World Cup: Guồng quay “tỷ đô”

(Tiếp theo và hết)

Từ trước khi trái bóng Al Rihla bắt đầu lăn tại Bắc Mỹ, hàng triệu người hâm mộ trên thế giới đã bị cuốn vào “cuộc chiến” khốc liệt không kém những trận so tài trên sân cỏ. Phương thức mới do Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) áp dụng tạo ra “ma trận” giá vé, một mặt khiến tổ chức này lập kỷ lục doanh thu, mặt khác làm thay đổi hoàn toàn trải nghiệm World Cup của các CĐV.

“Sàn chứng khoán” khổng lồ

Tại World Cup 2026, FIFA triển khai “số hóa” mạnh mẽ với 100% vé vào sân là vé điện tử (digital tickets). Thay vì cầm trên tay tấm vé bằng giấy như trước, khán giả vào sân sẽ dùng mã QR từ ứng dụng trên smartphone, hoặc sử dụng công nghệ giao tiếp trường gần (NFC) quét qua đầu đọc ở cổng an ninh như thanh toán trong siêu thị. Nhưng đây không phải cải tiến lớn nhất.

Lần đầu trong lịch sử, FIFA triển khai bán vé theo cơ chế “định giá động” (dynamic pricing). Mô hình này biến vé World Cup thành một sàn chứng khoán khổng lồ, nơi giá vé mỗi trận có thể “nhảy múa” theo thời gian thực dựa trên nhu cầu thị trường. Nếu nhu cầu cao, giá vé tự động tăng và ngược lại. FIFA không nghĩ ra sáng kiến này, mà học hỏi theo cách vận hành vốn được nhiều hãng hàng không, khách sạn, nền tảng gọi xe, hoạt động âm nhạc và thể thao của Mỹ sử dụng.

Theo các báo cáo tài chính được AP trích dẫn ngay tuần khai mạc giải đấu, mảng “vé và dịch vụ cao cấp” (ticket sales and hospitality) tại World Cup 2026 đã bứt phá ngoạn mục, trở thành trụ cột doanh thu có tốc độ tăng trưởng cao nhất của FIFA. Nếu như tại kỳ World Cup 2022 ở Qatar, tiền bán vé chỉ mang về cho FIFA khoảng 950 triệu USD, thì năm 2026, con số này vượt mốc 3 tỷ USD, gấp hơn ba lần. Trong tổng cơ cấu doanh thu ước đạt 8,9 tỷ USD riêng của năm 2026, mảng vé chiếm tới 34%, chỉ đứng sau bản quyền truyền hình (44%) và bỏ xa mảng tài trợ thương mại (20%).

Hãng tin Bloomberg phân tích, sở dĩ có cú nhảy vọt này là nhờ sự cộng hưởng của hai yếu tố, gồm sức chứa lớn của các sân bóng bầu dục tại Mỹ và cơ chế “giá vé động” của FIFA. Do nhu cầu cao, mức giá vé thấp nhất được công bố là 60 USD hầu như biến mất hoàn toàn khỏi thị trường. Thay vào đó, ví tiền của các CĐV sẽ bị “thử thách” bởi những mức giá cao hơn thế gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần.

Theo ghi nhận từ CNN, vé thông thường cho trận ra quân của tuyển Mỹ gặp Paraguay tại Los Angeles vài giờ trước trận đấu bị đẩy lên mức từ 1.940 USD đến 2.735 USD. “Điên rồ” hơn, trên sàn giao dịch chính thức của FIFA, vé VIP hàng ghế đầu cho trận chung kết tại sân vận động MetLife (New Jersey) hiện đã vọt lên gần 33.000 USD, gấp khoảng ba lần mức trước đó là 10.990 USD.

Để tối ưu hóa lợi nhuận, FIFA tự vận hành sàn mua, bán vé và thu phí giao dịch tới 26% với cả người mua và người bán. Điều này có nghĩa là thay vì triệt tiêu “phe vé”, FIFA đã “bật đèn xanh” cho vé “chợ đen” để thu về khoản chênh lệch khổng lồ.

Chính sách này đã vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội từ các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng châu Âu và quốc tế. Hãng thông tấn AFP nhận định, thuật toán giá vé đang biến các CĐV trung thành trở thành mục tiêu tối đa hóa doanh thu. Trong khi đó, Liên minh CĐV châu Âu (Football Supporters Europe - FSE) đã ra một thông cáo báo chí, trong đó nhấn mạnh: “Việc đi theo cổ vũ đội tuyển quốc gia là trải nghiệm vô giá, nhưng giờ đây nó đã biến thành cuộc chơi xa xỉ”.

Là một cổ động viên bóng đá cuồng nhiệt, Paul Marshall (bang California, Mỹ) từng lặn lội sang Brazil dự World Cup 2014, đến Nga năm 2018 và dành trọn vẹn thời gian ở Qatar năm 2022. Ông nói trên ESPN: “Việc dành dụm tiền để đi xem trực tiếp World Cup không phải là điều gì mới mẻ đối với tôi. Thế nhưng, khi giá vé của kỳ World Cup ngay trên quê hương mình được công bố, tôi thật sự bị sốc. Giá vé thông thường đã cao gấp 3-4 lần so các kỳ trước. Còn đối với những trận cầu đinh hay trận chung kết, mọi thứ còn kinh khủng hơn rất nhiều”.

