Thành phố Hồ Chí Minh đang thử nghiệm nhiều cách làm nhằm mở rộng không gian tiếp cận sách. Những mô hình mới cùng sự tăng trưởng của thị trường xuất bản, cho thấy một hướng đi đáng chú ý là hình thành và chăm sóc nhu cầu đọc, mở rộng cộng đồng, tạo dựng thị trường phù hợp những thay đổi của đời sống.
Mô hình Hội sách Khuyến đọc tại chung cư Vista Verde, phường Cát Lái được thí điểm trong năm 2026. Thay vì tập trung toàn bộ hoạt động tại các tuyến phố, đường sách hay trung tâm văn hóa, sách được đưa đến gần cư dân, nhất là trẻ em và các gia đình. Những hoạt động giao lưu, đọc sách, trải nghiệm và tương tác với sách được tổ chức ngay trong khu dân cư, tạo ra một không gian đọc gần gũi hơn với đời sống hằng ngày. Cách làm này tạo ra thay đổi trong quan niệm về phát triển văn hóa đọc.
Trong nhiều trường hợp, sách và các hoạt động khuyến đọc cần chủ động tìm đến người đọc. Khu chung cư, trường học, nhà văn hóa, bệnh viện hay nhà trọ... nếu được tổ chức phù hợp, đều có thể trở thành điểm đọc hấp dẫn. Từ cách tiếp cận này, hơn 150 hoạt động của Hội sách Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026 được thực hiện ở nhiều không gian khác nhau như khu nhà trọ, bệnh viện...
Một hướng khác đang được thử nghiệm là đưa sách và công nghệ tới những khu vực xa trung tâm thông qua xe thư viện số. Các chuyến xe lưu động đến Cần Giờ, Hóc Môn, Nhà Bè, Xuân Thới Sơn và một số địa bàn còn khó khăn, mang theo sách, thiết bị đọc và các hoạt động tương tác dành cho trẻ em. Trong điều kiện phương thức tiếp nhận thông tin của công chúng thay đổi nhanh chóng, công nghệ cũng được ứng dụng để trở thành công cụ để mở rộng khả năng tiếp cận sách. Thư viện số, sách điện tử, sách nói hay các hoạt động trải nghiệm công nghệ đều được tổ chức phù hợp giúp bạn đọc bước vào thế giới sách thuận lợi hơn.
Theo Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, sáu tháng đầu năm 2026, doanh thu toàn ngành xuất bản, phát hành trên địa bàn đạt gần 3.000 tỷ đồng, khối phát hành đạt hơn 50 triệu bản sách. Tín hiệu ấy cho thấy, thành phố đang tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong thị trường xuất bản, phát hành của cả nước. Dù vậy, nhìn sâu hơn vào thị trường cũng thấy những vấn đề cần được đặt ra. Sáu tháng đầu năm, Đường Sách thành phố đạt doanh thu cao, tăng 2,91% so với cùng kỳ, song lượng sách bán ra lại giảm 5,59%, xuống hơn 320 nghìn bản.
Phát triển không gian đọc cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển thị trường. Khi một hoạt động đọc được tổ chức ở khu dân cư, trường học hay vùng ven..., cần làm rõ cơ hội, hiệu quả trong hình thành thói quen đọc và nhu cầu sử dụng sách.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Giá
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Giá nhận định, phát triển không gian đọc cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển thị trường. Khi một hoạt động đọc được tổ chức ở khu dân cư, trường học hay vùng ven..., cần làm rõ cơ hội, hiệu quả trong hình thành thói quen đọc và nhu cầu sử dụng sách. Nếu nhu cầu ấy tăng, thị trường càng có thêm cơ sở để phát triển các sản phẩm phù hợp.
Theo bà Lê Thùy Dương, Chủ nhiệm Dự án Sách Nhà Mình (Hà Nội), từ thực tế tại Thành phố Hồ Chí Minh có thể thấy, mở rộng thị trường xuất bản không nhất thiết đồng nghĩa với việc mở thêm nhà sách. Điều quan trọng là cần tạo thêm những điểm tiếp xúc giữa sách với đời sống theo những mô hình như Đường sách, nhà sách, thư viện, trường học...
Bên cạnh đó, khu dân cư, bệnh viện, khu công nghiệp, không gian công cộng... hoàn toàn có thể trở thành những điểm kết nối mới nếu có cách tổ chức phù hợp. Chuyển đổi số là yếu tố không thể tách rời và cần hình thành hệ sinh thái mới, trong đó, phân phối và tiếp cận bạn đọc phải có sự liên kết hiệu quả trên nền tảng số.
