1. Từng ba lần đi Trường Sa, ấn tượng sâu sắc đọng lại trong tôi là những cuốn sách luôn được cán bộ, chiến sĩ và người dân nơi đây đón nhận trân trọng, trìu mến. Không khỏi xúc động nhìn các em nhỏ chụm đầu quanh những cuốn sách, tranh nhau đọc. Có em chưa đọc sõi nhưng cũng rất kiên nhẫn đánh vần từng chữ trong sách và thích thú nhìn những hình minh họa ngộ nghĩnh.
Đón nhận “quà sách” tôi mang từ đất liền ra tặng, một người lính đại diện cho anh em trong đơn vị vừa cẩn thận xếp từng cuốn lên giá, vừa chia sẻ: “Những cuốn sách ở đây chúng em đều đã đọc đi đọc lại cả chục lần rồi nên hễ có sách mới là chúng em quý lắm! Nếu như ở đất liền thì còn có thể lên mạng, đọc sách báo, xem tin tức, nhưng ở đây do điều kiện kết nối mạng hạn chế nên ngoài việc nghe đài, xem tivi thì chúng em làm bạn với sách. Hễ có sách mới là anh em chia nhau đọc, nếu khó chia quá thì tính xem ai có thành tích tốt, được khen thưởng thì sẽ được ưu tiên đọc trước”.
Điều thú vị là khi đến mỗi đảo tôi đều bắt gặp những mô hình “góc đọc”, “phòng đọc”, hay có nơi còn được mang tên “Phòng Hồ Chí Minh”. Đến đảo Đá Tây A, tôi bắt gặp góc đọc được đặt ngay trong Nhà Đại đoàn kết, với khá nhiều đầu sách phong phú, được sắp xếp gọn gàng. Khác với đảo nổi như Sinh Tồn, Đá Tây A, Trường Sa..., tại những đảo chìm hoặc nhà giàn, do không gian hạn hẹp hơn nên không thể tổ chức những phòng đọc rộng rãi. Tuy nhiên những “góc đọc” dù nhỏ gọn vẫn thường xuyên có nhiều hình thức sinh hoạt thiết thực.
2. Nhờ sự chỉ đạo và quan tâm thường xuyên của các cấp lãnh đạo, đến nay hầu hết các đơn vị đóng quân trên huyện đảo Trường Sa đều được trang bị phòng đọc, góc đọc. Hằng năm, định kỳ 6 tháng, một số lượng lớn các đầu sách, báo, tạp chí... được Phòng Chính trị Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân cấp phát, luân chuyển giữa các đảo để phục vụ tốt nhu cầu đọc của cán bộ, chiến sĩ. Sách, báo tại các đảo cũng ngày càng được bổ sung phong phú về số lượng, đa dạng về thể loại. Như tại đảo Trường Sa hiện có khoảng 2.500 đầu sách với hơn 4.000 bản sách. Các hoạt động phát triển văn hóa đọc tại Trường Sa cũng như trên các đảo diễn ra thường xuyên với nhiều hình thức như: thi tìm hiểu nhân vật, sự kiện lịch sử, thi viết cảm nhận sách, thi tìm hiểu pháp luật... Hoặc tại đảo Sinh Tồn Đông, hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2025, cán bộ, chiến sĩ tại đây đã thành lập tổ đọc sách, tổ chức những buổi giới thiệu sách hay, thi xếp mô hình sách... Những hoạt động như thế đã lôi cuốn sự tham gia của nhiều cán bộ, chiến sĩ, giúp việc đọc sách báo dần trở thành nhu cầu hằng ngày.
Hằng năm các đoàn công tác đều mang theo những món quà tinh thần là những thùng sách báo, với những tác phẩm được chọn lọc kỹ lưỡng, gửi gắm tình cảm của đất liền tới những người lính. Mới đây, đoàn công tác số 25 của Hội Nhà báo Việt Nam ra thăm Trường Sa cuối tháng 5, trong nhiều món quà gửi tặng những người lính đảo cũng có những cuốn sách, trang báo thấm đượm nghĩa tình. Đáng chú ý, những ấn bản đặc biệt của Báo Nhân Dân kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, 50 năm giải phóng miền nam, 135 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được các chiến sĩ trẻ hào hứng đón nhận.
3. Cùng với ươm mầm văn hóa đọc cho cán bộ, chiến sĩ, việc đem tri thức qua những cuốn sách ra với bà con, nhất là các em nhỏ đang sinh sống tại quần đảo Trường Sa cũng được cộng đồng rất quan tâm. Với nhiều tổ chức như Quỹ học bổng Vừ A Dính, Câu lạc bộ Vì biển đảo quê hương, phần quà không thể thiếu trong các chuyến đi Trường Sa chính là sách. Bà Hồ Thị Tuyết Hồng, Quỹ học bổng Vừ A Dính lý giải: “Trong những điều kiện còn khó khăn, sách là cánh cửa đưa các em đến gần hơn với thế giới rộng lớn”. Vì vậy các sách mang tặng đảo được các thành viên của Quỹ tập hợp phân thành nhiều loại, từ sách chuyên môn, sách văn học đến khoa học, nghệ thuật và được lựa chọn cho phù hợp với độ tuổi mầm non, tiểu học.
Là một trong số những người viết rất quan tâm đến phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng, nhà văn, nhà báo Phương Huyền, hiện đang công tác tại Đài tiếng nói nhân dân TP Hồ Chí Minh cho biết, những năm gần đây chị đều gửi sách thiếu nhi ra Trường Sa như một cách gieo những hạt mầm tri thức. Chị chia sẻ: “Đất liền, trẻ em có mạng internet, có cơ hội gặp gỡ tác giả, còn ở đảo xa sách gần như là cầu nối duy nhất đến với thế giới rộng lớn. Vì thế tôi rất mong mình có thể góp một phần nhỏ để vun bồi tình yêu sách nơi các em”. May mắn được ra thăm và làm việc tại quần đảo Trường Sa tháng 5 vừa qua, nhà văn Phương Huyền vừa tặng các em nhỏ những cuốn sách của mình sáng tác, vừa tổ chức buổi kể chuyện cho các em nghe. Dù chỉ diễn ra trong khoảng thời gian ngắn, những buổi giao lưu kể chuyện giữa tác giả và những độc giả nhí diễn ra trên đảo Sinh Tồn đã để lại kỷ niệm thật khó quên, nhân lên tình yêu với sách.
Lên đảo Len Đảo, tôi rất ấn tượng với “Góc văn hóa đọc” ở đây. Trong không gian khiêm tốn, nhìn cách bài trí sách, cho thấy những người lính trân trọng từng cuốn sách như thế nào. Bàn tay người lính đã nâng niu sắp xếp những cuốn sách thành hình lăng Bác, giản dị và xúc động.
