Đẩy nhanh xây dựng các cảng biển trọng điểm
Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (Bộ Xây dựng), trong quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam, hệ thống cảng biển vùng Bắc Trung Bộ giữ vai trò rất quan trọng trong việc hình thành tuyến vận tải hàng hóa của khu vực Đông Nam Á đến các nước trên thế giới. Cùng với các tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, Quảng Trị được xem là “cửa ngõ” ra biển vùng đông bắc Thái Lan. Dù “đi sau” về phát triển hệ thống cảng biển nhưng nhờ hệ thống giao thông kết nối cảng biển thuận lợi nên Quảng Trị cơ bản đáp ứng nhu cầu rút hàng sau cảng trong giai đoạn trước mắt và lâu dài.
Do nắm rõ những tiềm năng lớn trong phát triển cảng biển như khả năng đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa tăng cao trên tuyến hành lang kinh tế Đông-Tây, cho nên 2 tỉnh Quảng Bình (cũ) và Quảng Trị (cũ) đều ưu tiên nguồn vốn đầu tư nâng cấp các cảng hiện có. Tại Quảng Bình (cũ) có Cảng Hòn La, Cảng Cửa Gianh; tại Quảng Trị (cũ) có Cảng Cửa Việt đang hoạt động tốt. Tuy nhiên, đây là những cảng biển quy mô và công suất nhỏ, chủ yếu làm hàng rời và chưa có cầu cảng để đón tàu du lịch.
Trước ngày 2 tỉnh hợp nhất thành đơn vị hành chính mới, tỉnh Quảng Bình (cũ) khởi công xây dựng Cảng tổng hợp quốc tế Hòn La với số vốn gần 2.300 tỷ đồng. Dự án có diện tích hơn 39 ha, giai đoạn 1 hoàn thành trong năm 2026 với 2 bến cảng có tổng chiều dài 470m, tiếp nhận tàu tổng hợp có trọng tải đến 50.000 tấn, tàu hàng rời trọng tải đến 70.000 tấn; đồng thời có thể đón tàu du lịch biển trọng tải lớn. Giai đoạn 2 - năm 2027, sẽ xây dựng thêm 2 bến cảng với tổng chiều dài 500m, tiếp nhận tàu trọng tải đến 100.000 tấn.
Còn tại tỉnh Quảng Trị (cũ), dự án Cảng nước sâu Mỹ Thủy được xây dựng với quy mô 685 ha, phát triển theo 3 giai đoạn, gồm 10 bến, tổng vốn đầu tư hơn 14.000 tỷ đồng, do Công ty cổ phần liên doanh cảng quốc tế Mỹ Thủy làm chủ đầu tư.
Một ngày đầu năm mới 2026, dù tiết trời khá lạnh nhưng tại Khu kinh tế Hòn La (tỉnh Quảng Trị) rộn ràng tiếng máy và thanh âm của đại công trường xây dựng các công trình năng lượng trọng điểm quốc gia và trọng điểm của tỉnh. Tại dự án Cảng tổng hợp quốc tế Hòn La, không khí làm việc rất khẩn trương, chỉ sau mấy tháng khởi công, dự án đã thực hiện được khối lượng công việc rất lớn. Kỹ sư Lưu Quang Tuấn, Trưởng đại diện Công ty cổ phần Cảng Hòn La dẫn chúng tôi ra công trường và cho biết, nhà thầu EPC đang gấp rút thi công các hạng mục như: nạo vét khu trước bến, tôn tạo bãi, xây dựng bến cập tàu; trong đó bến số 1 thi công đạt 80%, bến số 2 đạt 40%...
Ở phía nam tỉnh, dự án xây dựng Cảng nước sâu Mỹ Thủy cũng được đẩy nhanh tiến độ. Cảng quốc tế này sẽ gồm 10 bến, chia thành 3 giai đoạn xây dựng, riêng giai đoạn 1 gồm 4 bến. Theo chủ đầu tư, đầu năm 2026 bến số 1 chuẩn bị hoàn thành để đưa vào hoạt động và phấn đấu trong năm 2027 sẽ đưa toàn bộ 4 bến cảng của giai đoạn 1 vào khai thác. Phó Trưởng ban quản lý dự án khu bến cảng Mỹ Thủy Đào Văn Đạt cho biết, các nhà thầu đang bám công trường, đẩy nhanh thi công để bảo đảm kế hoạch tiến độ theo từng tháng.
