Nhiệt độ ngày càng tăng cao
Theo The Conversation, nhiệt độ tại nhiều khu vực của hai nước Nam Á này đang cao hơn mức bình quân hằng năm từ 5 tới 8 độ C, khiến hơn 1 triệu km2 đất đai Ấn Độ bị đẩy vào tình trạng hạn hán. Nhiệt độ bất thường kết hợp với độ ẩm không khí cao khiến cơ thể con người và các sinh vật không thể duy trì khả năng làm mát tự nhiên. Tính tới ngày 29/5, đợt nắng nóng này đã cướp đi ít nhất 37 sinh mạng ở Ấn Độ, 10 người chết tại Pakistan. Con số thực tế thậm chí có thể lớn hơn do tình trạng thiếu hụt thống kê ở Ấn Độ.
Các khối áp cao kéo dài là lý do chính khiến mùa nóng ở Ấn Độ và Pakistan năm nay trở nên khắc nghiệt như vậy. Các khối này duy trì vị trí, hoạt động ổn định một thời gian dài, ngăn cản sự hình thành mây và mưa, giảm khả năng làm mát, do đó dẫn tới các đợt nắng nóng. Các khối áp cao này giữ không khí nóng gần mặt đất, khiến nhiệt độ tăng cao trong nhiều ngày.
Lượng mưa giảm cũng góp phần khiến nhiệt độ bề mặt tăng cao, làm đất đai nứt nẻ. Tình trạng này càng tồi tệ hơn ở những thành phố, đô thị lớn. Vì bê-tông và nhựa đường hấp thụ nhiệt ban ngày và giải phóng chúng ban đêm. Điều đó đồng nghĩa buổi tối ở thành thị sẽ nóng hơn, làm tăng nguy cơ sức khỏe, nhất là với nhóm dân cư không có điều kiện sử dụng các công cụ làm mát (điển hình là máy điều hòa không khí).
Đằng sau nguyên nhân trực tiếp ấy là một lý do toàn cầu hơn mang tên biến đổi khí hậu. Khi nhiệt độ chung của thế giới cao hơn, các đợt nắng nóng cũng trở nên tồi tệ hơn. Tính toán của các học giả cho thấy đợt nắng nóng đầu tiên hồi tháng 4/2026 có khả năng xảy ra cao gấp ba lần thông thường, nhiệt độ của nó cũng cao hơn 1 độ C trên toàn cầu. Với tốc độ nóng lên hiện tại của thế giới, tiểu lục địa Ấn Độ sẽ tiếp tục đối diện tình trạng tương tự khoảng 5 năm một lần, nhiệt độ trong từng đợt nắng cũng sẽ tăng lên khoảng 2,2 độ.
Bên cạnh nhiệt độ, độ ẩm cũng là vấn đề của Ấn Độ và Pakistan. Độ ẩm không khí tại Nam Á đang tăng lên, tỷ lệ thuận với sự tăng nhiệt độ. Độ ẩm cao khiến cơ thể con người không thể ra mồ hôi dễ dàng, trong khi toát mồ hôi lại là phương pháp làm mát cơ thể tự nhiên và đơn giản nhất. Môi trường có độ ẩm cao, mồ hôi không thoát ra ngoài được, lưu lại trên cơ thể người, chảy thành dòng và tiếp tục nóng lên. Sự kết hợp của nhiệt độ cao và độ ẩm cao vì thế là cực kỳ nguy hiểm với sức khỏe người dân.
Các nghiên cứu nói rằng nếu không được làm mát kịp thời, nhiệt độ cơ thể có thể tiếp tục tăng lên trên 40 độ, gây say nắng, làm tổn thương não và các cơ quan quan trọng khác, dẫn tới nguy cơ tử vong. Nhiệt độ 35 độ C và độ ẩm 90% có thể nguy hiểm tương đương nhiệt độ 45 độ C nhưng độ ẩm 30%. Ghi nhận tại Nam Á những ngày qua cho thấy thời tiết đã đạt tới trạng thái nguy hiểm trên, tạo ra nguy cơ rõ rệt cả với những người trẻ khỏe mạnh (độ tuổi 18-35) lẫn người cao tuổi.
Chia sẻ với The Guardian, Jalaj Jha - chàng trai 24 tuổi người Ấn Độ làm giao hàng ở New Delhi - kể lại: “Tôi chỉ ngủ được 4 hay 5 tiếng mỗi ngày với cái nóng này. Tôi hay thức dậy trong trạng thái kiệt sức, lúc nào cũng cảm thấy chỉ muốn dội nước vào người”. Jha sống trong một căn hộ chật chội, không có thiết bị thông gió nào ngoài chiếc quạt kêu lạch cạch. Anh làm việc dưới nắng nóng khoảng 12 tiếng mỗi ngày.
Ở New Delhi những ngày này, nhiệt độ có thể lên tới 30 độ C ngay từ 7 giờ sáng. Và đó là mức nhiệt thấp nhất trong ngày. Nhiệt độ trong ngày có thể đạt 45 độ C. Tháng 5 vừa qua, New Delhi ghi nhận ngày tháng 5 nóng nhất trong 2 năm qua, đồng thời có đêm tháng 5 nóng nhất trong 14 năm qua. Một nghiên cứu của Mỹ trên nhiều đô thị lớn như New Delhi (Ấn Độ), Dhaka (Bangladesh), Kathmandu (Nepal), Jakarta (Indonesia) và Quezon City (Philippines) cho thấy hiện tượng giữ nhiệt bên trong các đô thị thời gian qua đang khiến hàng triệu lao động kiệt sức khi ngày làm việc mới còn chưa bắt đầu.
