Kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô

Quý I/2026, nền kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao 7,83%. Tuy nhiên, diễn biến leo thang của chiến sự Trung Đông đang gia tăng sức ép điều hành kinh tế vĩ mô, ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng và kiểm soát lạm phát cả năm. Nhiều giải pháp nhằm kiểm soát các yếu tố gây sức ép lên lạm phát, hỗ trợ cho tăng trưởng... đã được các cơ quan chức năng quyết liệt triển khai.

Bảo đảm an ninh năng lượng

Bắt đầu từ tháng 3/2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng mạnh do ảnh hưởng của giá nhiên liệu thế giới và tăng giá vật liệu xây dựng. Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, cú sốc giá năng lượng thế giới đã ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán lẻ xăng dầu trong nước, khiến giá xăng tăng bình quân 29,72%, giá dầu diezel tăng 57,03% trong tháng 3. Giá nhiên liệu tăng đã khiến CPI nhóm giao thông tăng 12,85%, qua đó làm CPI chung tăng 1,28 điểm phần trăm. Cục Thống kê dự báo trong trường hợp giá dầu thế giới tiếp tục leo thang do căng thẳng Trung Đông kéo dài, CPI cả năm có thể tăng thêm 1-2 điểm phần trăm vì theo tính toán, giá xăng dầu trong nước tăng 10% sẽ kéo theo CPI tăng khoảng 0,45 điểm phần trăm và lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ khác.

Nhằm bảo đảm nguồn xăng dầu, Cục Thuế đã chỉ đạo Thuế các tỉnh, thành phố và Chi cục Thuế doanh nghiệp lớn thực hiện kiểm tra đột xuất đối với các doanh nghiệp xăng dầu có rủi ro cao. Trường hợp phát hiện dấu hiệu găm hàng, đầu cơ, hạn chế bán ra nhằm trục lợi khi giá biến động và các vi phạm khác về quy định lập và sử dụng hóa đơn, gian lận về giá, cần xử lý nghiêm theo quy định.

Chỉ đạo nóng của Cục Thuế được ban hành trong bối cảnh cơ quan thuế ghi nhận có dấu hiệu bất thường khi rà soát cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử đối với một số doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu trong quý I. Cụ thể, lượng hàng bán trước và sau thời điểm điều chỉnh giá có biến động mạnh, cá biệt có doanh nghiệp tổng sản lượng xuất bán trong hai ngày trước lớn gấp hơn 3 lần sản lượng sau thời điểm tăng giá, tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao trong quản lý thuế.

Bộ Tài chính cũng đề xuất Chính phủ kéo dài thời hạn áp dụng giảm thuế nhập khẩu một số mặt hàng xăng dầu theo Nghị định số 72/NĐ-CP đến hết ngày 30/6/2026 thay vì ngày 30/4/2026 như hiệu lực của Nghị định và áp dụng mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng nguyên liệu sản xuất xăng dầu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế nhận định, đây là cách ứng xử cần thiết trong bối cảnh thị trường xăng dầu vẫn nhạy cảm, tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, vận tải và đời sống người dân. Điểm đáng chú ý là hai giải pháp này bổ sung cho nhau khá chặt chẽ. Một mặt, việc kéo dài giảm thuế nhập khẩu góp phần hỗ trợ nguồn cung, giảm áp lực chi phí đầu vào, tạo thêm dư địa ổn định mặt bằng giá. Mặt khác, tăng cường kiểm tra các cây xăng có biểu hiện găm hàng, nhất là trước, trong và sau các kỳ điều chỉnh giá là biện pháp cần thiết để giữ kỷ cương thị trường, ngăn chặn hành vi trục lợi, đầu cơ, làm méo mó chính sách hỗ trợ.

