Lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc

Nghệ nhân Sầm Văn Đạo ở thôn Mãn Hóa, xã Phú Lương (Tuyên Quang) đã dành gần 20 năm gìn giữ văn hóa Cao Lan. Từ những giá trị được tiếp nhận trong cộng đồng, anh lặng lẽ học hỏi, sưu tầm và tìm cách trao truyền để những nét văn hóa của dân tộc mình không bị lãng quên theo thời gian.

Nghệ nhân Sầm Văn Đạo hướng dẫn các thành viên Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Cao Lan xã Phú Lương đánh trống sành.
Nghệ nhân Sầm Văn Đạo hướng dẫn các thành viên Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Cao Lan xã Phú Lương đánh trống sành.

Sinh ra và lớn lên trong cộng đồng Cao Lan ở Tuyên Quang, nghệ nhân Sầm Văn Đạo chịu ảnh hưởng sâu sắc từ cha mình - Nghệ nhân Nhân dân Sầm Văn Dừn, người nhiều năm thực hành và truyền dạy văn hóa Cao Lan. Khoảng năm 2003, Sầm Văn Đạo bắt đầu theo cha học những tri thức, tập quán và hình thức sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Năm 2005, anh tham gia đội văn nghệ của thôn Mãn Hóa, có thêm cơ hội thực hành, biểu diễn và tìm hiểu sâu hơn về phong tục, tập quán cũng như đời sống của người Cao Lan. Anh Đạo chia sẻ: “Tôi bắt đầu day dứt khi nhìn thấy những câu hát sình ca, những điệu múa, tiếng nói, phong tục và những giá trị văn hóa Cao Lan đứng trước nguy cơ mai một”.

Từ nỗi niềm ấy, Sầm Văn Đạo bắt đầu sưu tầm sách cổ, sách hát sình ca, tìm đọc những câu chuyện về nguồn gốc con người, truyền thuyết, tục ngữ, sự di cư và cư trú của cộng đồng, tên đất, tên làng cùng các nghi lễ trong vòng đời. Hơn 20 năm qua, nghệ nhân Sầm Văn Đạo đã sưu tầm, sáng tác và dịch nhiều bài sình ca cổ sang tiếng phổ thông, giúp người trẻ hiểu hơn nội dung và ý nghĩa của những lời hát. Anh dành nhiều thời gian để tìm hiểu và khôi phục những điệu múa cổ, rồi hướng dẫn lại cho các thành viên khác.

Hiện tại, Sầm Văn Đạo là nghệ nhân duy nhất ở Tuyên Quang còn trực tiếp chế tác trống sành cổ, một nhạc cụ gắn với những điệu múa, nghi lễ và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng người Cao Lan. Anh Đạo đã làm gần 50 chiếc trống sành, phục vụ trưng bày tại bảo tàng, hoạt động của các câu lạc bộ, sinh hoạt văn hóa cộng đồng và làm quà tặng khách du lịch.

Năm 2008, Sầm Văn Đạo bắt đầu truyền dạy văn hóa nghệ thuật của người Cao Lan tại địa phương với lớp học ban đầu có chín thanh thiếu niên. Đến nay, anh đã tham gia tổ chức, hướng dẫn chín lớp với khoảng 250 thành viên, trong đó gần 200 người vẫn đang thực hành tại các câu lạc bộ. Cộng đồng người Cao Lan ở một số địa phương khác cũng theo học lớp học do anh Đạo tổ chức. Hiện tại nghệ nhân Sầm Văn Đạo là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Cao Lan xã Phú Lương và Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Cao Lan tỉnh Tuyên Quang.

Trưởng phòng Bảo tàng ngoài trời (Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam), thạc sĩ Trần Văn Ái đã có nhiều dịp làm việc với nghệ nhân Sầm Văn Đạo. Theo ông, hát sình ca, múa tắc xình hay làm trống sành là những kỹ năng có thể học và thực hành, trong cộng đồng vẫn có những người làm được. Điều đáng quý ở nghệ nhân Sầm Văn Đạo là anh còn nắm được những tri thức gắn phía sau các thực hành ấy: Chúng xuất hiện trong hoàn cảnh nào, có ý nghĩa gì và gắn với đời sống cộng đồng ra sao. Những tri thức này mới là phần khó tìm người kế tục, bởi nếu chỉ còn kỹ năng biểu diễn, di sản rất dễ mất đi chiều sâu vốn có.

Chị Hoàng Ngọc Hương, thành viên Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Cao Lan xã Phú Lương cho biết, từ lúc chị còn là sinh viên năm thứ ba, khi tìm hiểu văn hóa Cao Lan để thực hiện một bài tiểu luận, những tư liệu và câu chuyện được anh Đạo chia sẻ giúp chị nhận ra nhiều điều mà sách vở khó truyền tải.

Khi tham gia câu lạc bộ, chị Hương càng cảm nhận rõ: “Nghệ nhân Sầm Văn Đạo thuyết phục người khác bằng chính những hành động cụ thể chứ không phải bằng những lời kêu gọi bảo tồn”.

