Chuỗi công nghiệp hàng tỷ USD
Theo số liệu của nền tảng dữ liệu doanh nghiệp Qichacha được báo South China Morning Post dẫn ngày 17/5, số doanh nghiệp đăng ký hoạt động trong lĩnh vực tái chế vàng tại Trung Quốc năm 2025 tăng 78,74% so năm trước, đạt 740 doanh nghiệp - mức tăng cao nhất trong vòng 10 năm qua. Đáng chú ý, chỉ trong chưa đầy 5 tháng đầu năm 2026, đã có thêm 488 doanh nghiệp mới gia nhập thị trường. Con số này cho thấy, ngành tái chế vàng đang bước vào giai đoạn tăng trưởng bùng nổ chưa từng thấy, song hành với đà tăng nóng của giá vàng toàn cầu.
Khác với những đợt sốt vàng trước đây vốn chủ yếu tập trung vào hoạt động mua tích trữ, làn sóng hiện nay mang màu sắc thực dụng hơn. Khi giá vàng tăng liên tục, nhiều người dân Trung Quốc bắt đầu bán vàng trang sức cũ, vàng tích trữ lâu năm hoặc đổi sang vàng miếng và sản phẩm đầu tư có giá trị thanh khoản cao hơn. Chính xu hướng này đã tạo điều kiện để ngành tái chế vàng phát triển với tốc độ rất nhanh.
Theo Hiệp hội vàng Trung Quốc (CGA), nhu cầu vàng đầu tư trong quý I/2026 tiếp tục tăng mạnh. Riêng tiêu thụ vàng miếng, tiền vàng tăng 46,4%, vượt 202 tấn. Ngược lại, nhu cầu vàng trang sức giảm hơn 37% do giá vàng quá cao. Điều này cho thấy vàng tại Trung Quốc đang dần chuyển từ vai trò tiêu dùng sang vai trò tài sản tài chính.
Sự phát triển nóng của ngành tái chế vàng Trung Quốc đang làm thay đổi toàn bộ cấu trúc truyền thống của thị trường vàng nội địa. Nếu trước đây hoạt động thu mua vàng cũ chủ yếu diễn ra tại các tiệm vàng nhỏ lẻ, thì nay lĩnh vực này đã nhanh chóng hình thành chuỗi công nghiệp có quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại và gắn chặt với hệ thống tài chính số.
Mô hình hoạt động của ngành tương đối rõ ràng: Doanh nghiệp thu mua vàng miếng, vàng trang sức cũ hoặc các sản phẩm chứa kim loại quý, sau đó tiến hành tinh luyện, tái chế và bán trở lại thị trường dưới dạng nguyên liệu hoặc sản phẩm mới. Tuy nhiên, điều làm nên sự khác biệt hiện nay là tốc độ công nghệ hóa và tài chính hóa của lĩnh vực này. Tại Thâm Quyến, đặc biệt là khu Thủy Bối, trung tâm sản xuất và giao dịch trang sức lớn nhất Trung Quốc, hoạt động tái chế vàng diễn ra sôi động chưa từng thấy. Nhiều doanh nghiệp triển khai hệ thống định giá vàng theo thời gian thực, kết nối trực tiếp với giá vàng quốc tế. Người dân chỉ mất vài phút để kiểm định chất lượng vàng, xác định giá trị và nhận thanh toán điện tử qua các ứng dụng Alipay hoặc WeChat Pay.
Truyền thông Trung Quốc gần đây liên tục phản ánh hiện tượng người dân xếp hàng bán vàng tại các trung tâm thương mại lớn ở Thượng Hải và Thâm Quyến. Một số nơi thậm chí xuất hiện các “máy ATM vàng” tự động, có khả năng nhận diện tuổi vàng, cân đo và thanh toán ngay lập tức. Hình ảnh này cho thấy tái chế vàng đang dần trở thành một hoạt động tài chính phổ biến trong đời sống đô thị Trung Quốc. Các chuyên gia kinh tế Trung Quốc cho rằng, sự phát triển nhanh của ngành tái chế vàng xuất phát từ ba yếu tố chính. Thứ nhất là giá vàng tăng quá mạnh trong thời gian ngắn, khiến lượng vàng tích trữ trong dân cư trở thành nguồn lợi nhuận hấp dẫn. Thứ hai là nhu cầu tiêu dùng suy yếu trong bối cảnh kinh tế giảm tốc, buộc nhiều hộ gia đình tận dụng vàng như một nguồn tài sản dự phòng. Thứ ba là sự phát triển của công nghệ số giúp việc giao dịch vàng trở nên minh bạch và thuận tiện hơn.
Theo Bloomberg, Thâm Quyến được xem là “thủ phủ tái chế vàng” nhờ hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh. Còn Thượng Hải tiếp tục giữ vai trò trung tâm giao dịch vàng thỏi nhờ Sàn giao dịch vàng Thượng Hải. Giới phân tích nhận định, sự kết hợp giữa hai trung tâm này đang giúp Trung Quốc hình thành chuỗi giá trị vàng có tính cạnh tranh ngày càng cao ở cấp độ toàn cầu.