“Thông điệp của cơ quan điều hành rất rõ: Nhà nước sẵn sàng chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp và người dân, nhưng tuyệt đối không chấp nhận lợi dụng chính sách để gây bất ổn thị trường. Đây chính là yêu cầu của một nền điều hành chủ động, linh hoạt nhưng không buông lỏng kỷ cương”.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long

Trước đó, cơ quan quản lý thị trường và Bộ Công thương liên tục nhấn mạnh yêu cầu không để xảy ra găm hàng, gián đoạn nguồn cung xăng dầu. Điều hành linh hoạt chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi đi cùng giám sát nghiêm minh và phối hợp đồng bộ giữa ngành tài chính, thuế, công thương và quản lý thị trường. Chính sách hỗ trợ phải đến đúng thị trường, còn kỷ luật thực thi phải đủ sức răn đe các hành vi lợi dụng biến động giá để trục lợi. “Thông điệp của cơ quan điều hành rất rõ: Nhà nước sẵn sàng chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp và người dân, nhưng tuyệt đối không chấp nhận lợi dụng chính sách để gây bất ổn thị trường. Đây chính là yêu cầu của một nền điều hành chủ động, linh hoạt nhưng không buông lỏng kỷ cương”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long nói.

Hỗ trợ sản xuất, kinh doanh

Tin tưởng Việt Nam có bản lĩnh để vượt qua các cú sốc bên ngoài, nhờ kinh nghiệm ứng phó với thiên tai, đại dịch Covid-19, xung đột địa chính trị như Nga-Ukraine, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội khóa XVI (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, điểm thuận lợi hiện nay là thu ngân sách quý I/2026 đạt tiến độ khá, vượt dự toán và tăng mạnh so với cùng kỳ, tạo dư địa để Chính phủ sử dụng linh hoạt các công cụ tài chính như miễn, giảm thuế, phí để bình ổn giá, tránh hiệu ứng lan tỏa gây áp lực lên lạm phát. Bên cạnh đó, cần hỗ trợ chi phí, trực tiếp chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp thông qua cắt giảm tối đa các loại phí thuộc phạm vi quản lý nhà nước như thuế, phí hải quan, phí hạ tầng giao thông… để giữ nhịp sản xuất, kinh doanh.

Trong thời gian tới, cần phối hợp đồng bộ, hài hòa trong điều hành chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt, kịp thời, hiệu quả để vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra, vừa góp phần tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và thúc đẩy tăng trưởng. Tiếp tục thực hiện chính sách tài khóa mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm trong khi chính sách tiền tệ phải bảo đảm đồng thời các mục tiêu kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng và giữ an toàn hệ thống.

Trong Báo cáo quý I/2026 gửi Thủ tướng Chính phủ về tác động của xung đột Trung Đông đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) kiến nghị 7 nhóm giải pháp chính, tập trung vào ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào, hỗ trợ nguồn cung; sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng, cơ cấu nợ, giảm lãi suất và cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp...

Kết quả khảo sát của Ban IV cho thấy mức độ ảnh hưởng của chiến sự Trung Đông đang tập trung vào các ngành gắn trực tiếp với vận tải, xuất nhập khẩu, nhiên liệu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế. Chi phí đầu vào tăng cao khiến doanh nghiệp bị bào mòn dòng tiền và biên lợi nhuận; tâm lý đầu tư, khả năng tiếp cận vốn và điều kiện tài chính của doanh nghiệp cũng bắt đầu bị ảnh hưởng. Tại thời điểm này, cộng đồng doanh nghiệp cũng mong chờ cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh, thực chất nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý, bảo đảm thực thi, nhất là thủ tục liên quan đến hoàn thuế, nhập khẩu, tiếp cận vốn để doanh nghiệp có điều kiện tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng phó rủi ro...

Với lợi thế giữ ổn định kinh tế vĩ mô và chủ động cải cách thể chế, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội đón nhận làn sóng dịch chuyển sản xuất mới trong xu hướng tái cơ cấu chuỗi cung ứng và đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên để tận dụng được cơ hội, các doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị để sẵn sàng đáp ứng điều kiện của đơn hàng mới với những tiêu chuẩn cao hơn.