Nhiều năm qua, hoạt động của nghệ nhân Sầm Văn Đạo được ghi nhận bằng nhiều huy chương, giải thưởng tại các hội diễn, ngày hội văn hóa từ cấp tỉnh đến toàn quốc. Có thể kể đến Huy chương vàng tại Hội thi Diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc toàn quốc năm 2024, giải B tại Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc lần thứ XI và danh hiệu Tốp 100 gương mặt trẻ tiêu biểu của tỉnh Tuyên Quang năm 2023. Đáng chú ý, tháng 7/2026, nghệ nhân Sầm Văn Đạo là một trong hai cá nhân của tỉnh Tuyên Quang được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Với nghệ nhân Sầm Văn Đạo, những phần thưởng hay bằng khen là sự ghi nhận đáng quý, nhưng điều hạnh phúc hơn là ngày càng có nhiều người tìm đến, học hỏi và cùng tham gia các hoạt động văn hóa. Anh cho biết: “Bảo tồn văn hóa không có nghĩa là giữ văn hóa đứng yên, mà là trao nó vào tay thế hệ trẻ để các em tiếp tục làm cho nó sống trong cuộc sống hôm nay”.

Có thể bạn quan tâm

Ảnh thiết kế có sử dụng AI.

Giữ hồn Việt trong Tết Trung thu thời hiện đại

Trung thu đang cận kề, Hà Nội những ngày này đã rộn ràng sắc màu mùa trăng tháng Tám. Trên phố Lương Văn Can, Hàng Mã..., dòng người tấp nập mua sắm, chụp ảnh giữa những gian hàng ngập tràn đồ chơi và bánh Trung thu.

Tác phẩm nhiếp ảnh ghi lại hình ảnh gia đình người Xơ Đăng chăm sóc sâm Ngọc Linh. (Ảnh KIM LIÊN)

Nhiếp ảnh kể chuyện núi rừng

Ở vùng núi cao tây nam Đà Nẵng, nơi sinh sống từ bao đời của đồng bào: Xơ Đăng, Ca Dong, Mơ Nông, Cơ Tu... nghệ thuật nhiếp ảnh đang được sử dụng như một phương thức kể chuyện về đất và người.

Trẻ em đọc sách tại Bệnh viện Nhi đồng 1, Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Phương Huyền)

Mở rộng không gian tiếp cận sách

Bên cạnh đổi mới nội dung, chuyển đổi số, bảo vệ bản quyền, những mô hình đưa sách đến gần cộng đồng đang mở thêm không gian cho văn hóa đọc và đặt ra yêu cầu đổi mới thị trường xuất bản, phát hành Thành phố Hồ Chí Minh để xuất bản từng bước trở thành ngành công nghiệp văn hóa hiện đại.

Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm và Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam Ngô Phương Lan trao giải nhất cho tác giả Hoàng Hà Lê. (Ảnh: VIỆT HÙNG/MCST)

Trao giải cuộc thi phim ngắn “Hiền tài hôm nay”

Tối 17/9, tại Viện Phim Hà Nội đã diễn ra lễ trao giải cuộc thi phim ngắn “Hiền tài hôm nay” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam phối hợp cùng Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám tổ chức.

Khu mộ gạch cổ được phát hiện vào tháng 5 vừa qua, trong quá trình người dân trồng cây tại đường liên thôn thuộc xóm Rú Bụt, xã Kim Liên (Nghệ An). (Ảnh: TH)

Kết quả khai quật mộ gạch cổ ở Nghệ An

Chiều 16/9, Bảo tàng Nghệ An-Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp với Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khẩn cấp dấu tích mộ gạch Rú Bụt, xã Kim Liên.

Lễ hội truyền thống làng Ô Trình được tổ chức với quy mô lớn. (Ảnh MAI TÚ)

Rộn ràng lễ hội truyền thống làng Ô Trình

Ngày 16/9, tại cụm di tích lịch sử, văn hóa Đình, Từ, Miếu làng Ô Trình thuộc xã Thái Thụy (tỉnh Hưng Yên) đã diễn ra Lễ hội truyền thống làng Ô Trình. Đây là lễ hội độc đáo của cư dân ven biển, còn bảo tồn vẹn nguyên bản sắc truyền thống.

Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Khánh Ngọc trong vai diễn Cio-Cio-San của vở opera "Madama Butterfly" (Ảnh: HBSO)

Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Khánh Ngọc: Sự tiếp nối tình yêu nghệ thuật và truyền thống gia đình

Trong hai đêm diễn ra mắt vở opera “Madama Butterfly” của Nhà hát Giao hưởng Nhạc - Vũ kịch Thành phố Hồ Chí Minh vừa qua, Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Khánh Ngọc đã có màn trình diễn thăng hoa trong vai nữ chính Cio-Cio-San. Phía sau sự tỏa sáng rực rỡ ấy là quá trình khổ luyện, niềm đam mê và sự đồng hành của truyền thống gia đình.

Quang cảnh tại Lễ tổng kết dự án Trilaf và bàn giao mô hình du lịch cộng đồng bền vững. (Ảnh: PV)

Phát huy giá trị làng nghề nón lá truyền thống Tri Lễ

Nhờ sự tiếp sức từ dự án TRILAF do Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), Trường đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia hỗ trợ, làng nghề nón lá truyền thống Tri Lễ (xã Dân Hòa, Hà Nội) đang hồi sinh mạnh mẽ khi gắn bảo tồn di sản với mô hình du lịch cộng đồng bền vững, tạo dựng giá trị cho làng nghề nón lá truyền thống Tri Lễ.