Theo giới quan sát, nếu xu hướng tăng dự trữ vàng của Trung Quốc tiếp tục kéo dài, cùng với sự phát triển của hệ sinh thái giao dịch và tái chế nội địa, Bắc Kinh có thể từng bước gia tăng vai trò trong việc định hình thị trường vàng khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, ngành tái chế vàng Trung Quốc cũng đối mặt không ít rủi ro. Một số chuyên gia cảnh báo rằng, sự gia nhập ồ ạt của doanh nghiệp mới có thể dẫn tới cạnh tranh thiếu kiểm soát, gian lận chất lượng hoặc biến tướng đầu cơ tài chính. Ngoài ra, nếu giá vàng đảo chiều mạnh, nhiều doanh nghiệp non trẻ có thể gặp khó khăn về thanh khoản và dòng tiền.
Công cụ bảo đảm an ninh tài chính
Sự bùng nổ của ngành tái chế vàng Trung Quốc không thể tách rời khỏi những chuyển động lớn của kinh tế, chính trị toàn cầu. Nhiều năm qua, vàng ngày càng mang ý nghĩa chiến lược vượt ra ngoài giá trị thương mại thông thường. Đối với nhiều quốc gia, nhất là các nền kinh tế lớn đang tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng USD, vàng trở thành công cụ bảo đảm an ninh tài chính trong môi trường quốc tế nhiều bất định.
Sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ (tháng 2/2022) và phương Tây áp đặt hàng loạt biện pháp trừng phạt tài chính đối với Moscow, nhiều quốc gia bắt đầu quan tâm hơn đến việc đa dạng hóa dự trữ ngoại hối. Xu hướng này đặc biệt rõ nét tại các nền kinh tế mới nổi. Các ngân hàng trung ương trên thế giới liên tục tăng mua vàng trong ba năm gần đây với tốc độ cao hiếm thấy kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Trong xu thế đó, Trung Quốc là một trong những quốc gia được chú ý nhiều nhất. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBC) liên tục bổ sung dự trữ vàng trong nhiều tháng, dù tốc độ mua có thời điểm điều chỉnh. Giới phân tích nhận định Bắc Kinh đang từng bước giảm sự phụ thuộc vào tài sản định giá bằng USD, đồng thời củng cố năng lực chống chịu trước các cú sốc tài chính quốc tế.
Từ góc độ chiến lược, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, việc gia tăng dự trữ vàng không chỉ là quyết định tài chính đơn thuần, mà còn mang yếu tố địa - chính trị. Một số học giả Trung Quốc cho rằng, vàng đang trở thành “lớp đệm an ninh” đối với các nền kinh tế muốn giảm rủi ro từ hệ thống tài chính do phương Tây chi phối. Chính tâm lý đó lan tỏa mạnh vào xã hội Trung Quốc. Khi nhà nước tăng mua vàng, người dân có xu hướng xem vàng là tài sản an toàn hơn. Khi giá vàng liên tục lập đỉnh mới, hoạt động mua bán và tái chế vàng càng trở nên sôi động. Nói cách khác, sự bùng nổ của ngành tái chế vàng hiện nay là kết quả tổng hợp của cả yếu tố thị trường lẫn tâm lý chiến lược.
Tuy nhiên, triển vọng của thị trường vàng thế giới trong thời gian tới vẫn tồn tại nhiều biến số. Một số chuyên gia của Hội đồng vàng thế giới (WGC) nhận định, đà tăng của giá vàng có thể chậm lại nếu kinh tế Mỹ duy trì ổn định và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) tiếp tục giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn dự kiến. Thị trường vàng vốn rất nhạy cảm với biến động lãi suất và sức mạnh của đồng USD. Dẫu vậy, khác với các chu kỳ trước, đợt tăng giá vàng hiện nay được hỗ trợ bởi nhu cầu vật chất rất mạnh từ châu Á. Điều này giúp thị trường vàng có nền tảng ổn định hơn.
Đối với Trung Quốc, sự phát triển của ngành tái chế vàng còn mang ý nghĩa kinh tế tuần hoàn và tận dụng nguồn tài nguyên trong nước. Trong bối cảnh cạnh tranh tài nguyên chiến lược ngày càng gay gắt, việc thu hồi và tái chế kim loại quý giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu thô và nâng cao khả năng tự chủ công nghiệp. Quan trọng hơn, sự bùng nổ của ngành tái chế vàng phản chiếu sự thay đổi sâu sắc trong tâm lý xã hội Trung Quốc. Sau nhiều năm tăng trưởng nóng dựa vào bất động sản và tín dụng, nền kinh tế Trung Quốc bước vào giai đoạn điều chỉnh dài hạn. Trong môi trường ấy, người dân có xu hướng ưu tiên bảo toàn tài sản hơn là đầu cơ rủi ro.
Bởi vậy, đằng sau những cửa hàng thu mua vàng cũ đông đúc ở Thâm Quyến hay Thượng Hải không chỉ là câu chuyện về lợi nhuận. Đó còn là biểu hiện của một thời kỳ kinh tế toàn cầu đang chuyển động bất định hơn, nơi vàng, vốn là thứ kim loại cổ xưa nhất của nền văn minh nhân loại, một lần nữa trở thành biểu tượng của sự an toàn và quyền lực tài chính.