Trước làn sóng phản ứng từ người hâm mộ, các bang New York và New Jersey đã mở cuộc điều tra chính thức đối với FIFA liên quan hoạt động bán vé World Cup 2026. Theo thông tin từ giới chức hai bang, cuộc điều tra tập trung vào việc FIFA sử dụng cơ chế “định giá động” và những nghi vấn về tính minh bạch trong quá trình phân phối vé.

Ngoài vấn đề giá cả, FIFA còn bị cáo buộc tạo ra tình trạng “khan hiếm giả”, khiến người hâm mộ có cảm giác vé sắp hết để thúc đẩy quyết định mua nhanh với giá cao hơn. Một số trường hợp phản ánh vị trí ghế ngồi thực tế không tương xứng hạng vé đã thanh toán hoặc khác với thông tin quảng bá ban đầu.

Tràn lan web giả, hàng nhái

Bên cạnh những tranh cãi về giá vé, World Cup 2026 cũng đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho các hoạt động buôn bán hàng giả, lừa đảo trực tuyến và tội phạm mạng. Chỉ hơn một tuần trước ngày khai mạc giải đấu, cảnh sát thành phố Toronto (Canada) đã triệt phá một đường dây kinh doanh hàng thể thao giả quy mô lớn, thu giữ hơn 16.000 áo đấu giả. Đây được cho là vụ tịch thu áo thể thao giả lớn nhất trong lịch sử nước này.

Không chỉ tại Canada, cuộc chiến chống hàng giả liên quan World Cup cũng được đẩy mạnh ở nhiều khu vực khác. Ngày 11/6, điều tra viên cao cấp Chung Chi-wai thuộc Cục Điều tra Bản quyền và Thương hiệu Hải quan Hồng Công (Trung Quốc) thông báo, lực lượng chức năng đã triển khai chiến dịch truy quét từ ngày 26/5 đến 10/6 nhằm ngăn chặn buôn lậu xuyên biên giới và hoạt động bán hàng giả trực tuyến ăn theo World Cup 2026. Kết quả, 34 vụ việc đã bị xử lý, khoảng 230.000 sản phẩm giả bị thu giữ, trong đó có 200.000 đôi giày thể thao, túi xách, đồng hồ và khoảng 30.000 áo đấu cầu thủ giả.

Trong khi đó, các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo mặt trận số còn tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn. Theo FortiGuard Labs, bộ phận nghiên cứu của Công ty an ninh mạng Fortinet, hệ sinh thái tội phạm mạng lợi dụng sức hút của World Cup đang gia tăng mạnh mẽ. Chỉ trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5/2026, hơn 13.000 tên miền mới mang chủ đề World Cup đã được đăng ký. Qua phân tích, khoảng 8,8% trong số này được xác định là độc hại hoặc có dấu hiệu đáng ngờ, liên quan các hành vi lạm dụng thương hiệu FIFA, bán vé giả, phát trực tuyến trái phép, cá cược trực tuyến và dịch vụ lưu trú giả mạo.

Theo đánh giá của các chuyên gia, mức độ tinh vi của các vụ lừa đảo trong kỳ World Cup năm nay đã vượt xa những giải đấu trước đây nhờ sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ này cho phép các đối tượng tạo ra những website, quảng cáo và nội dung giả mạo với độ chân thực rất cao, mô phỏng gần như hoàn toàn các nền tảng chính thức nhằm đánh cắp niềm tin của người hâm mộ. Chỉ trong vài giây tìm kiếm vé xem trận đấu, gói du lịch, dịch vụ phát sóng hoặc các sản phẩm lưu niệm, người dùng có thể bị dẫn tới các trang web giả mạo.

Những hình thức phổ biến gồm bán vé giả, lừa đảo chuyển nhượng vé, cửa hàng trực tuyến bán hàng nhái, ứng dụng cá cược hoặc xem bóng đá chứa mã độc, tài khoản mạng xã hội mạo danh, lời mời tuyển dụng giả và các chiêu trò đầu tư tiền số ăn theo sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh.

Trước thực trạng đó, các chuyên gia khuyến nghị những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ World Cup như thể thao, du lịch, khách sạn, truyền thông, bán lẻ, tài chính, vận tải và hạ tầng trọng yếu cần tăng cường các biện pháp phòng ngừa. Các đơn vị bảo mật cần giám sát chặt chẽ những tên miền giả mạo, hành vi mạo danh thương hiệu, quảng cáo độc hại, tài khoản mạng xã hội giả và các dấu hiệu rò rỉ thông tin đăng nhập của nhân viên, đối tác, khách hàng.

Với những dòng tiền trị giá hàng chục tỷ USD, World Cup 2026 tiếp tục cho thấy bóng đá hiện đại không còn chỉ là cuộc tranh tài trên sân cỏ, mà đã trở thành một guồng quay kinh tế toàn cầu. Nhưng sau tất cả, điều làm nên sức sống của World Cup vẫn là tình yêu, niềm đam mê và cảm xúc của hàng tỷ người hâm mộ với trái bóng tròn. Vì vậy, cùng với việc khai thác giá trị kinh tế, FIFA và các nhà quản lý cần bảo đảm ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh không đánh mất tinh thần phục vụ người hâm mộ và tôn vinh những giá trị đẹp của thể thao.

World Cup Guồng quay “tỷ đô” (kỳ 2)

World Cup: Guồng quay "tỷ đô" (kỳ 1)