Chủ động “đón” học sinh từ lớp 9
Những ngày này, tại nhiều trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX) ở Hà Nội, không khí tuyển sinh diễn ra khá sôi động. Không còn tâm lý “điểm dừng” dành cho học sinh trượt lớp 10 như trước đây, nhiều cơ sở hiện chủ động tiếp cận học sinh từ rất sớm.
Tại Trung tâm GDNN-GDTX Thanh Trì, nhiều buổi tư vấn hướng nghiệp đã được tổ chức trực tiếp tại các trường THCS. Học sinh được giới thiệu cụ thể về lộ trình học văn hóa kết hợp học nghề, cơ hội liên thông lên cao đẳng, đại học cũng như triển vọng việc làm sau tốt nghiệp.
Bà Phan Thị Hảo, Giám đốc Trung tâm Thanh Trì cho biết, vài năm trước, phần lớn học sinh tìm đến trung tâm sau khi không đỗ công lập. Nhưng hiện nay, nhiều phụ huynh chủ động tìm hiểu từ đầu năm lớp 9. “Không ít gia đình nhận ra rằng không phải học sinh nào cũng phù hợp với áp lực học thuật nặng ở THPT truyền thống. Có em học nghề sớm lại phát huy được năng lực thực hành, có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn”, bà Hảo chia sẻ.
Tương tự, nhiều trường trung cấp, cao đẳng nghề cũng đang thay đổi mạnh cách tuyển sinh. Thay vì chờ học sinh đến đăng ký, các trường đưa giáo viên xuống tận trường THCS, tổ chức trải nghiệm nghề, tham quan xưởng thực hành, tư vấn phụ huynh.
Tại Trường cao đẳng Cơ điện Hà Nội, học sinh lớp 9 được trực tiếp trải nghiệm các ngành như cơ điện tử, công nghệ ô-tô, điện công nghiệp, thiết kế đồ họa hay kỹ thuật robot. Nhà trường cũng giới thiệu mô hình “9+”. Theo đó, học sinh sau THCS vừa học văn hóa vừa học nghề, sau 4-5 năm có thể sở hữu bằng cao đẳng và sớm đi làm.
Thầy Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, nhiều ngành kỹ thuật hiện nay doanh nghiệp “đặt hàng” từ khi sinh viên chưa tốt nghiệp. “Có ngành như tự động hóa, hàn công nghệ cao, điện công nghiệp, doanh nghiệp đến tuyển trực tiếp. Một số em năm cuối đã có thu nhập 10-15 triệu đồng/tháng khi đi thực tập”, thầy Ngọc cho biết.
Không còn là chuyện “bất đắc dĩ”
Thực tế, sự phân luồng sau THCS không có nghĩa “chia hạng” học sinh mà nhằm tạo nhiều lộ trình phù hợp với năng lực và điều kiện khác nhau. Với hệ THPT công lập, ưu điểm lớn nhất vẫn là nền tảng học thuật ổn định, môi trường phù hợp với học sinh có định hướng thi đại học. Trong khi đó, trường tư thục có lợi thế linh hoạt hơn về chương trình, sĩ số và hoạt động trải nghiệm, nhưng học phí cao là rào cản với nhiều gia đình. Còn các trung tâm GDNN-GDTX lại phù hợp với nhóm học sinh có học lực trung bình, muốn giảm áp lực thi cử, đồng thời vẫn bảo đảm học văn hóa để tốt nghiệp THPT.
Hệ trường nghề lại có ưu điểm lớn về tính thực hành và khả năng tham gia thị trường lao động sớm. Nhiều ngành kỹ thuật hiện nay có nhu cầu tuyển dụng cao như điện - điện tử, cơ khí chính xác, tự động hóa, công nghệ ô-tô, logistics, vận hành máy CNC, kỹ thuật bán dẫn… Tại các trường nghề, học sinh theo hướng này thường có thời gian thực hành chiếm 60-70% chương trình học. Nhiều em được doanh nghiệp nhận thực tập có lương từ sớm.
Tuy nhiên, mỗi mô hình cũng có những hạn chế riêng. Theo nhiều chuyên gia giáo dục, một số trung tâm GDNN-GDTX hiện chất lượng chưa đồng đều, cơ sở vật chất còn hạn chế. Trong khi đó, nhiều trường nghề vẫn gặp khó trong việc thay đổi định kiến xã hội rằng học nghề là lựa chọn “thấp hơn” đại học. Bên cạnh đó, không phải học sinh nào cũng đủ chín chắn để định hướng nghề nghiệp từ năm 15 tuổi. Nếu lựa chọn ngành nghề theo phong trào hoặc thiếu hiểu biết, các em dễ chán nản giữa chừng.
Theo cô Đặng Thị Thu, giáo viên Trường THCS Mỹ Đình 1, vài năm gần đây phụ huynh đã thực tế hơn nhiều trong việc chọn hướng đi cho con. “Nếu trước đây nhiều gia đình bằng mọi giá muốn con vào công lập thì nay họ quan tâm hơn đến việc con hợp môi trường nào, có khả năng gì. Một số phụ huynh chủ động hỏi rất kỹ về học nghề, trung cấp, cao đẳng chứ không còn né tránh như trước”, cô Thu cho biết.
Sự thay đổi này phần nào phản ánh thực tế thị trường lao động khi cử nhân một số ngành xã hội dư thừa thì nhóm lao động kỹ thuật, công nghệ, sản xuất công nghiệp lại khan hiếm. Bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh sang nền kinh tế công nghệ và sản xuất giá trị cao. Điều này khiến nhu cầu nhân lực kỹ thuật tăng rất nhanh. “Chúng ta đang nói nhiều tới bán dẫn, AI, tự động hóa, sản xuất thông minh, nhưng để vận hành được hệ sinh thái ấy cần đội ngũ kỹ thuật viên, công nhân lành nghề và kỹ sư thực hành rất lớn. Phân luồng từ sau THCS là xu hướng phổ biến ở nhiều nước phát triển. Điều quan trọng không phải học nghề hay đại học, mà là học sinh được đi đúng năng lực và có cơ hội phát triển lâu dài”, bà Liễu nhận định.
“Nếu một học sinh học nghề sớm, có tay nghề tốt, thu nhập ổn định từ năm 20-21 tuổi thì đó hoàn toàn là thành công. Xã hội cần thay đổi quan niệm chỉ đại học mới là con đường duy nhất”, bà Vũ Thị Thanh Liễu chia sẻ.