Nhóm dân số bị ảnh hưởng nặng nhất
Nhóm lao động bị ảnh hưởng nhất là người giao hàng, công nhân xây dựng, người bán hàng rong... Họ sống trong các khu vực chật chội, thiếu thông gió, nguồn điện không ổn định, nơi mà giấc ngủ trọn vẹn cũng trở thành điều khó đạt được. Việc không được nghỉ ngơi đầy đủ làm trầm trọng thêm các bệnh liên quan tới nhiệt độ cao, khiến năng suất lao động giảm, đẩy nhóm lao động vốn dễ tổn thương này vào trạng thái kinh tế căng thẳng hơn.
Trên khắp châu Á, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính hơn 70% lực lượng lao động đang phải tiếp xúc với nhiệt độ cao trong quá trình làm việc. Và những người dễ bị tổn thương nhất là nhóm lao động tự do, những người không có hợp đồng, không được bảo vệ đầy đủ bởi doanh nghiệp hay luật lao động. Điều này đặc biệt trầm trọng ở Ấn Độ, nơi tỷ lệ lao động tự do đạt mức rất cao.
Đối phó với tình trạng này, chính quyền các đô thị đã ban hành nhiều kế hoạch và thực hiện một số biện pháp ứng phó nắng nóng. Họ đặt thêm các điểm cung cấp nước uống miễn phí, xây dựng hệ thống cảnh báo nhiệt độ sớm, hướng dẫn điều chỉnh lịch làm việc ngoài trời, giảm thời gian tiếp xúc nắng nóng trực tiếp... Tuy nhiên, các biện pháp này đều chỉ là giải pháp tình thế, chưa trực tiếp giải quyết gốc rễ vấn đề.
Một cuộc phỏng vấn với hơn 2.200 lao động trên 5 thành phố của Ấn Độ cho thấy, khoảng 80% người tham gia khẳng định nắng nóng làm gián đoạn sinh kế và ảnh hưởng cuộc sống gia đình họ. Nhiều người mất thu nhập vì không thể làm việc đủ ca, phải chi thêm tiền cho nước uống, thuốc men, đi lại, đồng thời vật lộn với những triệu chứng đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi trong các ngày làm việc dài.
Ajay Kumar, (32 tuổi, bán rau dạo ở New Delhi) cho biết anh dành hàng giờ mỗi ngày kéo chiếc xe ba bánh, chở đầy rau củ, đi bán tại các khu chợ. Anh bảo: “Ngày nào, đầu óc tôi cũng quay cuồng vì cái nóng. Nhưng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài làm việc để nuôi gia đình”. Kumar chuyển lên thủ đô từ một ngôi làng nông thôn cách đây 4 năm. Anh cùng vợ và 4 người con sống trong một căn phòng chật chội, không có điều hòa, chỉ có một chiếc quạt cũ kỹ. Anh bảo mình muốn mua thêm một chiếc quạt có chức năng làm mát vào mùa hè, nhưng không đủ tiền.
“Tôi chỉ kiếm được khoảng 300-400 rupee mỗi ngày (tương đương 3-4 USD). Hầu hết số tiền đó đã dành để nuôi gia đình. Tôi luôn phải mang theo nước từ nhà và khăn ẩm. Chúng giúp tôi đỡ nhức đầu”, Kumar bảo anh và gia đình thường ngủ trên sân thượng ngoài trời của tòa nhà. Họ không chịu được nhiệt độ trong phòng buổi tối. Dù vậy, anh nói mình vẫn cần “hàng giờ” để có thể ngủ được. So với nhóm dân cư đô thị, các vùng nông thôn Ấn Độ và Pakistan không phải chịu đựng nhiệt độ cao tương tự. Tuy nhiên, họ có những mối lo khác do phần lớn công việc diễn ra ngoài trời, dịch vụ chăm sóc y tế ở xa và thường thiếu hụt. Họ cũng thiếu điện để vận hành thiết bị làm mát.
Hy vọng của người dân cả ở đô thị và nông thôn là nắng nóng hiện nay sẽ sớm dịu lại khi mùa mưa đến. Mây che bớt nắng cùng mưa trên diện rộng sẽ làm nhiệt độ ban ngày dịu lại. Miền Nam Ấn Độ là khu vực đầu tiên cảm nhận được thay đổi tích cực vào đầu tháng 6. Đến tháng 7, những cơn mưa sẽ bao phủ cả đất nước. Với Pakistan, mùa mưa tới muộn hơn, thường vào đầu tháng 7. Ở cả hai nước, mùa mưa thường sẽ kéo dài tới khoảng tháng 9. Đương nhiên, những đợt nắng nóng sẽ trở lại trong năm sau. Nhưng ngay lúc này, người dân Nam Á vẫn chờ những cơn mưa, và họ cần nó tới càng sớm càng tốt.
