Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ thành phố Nguyễn Vân, giá trị ngành công nghiệp hàng không trên thế giới cực lớn, doanh thu toàn cầu đạt khoảng 1.000 tỷ USD trong các năm 2024 và 2025, hỗ trợ hàng triệu việc làm, thúc đẩy thương mại và du lịch quốc tế. Đáng lưu ý, cơ hội đang mở ra cho các doanh nghiệp trong nước khi thị phần công nghiệp hàng không đang dần dịch chuyển sang khu vực châu Á-Thái Bình Dương, tạo điều kiện cho Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, nhất là phân khúc phụ tùng, linh kiện khi nhu cầu về máy bay, bảo dưỡng gia tăng.
Bà Nguyễn Thị Xuân Thủy (Giảng viên Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) phân tích, chuỗi cung ứng hàng không là chuỗi phức tạp nhất trên thế giới, thường có khoảng 1.000 nhà cung cấp cấp 1 và hơn 10 nghìn nhà cung cấp cấp 2, 3, 4 nằm rải rác trên khắp thế giới. Giá trị của các hoạt động dịch vụ sau sản xuất, đặc biệt là công đoạn bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa (MRO) lớn hơn nhiều lần so với các phương tiện vận tải khác.
Đồng quan điểm này, Giám đốc Phát triển kinh doanh Trung tâm hàng không-Tổng công ty Sản xuất thiết bị Viettel (VMC) Lưu Chí Cường cho rằng, các doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng linh kiện. Tỷ lệ thay thế tàu bay hằng năm khoảng 3-5%. Trong đó, những phân khúc như cấu trúc thân vỏ, linh kiện bằng composite; chi tiết gia công cơ khí chính xác; các chi tiết thay thế cho bảo trì, sửa chữa, vận hành… chiếm khoảng 70% toàn ngành, tương đương khoảng 863 tỷ USD vào năm 2030.
Cuối năm 2024, Tổng công ty Sản xuất thiết bị Viettel (VMC) đã ký thỏa thuận hợp tác chiến lược với Công ty Advanced Business Events (ABE Pháp) và 3 Points Aviation (Canada) để tham gia phát triển mạng lưới cung ứng sản phẩm hàng không vũ trụ. Theo thỏa thuận này, ABE cam kết hỗ trợ Viettel kết nối với các đối tác uy tín trong lĩnh vực hàng không vũ trụ để xúc tiến hợp tác và sẵn sàng phân phối các sản phẩm do Viettel sản xuất sang thị trường Mỹ và châu Âu. VMC sẽ có các đơn hàng gia công và xử lý bề mặt các chi tiết cơ khí chính xác cho hàng không dân dụng tại Canada. Thỏa thuận này đã cho thấy những bước tiến quan trọng của doanh nghiệp Việt Nam trong nỗ lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của ngành hàng không.
Theo ông Lưu Chí Cường, lợi thế của các doanh nghiệp công nghiệp lớn trong nước là có nền tảng cơ khí chính xác, hệ thống quản trị tương đối hoàn chỉnh và nguồn lực tài chính đủ để đầu tư dài hơi. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng hàng không là một trong những chuỗi có yêu cầu khắt khe nhất, đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn quốc tế. Thực tế cho thấy, ngành hàng không Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển, chủ yếu tập trung vào dịch vụ, khai thác và logistics; công nghiệp hỗ trợ còn yếu, hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao thiếu hụt và năng lực R&D còn hạn chế.
Để phát triển bền vững, đại diện các doanh nghiệp cho rằng, cần một hệ sinh thái đồng bộ với vai trò kiến tạo của Nhà nước trong hỗ trợ chứng nhận, phát triển hạ tầng kỹ thuật, phòng thí nghiệm và nguồn nhân lực chuyên sâu. Các doanh nghiệp Việt Nam nên lựa chọn những phân khúc phù hợp như gia công kết cấu, linh kiện kim loại, composite và đặc biệt là lĩnh vực bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa, nơi có nhu cầu ổn định trong suốt vòng đời máy bay. Nếu đi đúng hướng và có sự đồng hành của chính sách, doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành hàng không vũ trụ.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ thành phố Nguyễn Vân đề xuất, Chính phủ và Thành phố Hà Nội tiếp tục quan tâm, thúc đẩy, kiến tạo cơ chế, chính sách để hình thành các tổ hợp công nghiệp công nghệ mới (Technopark) tại các khu công nghiệp đã đi vào hoạt động. Trong đó, tập trung vào các khu vực có các doanh nghiệp trong nước và quốc tế (FDI) đã đầu tư xây dựng các nhà máy, tổ hợp sản xuất liên quan đến lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao và công nghiệp hàng không có tiềm năng phát triển như Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Khu công nghiệp hỗ trợ nam Hà Nội (HANSSIP)…
Phó Giám đốc Sở Công thương Nguyễn Đình Thắng cho biết, những năm gần đây, Sở phối hợp Công ty Advanced Business Events (ABE) đã tổ chức các kỳ hội thảo quốc tế lĩnh vực công nghiệp hàng không tại Hà Nội, nhằm kiến tạo môi trường phát triển mạng lưới công nghiệp hàng không, áp dụng công nghệ có hàm lượng tri thức cao, sản xuất sạch, vận chuyển sản phẩm bằng máy bay gắn với người tiêu dùng. Qua đó, hỗ trợ các doanh nghiệp trở thành đơn vị cung ứng dịch vụ; tiếp cận cơ hội liên doanh, tăng lợi nhuận xuất khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