Hoàn thiện hệ thống giao thông vận tải
Theo đại diện lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, nhìn chung cảng biển vùng Bắc Trung Bộ được phân bổ hợp lý. Mạng lưới giao thông vận tải vùng Bắc Trung Bộ có đủ các loại hình: đường bộ, đường sắt, hàng không, sông và biển, là yếu tố cơ bản để phát huy hiệu quả khai thác cảng biển và mở rộng quan hệ kinh tế với các vùng trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, những năm qua, năng lực hàng hóa thông qua cảng biển trong khu vực chưa tương xứng với tiềm năng, nhất là với tỉnh Quảng Trị.
Chuẩn tắc luồng tàu chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Công tác nạo vét, duy tu chưa kịp thời ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng và hiệu quả khai thác của các cảng, nhất là Hòn La, Cửa Gianh, Cửa Việt. Mặt khác, mạng phân phối logistics còn thiếu, chưa có cảng cạn, trung tâm logistics nào đưa vào hoạt động. Các cảng biển tại Quảng Trị thiếu các dòng chảy kinh tế vùng phụ cận nên nguồn hàng ít. Cùng với đó, đường thủy nội địa, vận tải ven biển (sông pha biển) thông qua cảng biển chiếm thị phần nhỏ.
Để giải quyết những bất cập và cả những “điểm nghẽn” nêu trên, thời gian qua, tranh thủ sự hỗ trợ của Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương, tỉnh Quảng Trị đã huy động nguồn lực để đầu tư hệ thống giao thông kết nối tới các khu kinh tế, cảng biển; đồng thời thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào các cảng biển quy mô lớn, hiện đại ngang tầm với khu vực và thế giới, đáp ứng các tiêu chí cảng xanh. Hiện nay, các cảng biển ở Quảng Trị đều gắn với các khu kinh tế và các dự án năng lượng trọng điểm của quốc gia và công trình lớn của địa phương. Khu bến Hòn La (cảng biển phía bắc Quảng Trị) phục vụ trực tiếp cho Khu kinh tế Hòn La và vận chuyển hàng hóa cho Lào, Thái Lan. Khu bến Mỹ Thủy (cảng biển phía nam Quảng Trị) phục vụ trực tiếp cho Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị, Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trị; đồng thời phục vụ xuất nhập khẩu hàng hóa cho các nước trong khu vực.
Theo Giám đốc Sở Xây dựng Quảng Trị Trương Chí Trung: Giai đoạn 2025-2030, tỉnh ưu tiên phát triển 3 trục hành lang chiến lược gắn với cảng biển để hình thành tuyến vận tải hàng hóa quốc tế, gồm: Quốc lộ 12A từ Cảng Hòn La đến Cửa khẩu quốc tế Cha Lo, Quốc lộ 9 từ Cảng Cửa Việt đến Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo và Quốc lộ 15D từ Cảng Mỹ Thủy đến Cửa khẩu quốc tế La Lay. Trong đó, Quốc lộ 15D được xem là tuyến đường bộ ngắn nhất và độ dốc thấp so với các trục giao thông khác nên thuận lợi cho hoạt động vận tải hàng hóa tải trọng lớn. Việc triển khai các dự án này là cơ hội lớn cho tỉnh Quảng Trị phát huy tiềm năng lợi thế để phát triển kinh tế, nhất là lĩnh vực logistics.
Đầu năm nay, Bộ Xây dựng ban hành Thông tư quy định vùng nước cảng biển tại Quảng Trị gồm 4 khu vực trọng điểm: Hòn La, Cửa Gianh, Cửa Việt và Mỹ Thủy. Việc ban hành thông tư góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động hàng hải khu vực miền trung, tạo thuận lợi cho công tác quản lý, kiểm soát, bảo đảm an toàn hàng hải, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế biển của tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn mới.
Đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị cho rằng, việc sáp nhập địa giới hành chính sẽ giúp mở rộng không gian phát triển kinh tế biển, tăng cường liên kết vùng, nhất là kết nối khu vực miền núi và vùng đất nội địa ra biển, giúp tối ưu hóa nguồn lực, giảm cạnh tranh cục bộ, tăng sức cạnh tranh quốc gia. Khi quy mô kinh tế-xã hội của tỉnh được nâng lên, lưu lượng hàng hóa gia tăng sẽ làm thay đổi công suất khai thác cảng biển, từng bước đưa Quảng Trị trở thành trung tâm logistics và trung chuyển hàng hóa quan trọng của khu vực Bắc Trung Bộ và hành lang kinh tế Đông-Tây.
