Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, hàng hóa cần bảo đảm truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu chất lượng hướng tới xây dựng “luồng xanh” thông quan thuận lợi.
Chuẩn hóa vùng trồng, đẩy mạnh chế biến sâu
Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Hiện, Trung Quốc đang siết chặt quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và các yêu cầu về kiểm dịch thực vật. Do đó, đây là thời điểm ngành rau quả phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang dựa trên chất lượng, giá trị và phát thải thấp.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến tháng 5/2026, cả nước có hơn 9.500 mã số vùng trồng và hơn 1.500 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu sang nhiều thị trường; riêng thị trường Trung Quốc có 4.323 mã số vùng trồng và 1.332 cơ sở đóng gói được phê duyệt. Tuy nhiên, việc mở rộng mã số vùng trồng mới chỉ là điều kiện thuận lợi bước đầu, quan trọng hơn là siết chặt quản lý và duy trì chất lượng các mã số đã được cấp để đáp ứng yêu cầu liên tục cập nhật từ thị trường nhập khẩu. Thực tế thời gian qua, một số mã số đã bị phía Trung Quốc tạm dừng hoặc thu hồi do không tuân thủ đầy đủ các quy định.
Bên cạnh truy xuất nguồn gốc, để thâm nhập ổn định vào thị trường Trung Quốc, ngành rau quả cần chú trọng hơn đến chế biến sâu. Điều này vừa hạn chế rủi ro xuất khẩu trái cây tươi, nhất là trong thời điểm thu hoạch rộ, vừa đón đầu xu hướng tiêu dùng mới của người dân Trung Quốc. Ông Đinh Cao Khuê, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO) nhận định: Kết quả khảo sát thực tế của DOVECO tại các trung tâm logistics và doanh nghiệp chế biến tại một số khu vực của Trung Quốc cho thấy nhu cầu của nước bạn đối với nguyên liệu và sản phẩm chế biến từ trái cây nhiệt đới Việt Nam rất lớn. Nhiều tập đoàn chế biến thực phẩm đang quan tâm đến nước quả cô đặc, nước ép, puree trái cây, rau quả đông lạnh, đồ hộp,… Đây là cơ hội lớn cho doanh nghiệp bởi sản phẩm chế biến tạo ra giá trị kinh tế cao hơn đáng kể so với xuất khẩu nguyên liệu thô. Đồng thời cũng mở ra “sân chơi” rộng hơn cho toàn bộ ngành hàng gia tăng kim ngạch trong bối cảnh xuất khẩu rau quả tươi ngày càng đối mặt nhiều rào cản kỹ thuật, yêu cầu kiểm dịch nghiêm ngặt và áp lực cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia trong khu vực.
Nâng cao hiệu quả thông quan
Để rau quả Việt Nam tận dụng hiệu quả cơ hội tại thị trường Trung Quốc, việc rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí logistics đóng vai trò quyết định. Theo đại diện Tập đoàn Kiểm định và chứng nhận Trung Quốc (CCIC) khu vực tây nam, vừa qua CCIC đã triển khai mô hình truy xuất nguồn gốc kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) đối với sầu riêng Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc. Hệ thống này cho phép số hóa toàn bộ quá trình từ vùng trồng, đóng gói đến vận chuyển, thông quan.
Kết quả cho thấy, thời gian thông quan được rút ngắn đáng kể khi có thể hoàn tất xử lý trong 24 giờ, thậm chí có lô hàng chỉ xử lý trong khoảng 3 giờ. Đây là cơ sở quan trọng để mở rộng thử nghiệm sang các mặt hàng nông sản khác. Tuy nhiên, để nắm bắt cơ hội giao thương và điều kiện thuận lợi từ logistics thì cần giải quyết “điểm nghẽn” ngay từ khâu đầu vào hiện nay của rau quả Việt Nam là quá trình thẩm định và cấp mã số vùng trồng.
Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Công ty Vina T&T Group kiến nghị phía Trung Quốc tăng cường tần suất kiểm tra trực tuyến đối với các hồ sơ đã nộp, hoặc nghiên cứu cơ chế phối hợp các tổ chức giám định uy tín ngay tại Việt Nam trong việc đánh giá rủi ro sơ bộ nhằm đẩy nhanh quá trình thẩm định, phê duyệt mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Mặt khác, đối với các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt quy định về vùng trồng và cơ sở đóng gói, có áp dụng mô hình sản xuất xanh và truy xuất nguồn gốc đúng chuẩn thì có thể nghiên cứu tạo “luồng xanh” thông quan nhanh chóng, vừa rút ngắn thời gian vận chuyển vừa bảo đảm chất lượng rau quả khi đến tay người tiêu dùng.
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), dự báo năm 2026, thị trường bán lẻ trái cây nội địa Trung Quốc đạt khoảng 1.800 tỷ nhân dân tệ; trong đó nhu cầu về sầu riêng, chuối, thanh long, xoài,… tiếp tục tăng cao. Vì vậy, những “điểm nghẽn” về thủ tục, logistics và tiêu chuẩn kỹ thuật cần sớm được tháo gỡ để mở ra cơ hội chinh phục những cột mốc xuất khẩu cao hơn cho rau quả Việt Nam tại thị trường Trung Quốc.
