Quan điểm mang tính chiến lược này được xác định trên cơ sở yêu cầu thực tiễn để Hà Nội thúc đẩy liên kết vùng bền vững, góp phần cân bằng, hài hòa giữa phát triển đô thị-nông thôn, giữa lợi thế của trung tâm và vùng phụ cận. Theo định hướng quy hoạch, không gian phát triển của Hà Nội sẽ được mở rộng và kết nối chặt chẽ với các tỉnh, thành phố trong Vùng Thủ đô theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”.
Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, cả nước sắp xếp còn 34 tỉnh, thành phố và 6 vùng kinh tế trọng điểm. Thủ đô Hà Nội là trung tâm của Vùng Thủ đô, liên kết với 5 tỉnh: Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình.
Theo định hướng quy hoạch, Hà Nội là đô thị trung tâm, đóng vai trò điều phối phát triển nhiều lĩnh vực quan trọng như kinh tế-xã hội, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo, y tế chất lượng cao, hạ tầng giao thông chiến lược... Các đô thị thuộc các tỉnh chung quanh được xác định là đô thị vệ tinh lớn, vừa chia sẻ chức năng, vừa tạo đối trọng phát triển, góp phần phân bổ hiệu quả nguồn lực, dịch vụ và tiện ích cho toàn vùng. Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, việc xác lập rõ vai trò trung tâm, hạt nhân điều phối và dẫn dắt phát triển của Hà Nội đối với Vùng Thủ đô có ý nghĩa quan trọng. Trong nhiều năm qua, mặc dù Hà Nội giữ vị trí trung tâm về chính trị, kinh tế, khoa học, giáo dục và đào tạo của vùng, song vai trò dẫn dắt mới chỉ hình thành một cách tự nhiên, chưa được thể chế hóa, chưa có cơ chế phối hợp.
Đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội cho rằng, cơ chế phát triển vùng chỉ thật sự chặt chẽ khi các địa phương cùng xác định vấn đề phát triển chung, chất lượng đô thị vệ tinh và tầm nhìn để kết nối. Đề xuất liên kết vùng giữa Hà Nội và các địa phương cần xây dựng được tiêu chuẩn chung trong các lĩnh vực như: Đường sắt đô thị, giao thông đường thủy, đường bộ, tàu điện ngầm, giải quyết môi trường các dòng sông... để bảo đảm liên kết đồng bộ, hiệu quả.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn, cấu trúc Vùng Thủ đô là chùm đô thị hướng tâm, trong đó Hà Nội là đô thị trung tâm của vùng. Cấu trúc liên kết vùng sẽ giúp giải quyết được các bài toán khó về giao thông, môi trường, cung ứng dịch vụ, mở rộng không gian, tạo sự phát triển bền vững; hỗ trợ, thúc đẩy, tạo động lực, không gian phát triển mới cho các tỉnh trong vùng; góp phần chia sẻ, giảm tải cho Hà Nội và cùng Hà Nội phát triển.
Đối với vấn đề liên kết vùng, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho rằng, cần làm sâu sắc hơn nội dung phối hợp giữa Hà Nội và các tỉnh trong Vùng Thủ đô, bảo đảm sự thống nhất về quan điểm, định hướng trong quy hoạch của từng địa phương; đồng thời, cần nghiên cứu hoàn thiện mô hình điều phối vùng với cơ chế ràng buộc, cam kết rõ ràng nhằm tránh tình trạng triển khai manh mún, thiếu đồng bộ.
Thời gian qua, với tư duy liên kết vùng, các địa phương trong vùng cũng đã chủ động xác lập quy hoạch, triển khai đầu tư. Đồng chí Nguyễn Hữu Nghĩa, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên nhấn mạnh: Quy hoạch giai đoạn 2021-2030 của tỉnh xác định hạ tầng giao thông kết nối toàn diện với Hà Nội là định hướng xuyên suốt; trong đó, quy hoạch 6 cây cầu qua sông Hồng. Hưng Yên kiến nghị nghiên cứu bổ sung cầu Triều Dương, kết nối đường tỉnh 427 của Hưng Yên với xã Thường Tín (Hà Nội); đồng thời, xác định rõ hướng tuyến cầu Đông Ninh kết nối đường tỉnh 429 (khu vực Vạn Điểm) với đường di sản của Hưng Yên, bảo đảm thống nhất với quy hoạch Vành đai 4 và Vành đai 5 của Hà Nội.
Đồng chí Phạm Đại Dương, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ cho biết: Phú Thọ có 290 km tiếp giáp với Hà Nội, cùng hai trục sông lớn là sông Hồng và sông Đà chảy qua địa bàn. Tỉnh kiến nghị Hà Nội tăng cường phối hợp giải quyết các vấn đề liên vùng, nhất là về môi trường, giao thông, phân bố dân cư và phát triển công nghiệp. Trong quy hoạch, tỉnh đã chủ động điều chỉnh định hướng thu hút khu công nghiệp nhằm giảm áp lực cho khu vực nội đô Hà Nội; đồng thời, tận dụng động lực phát triển Khu công nghệ cao Hòa Lạc để lan tỏa tới các khu vực giáp ranh, bao gồm phát triển đô thị, công nghiệp công nghệ cao và các trung tâm dữ liệu dự phòng...
Với vai trò hạt nhân dẫn dắt của Hà Nội và sự đồng hành chủ động của các tỉnh, “bức tranh” phát triển vùng đang được phác họa những ý tưởng lớn, tạo lập nền tảng phát triển bền vững, gắn kết, hỗ trợ, mở rộng dư địa phát triển, tạo ra những giá trị, động lực tăng trưởng mới.
