển năng lực trong nước thông qua các tiêu chí, yêu cầu của rào cản kỹ thuật, đồng thời, quy định rõ ràng, chi tiết về tỷ lệ người Việt Nam tham gia thực hiện dự án, cung cấp dịch vụ cho các dự án dầu khí tối thiểu là 80%, 90% hoặc các quy định khác về độ tuổi, đối tượng, giới lao động,...
Tổng Giám đốc Tổng Công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam Trần Hồ Bắc cho rằng, muốn doanh nghiệp phát triển và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường, Nhà nước cần sớm hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế, chính sách ổn định và dài hạn cho phát triển năng lượng, xây dựng cơ chế thử nghiệm cho các dự án năng lượng mới, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiên phong thử nghiệm và hoàn thiện mô hình; đồng thời, phát triển trung tâm công nghiệp năng lượng và hậu cần kỹ thuật, tận dụng lợi thế hạ tầng sẵn có của Tổng Công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam để hình thành chuỗi cung ứng nội địa; thúc đẩy hợp tác quốc tế, chuyển giao công nghệ, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cũng như yêu cầu bắt buộc về tỷ lệ nội địa hóa, sử dụng nhân lực trong nước.
